گروه بینالملل: تأسیسات نفتی شرکت آرامکو در عربستان بار دیگر هدف پاسخ نظامی نیروهای یمنی قرار گرفت. کمتر از یک هفته پس از حمله موشکی نیروهای مسلح یمن به تأسیسات نفتی آرامکو در جیزان، این تأسیسات بار دیگر هدف حملهای پهپادی قرار گرفت. سخنگوی نیروهای مسلح یمن روز گذشته در بیانیهای اعلام کرد نیروهای یمنی با استفاده از یک فروند پهپاد، پالایشگاه آرامکو در جیزان را هدف قرار دادند. سرلشکر «یحیی سریع» اعلام کرد این حمله با دقت انجام شد و پهپاد به هدف مورد نظر اصابت کرده است.
به گزارش «وطن امروز»، وی هدف قرار دادن این تأسیسات را در واکنش به نقض حریم هوایی استانهای صعده و حجه توسط پهپادهای سعودی عنوان کرد.
این حمله در حالی انجام شد که چند روز پیش نیز تأسیسات نفتی آرامکو در جیزان هدف حمله قرار گرفته بود. به این ترتیب، حمله اخیر دومین حمله مهم نیروهای مسلح یمن به تأسیسات نفتی عربستان در فاصلهای کوتاه به شمار میرود.
وزارت انرژی سعودی نیز وقوع آتشسوزی در یکی از تأسیسات متعلق به پالایشگاه آرامکو در جیزان را تأیید کرد. به ادعای این وزارتخانه، تیمهای آتشنشانی و نیروهای امنیت صنعتی آرامکو موفق شدند آتش را مهار کنند و مقامهای مسؤول نیز اقدامات لازم برای مدیریت این حادثه را در دستور کار قرار دادهاند.
با این حال وزارت انرژی عربستان در اطلاعرسانی خود درباره علت وقوع آتشسوزی توضیحی ارائه نکرد و ارتباط آن با حمله پهپادی ارتش یمن را نیز مسکوت گذاشت.
این در حالی است که سخنگوی نیروهای مسلح یمن به صراحت اعلام کرد پالایشگاه آرامکو در جیزان هدف حمله پهپادی نیروهای یمنی قرار گرفته است.
سانسور خسارات حملات یمن
پاسخ پهپادی جدید یمن به تاسیسات نفتی سعودی بار دیگر بحثها درباره نحوه اطلاعرسانی عربستان درباره حملات نیروهای یمنی را مطرح کرد. پیش از این نیز گزارشهایی درباره محدودیتهای رسانهای و تلاش مقامهای آل سعود برای جلوگیری از انتشار جزئیات مربوط به خسارات و تلفات حملات یمن منتشر شده بود.
تلویزیون «المیادین» لبنان پیشتر در گزارشی گفته بود مقامهای ریاض انتشار آمار و اسامی کشتهشدگان حملات نیروهای یمنی را محدود کردهاند. این شبکه به نقل از منابع آگاه گزارش داده بود دستورهایی برای محرمانه نگه داشتن اسامی و شمار کشتهشدگان و همچنین میزان خسارات ناشی از حملات اخیر یمن صادر شده است.
در چنین شرایطی، تأیید وقوع آتشسوزی در تأسیسات آرامکو از سوی وزارت انرژی عربستان، بدون ارائه توضیح درباره علت آن، بار دیگر توجهها را به نحوه اطلاعرسانی ریاض درباره حملات یمن جلب کرد.
از سوی دیگر، تکرار حملات به تأسیسات انرژی عربستان در فاصلهای کوتاه نشان میدهد تأسیسات نفتی آن کشور همچنان در معرض تهدید حملات پهپادی و موشکی نیروهای مسلح یمن قرار دارد؛ موضوعی که در صورت تداوم میتواند پیامدهایی برای امنیت زیرساختهای انرژی عربستان و محاسبات امنیتی ریاض در قبال یمن داشته باشد.
چرا پاسخ نظامی یمن به پالایشگاه جیزان مهم است؟
اهمیت پاسخ نظامی نیروهای دولت صنعا و انصارالله به تأسیسات نفتی جیزان را زمانی بهتر میتوان درک کرد که جایگاه این پالایشگاه در شبکه انرژی عربستان مورد توجه قرار گیرد. پالایشگاه جیزان یکی از تأسیسات مهم پالایشی آرامکو در جنوب غرب عربستان است و ظرفیت آن به ۴۰۰ هزار بشکه نفت خام در روز میرسد؛ ظرفیتی که آن را در شمار پالایشگاههای بزرگ شرکت نفتی آرامکو در عربستان قرار میدهد.
این پالایشگاه بخشی از یک مجتمع یکپارچه پالایشی، پتروشیمی و انرژی است که آرامکو برای توسعه منطقه جیزان ایجاد کرده است. این مجتمع با سرمایهگذاری ۲۱ میلیارد دلاری احداث شده و علاوه بر پالایش نفت خام، شامل زیرساختهای مرتبط با گازسازی و تولید برق نیز میشود.
پالایشگاه جیزان برای تولید طیف متنوعی از فرآوردههای نفتی از جمله بنزین، گازوئیل با گوگرد بسیار پایین، بنزن و پارازایلین طراحی شده است. همچنین نیروگاه یکپارچه گازسازی و تولید برق این مجتمع میتواند تا ۳.۸ گیگاوات برق تولید کند و برق مورد نیاز پالایشگاه، صنایع اطراف و بخشی از خانوارهای منطقه را تأمین کند.
از این منظر، اهمیت جیزان تنها به ظرفیت پالایش نفت آن محدود نمیشود، بلکه این تأسیسات بخشی از زیرساخت انرژی و صنعتی جنوب غرب عربستان محسوب میشود. بنابراین هر گونه اختلال جدی در فعالیت آن میتواند علاوه بر تأثیر بر روند پالایش و تولید فرآوردههای نفتی، بر زنجیره تأمین انرژی و فعالیتهای صنعتی وابسته در عربستان نیز اثر بگذارد.
به همین دلیل، تکرار پاسخهای نظامی یمن به تأسیسات جیزان صرفاً یک حادثه امنیتی در یک تأسیسات نفتی نیست، بلکه از منظر امنیت زیرساختهای انرژی، اهمیت راهبردی دارد. تداوم چنین حملاتی میتواند نگرانیهایی درباره آسیبپذیری زیرساختهای پالایشی عربستان، هزینههای حفاظت از تأسیسات انرژی و توانایی ریاض برای تضمین تداوم فعالیت این زیرساختها ایجاد کند. از این منظر، هدف قرار گرفتن مکرر تأسیسات جیزان را میتوان بخشی از فشار گستردهتر بر زیرساخت انرژی عربستان از سوی صنعا دانست؛ فشاری که در صورت تداوم میتواند میزان ریسک و هزینه انتقال نفت و فرآوردههای عربستان به بازارهای دنیا را بالا ببرد. این مساله بویژه در شرایطی اهمیت دارد که بازار جهانی نفت هماکنون با اختلالات گسترده در مسیرهای انتقال انرژی غرب آسیا مواجه است؛ اختلالی که در کنار کنترل تمامعیار تنگه هرمز از سوی ایران پس از تجاوزات آمریکا، فشار چند برابری را متوجه بازار جهانی نفت کرده است.
چالش صادرات نفت برای عربستان
پیامدهای پاسخهای کاری ارتش یمن به سعودی تنها به تحمیل خسارات به یک پالایشگاه محدود نمیشود و در صورت تداوم و گسترش این حملات، میتواند بر روند صادرات انرژی عربستان نیز اثر بگذارد.
اهمیت این حملات زمانی بیشتر میشود که حملات یمن را در کنار برنامه راهبردی صنعا تحت عنوان محاصره در برابر محاصره علیه سعودیها قرار دهیم؛ برنامهای که برای کنترل و محاصره مسیرهای صادراتی نفت عربستان در دریای سرخ دنبال میشود و صنعا چنین راهبردی را پاسخی به تداوم محاصره یمن از سوی ریاض اعلام کرده است. در هفتههای اخیر، در چارچوب راهبرد محاصره در برابر محاصره، حملات و تهدیدهای نیروهای یمنی در منطقه دریای سرخ و بابالمندب، ریسک حملونقل انرژی را افزایش داده و عربستان را به استفاده بیشتر از مسیرها و زیرساختهای جایگزین برای انتقال نفت سوق داده است. رویترز گزارش داده کاهش رفتوآمد نفتکشها در مسیرهای راهبردی منطقه و تهدیدهای امنیتی در اطراف بابالمندب، موجب تغییر مسیر بخشی از صادرات نفت عربستان شده است.
از سوی دیگر آمارهای منتشرشده بر اساس دادههای روزنامه گاردین نشان میدهد صادرات نفت خام عربستان در ماه مه ۲۰۲۶ به ۳.۴۳ میلیون بشکه در روز کاهش یافته که پایینترین سطح ثبتشده در این دوره و سومین کاهش ماهانه متوالی بوده است.
در چنین شرایطی، تداوم حملات یمن میتواند فشار مضاعفی بر شبکه صادرات انرژی عربستان وارد کند. افزایش هزینههای بیمه و حملونقل، تغییر مسیر نفتکشها، طولانیتر شدن زمان تحویل محمولهها و افزایش وابستگی به مسیرهای جایگزین، از جمله پیامدهایی است که میتواند هزینه صادرات نفت و فرآوردههای نفتی عربستان را افزایش دهد.
این نکته را نیز باید در نظر داشت که عربستان برای حفظ جریان صادرات خود تنها به تولید نفت خام وابسته نیست، بلکه به مجموعهای از پالایشگاهها، پایانههای صادراتی، خطوط لوله و مسیرهای دریایی متکی است. هر چه دامنه حملات یمن از تأسیسات پالایشی به پایانهها، خطوط انتقال و مسیرهای کشتیرانی گسترش یابد، احتمال اختلال در زنجیره صادرات انرژی عربستان نیز افزایش خواهد یافت.
حمله انصارالله به همپیمانان سعودی در «المخا»
نیروهای یمنی همزمان با خاک عربستان، نیروهای وابسته به ریاض در خاک یمن را نیز هدف قرار دادند. روز یکشنبه نیز ارتش یمن اسکله بندر المخا در استان تعز این کشور را با یک قایق بمبگذاری شده هدف قرار داد. گزارشهای اولیه حاکی از آن است در نتیجه حملات نیروهای مسلح یمن به المخا، ۷ نفر از عناصر سعودی کشته و ۳۵ نفر زخمی شدهاند، هرچند گزارشهای بعدی تعداد تلفات مزدوران سعودی را بیشتر عنوان کردند.
شبکه تلویزیونی یمنی «المسیره» در این ارتباط گزارش داد نیروهای مسلح یمن بعدازظهر یکشنبه اسکله بندر المخا در غرب استان تعز را با یک قایق بمبگذاری شده هدف قرار دادند.
همزمان با این حمله، سخنگوی ارتش یمن هم در بیانیهای که در کانال تلگرامی نیروهای مسلح یمن منتشر شد، اعلام کرد: در پاسخ به تداوم تجاوزهای دشمن سعودی به ساحل غربی و استان تعز و ارسال تجهیزات و مهمات و تلاش برای مقابله با تحرکات مشروع مردم برای شکستن محاصره ۱۲ ساله، ارتش یمن حمله نظامی گسترده و منحصر به فردی انجام داد و تجمع نیروهای سعودی و انبار تسلیحات آنها را در بندر المخا هدف قرار داد.
سرلشکر سریع افزود: ارتش یمن با تعداد زیادی موشک بالستیک و پهپاد این عملیات را انجام داد و عملیات دقیق بود و در نتیجه آن، تجهیزات و مهمات دشمن منهدم و دهها نفر از جمله چند عربستانی کشته و زخمی شدند. وی تاکید کرد: اجازه نخواهیم داد دشمن سعودی اهداف خود را در راستای اجرای دستورات دشمن امت اسلام و هدف قرار دادن ملت یمن محقق کند.
یحیی سریع اضافه کرد: نیروهای مسلح یمن به لطف الهی به رصد و رهگیری تمام تحرکات و تجمعات عربستان و حملات دقیق و مستقیم به آنها ادامه خواهند داد و ملت و ارتش یمن به معادله «محاصره در مقابل محاصره و تنش در مقابل تنش» پایبند خواهند بود.
چرا المخا؟
بندر المخا به دلیل موقعیتش در ساحل غربی یمن و نزدیک بودن به تنگه بابالمندب از اهمیت ویژهای برخوردار است. بابالمندب از مهمترین گذرگاههای دریایی جهان است و مسیر ارتباطی دریای سرخ با خلیج عدن و اقیانوس هند محسوب میشود. بنابراین هر گونه تشدید درگیری در این منطقه میتواند مستقیماً امنیت کشتیرانی را تحت تأثیر قرار دهد. اهمیت بابالمندب بویژه با توجه به کنترل همزمان تنگه هرمز از سوی ایران دوچندان میشود، چون در حال حاضر 2 گذرگاه مهم انرژی جهان یعنی 2 تنگه هرمز و بابالمندب از سوی ایران و نیروهای همپیمان ایران در یمن کنترل میشوند.
از سوی دیگر بندر المخا از گذشته یک بندر مهم در ساحل دریای سرخ بوده است. هرچند اهمیت آن با بنادر بزرگتر منطقه قابل مقایسه نیست اما موقعیت آن در نزدیکی مسیر دریایی بابالمندب باعث میشود زیرساختهای بندری، نظامی و لجستیکی این منطقه اهمیت ویژهای داشته باشد. در عین حال برای عربستان، ناامنی در بندر المخا صرفاً یک مساله مربوط به یمن نیست، بلکه هر گونه گسترش عملیات یمنیها در امتداد ساحل غربی میتواند فشار امنیتی بر متحدان ریاض در یمن را افزایش دهد و همزمان نگرانیها درباره امنیت دریای سرخ و مسیرهای صادرات و واردات عربستان را بیشتر کند.
پیشتر یک منبع یمنی در مصاحبه با المیادین اعلام کرده بود صنعا این معادله جدید را در داخل خاک یمن اعمال کرده است که هر گونه حضور نظامی یا تحرک نیروهای سعودی به سمت یمن یا بالعکس، بلافاصله هدف قرار خواهد گرفت.
منبع یمنی افزود: هدف صنعا از این معادله، تعیینتکلیف نبرد میدانی، قطع خطوط ارتباطی نیروهای وابسته به عربستان و جلوگیری از جابهجایی آنها میان استانهاست. وی تصریح کرد: صنعا از طریق رسانههای محلی به فریبخوردگان یمنی توصیه کرده است هر چه سریعتر اردوگاهها را ترک کنند و از تجمع در نزدیکی افسران سعودی بپرهیزند. این منبع گفت: صنعا به فریبخوردگان یمنی هشدار داده است به دنبال هیچگونه فراخوان بسیج نیرو نروند، چراکه هدف مستقیم حملات خواهند بود.
همچنین گزارشها حاکی از آن است حمله به بندر المخا با تلفات نیروهای سعودی همراه بوده است. شبکه خبری المسیره گزارش داد در عملیات اخیر نیروهای مسلح یمن به «المخا» چند افسر سعودی کشته و زخمی شدند.
سعودیها در تنگنای بابالمندب
با تشدید عملیات دریایی ارتش یمن علیه سعودی و افزایش فشار بر مسیرهای صادراتی نفت آن کشور، ریاض بیش از گذشته برای مهار دولت صنعا به حمایت قدرتهای منطقهای و بینالمللی نیاز پیدا کرده است. عربستان در همین راستا تلاش کرده با تشکیل ائتلافهای مختلف، حمایت کشورهای دیگر را برای مقابله با صنعا جلب کند. با این حال شواهد موجود نشان میدهد این تلاشها تاکنون با استقبال زیادی مواجه نشده است.
روزنامه لبنانی «الاخبار» در گزارشی نوشت: بسیاری از کشورها از پیوستن به ائتلافهایی که پیشتر نیز در رویارویی با یمن تجربه موفقی نداشتهاند، اجتناب میکنند. به نوشته این روزنامه، عربستان تاکنون نتوانسته طرفهای مورد نظر خود را برای ورود مستقیم به رویارویی با یمن متقاعد کند؛ مسالهای که نشاندهنده دشواری فزاینده ریاض برای ایجاد یک ائتلاف مؤثر علیه صنعاست.
مجله «فارن پالیسی» نیز در تحلیلی، عربستان را «معمار بحران خود» توصیف کرد. بر اساس این گزارش، ریاض فرصتهای متعددی را برای جلوگیری از تشدید تنش از دست داده و با مجموعهای از محاسبات و تصمیمهای راهبردی، جبههای را که پیشتر تلاش میکرد مهار کند، بار دیگر فعال کرد. این تحلیل بر این باور است بخشی از شرایط دشواری که عربستان امروز با آن مواجه است، میتوانست در مراحل اولیه و با هزینهای به مراتب کمتر مدیریت شود.
در همین حال، افزایش فشارهای امنیتی بر مسیرهای کشتیرانی مرتبط با عربستان، نشانههایی از تغییر رفتار ناوگان نفتکشهای آن کشور را نیز آشکار کرده است. دادههای ردیابی نفتکشها نشان میدهد برخی کشتیهای با پرچم عربستان برای اجتناب از عبور از خلیج عدن، مسیرهای طولانیتر را انتخاب کرده و به جای حرکت از مسیر دریای سرخ و بابالمندب، راه خود را به سمت جنوب آفریقا و اطراف دماغه امید نیک تغییر دادهاند؛ مسیری که اگرچه امنیت بیشتری برای کشتیها فراهم میکند اما زمان و هزینه انتقال محمولههای نفتی را شدیدا افزایش میدهد.
همزمان، شرکت تحلیل دریایی بریتانیایی
«Vortex» از رفتارهای غیرمعمول برخی نفتکشهای سعودی هنگام عبور از بابالمندب خبر داد. بر اساس این گزارش، شماری از این نفتکشها در سامانه شناسایی خودکار کشتیها موسوم به «AIS»، هنگام عبور از این تنگه عبارت «محموله سعودی وجود ندارد» را در بخش مقصد یا اطلاعات سفر خود ثبت کردهاند؛ اقدامی که میتواند با هدف کاهش حساسیت نسبت به منشأ محموله و پایین آوردن احتمال شناسایی آنها انجام شده باشد.
گزارش «الاخبار» همچنین از تغییر مسیر یا بازگشت برخی کشتیهای حامل محمولههای سعودی خبر میدهد. بر اساس این گزارش، برخی دیگر از کشتیها نیز برای کاهش احتمال شناسایی، دستگاههای ردیابی خود را خاموش یا تلاش کردهاند از طریق ساختارهای مالکیتی و شرکتهای بهرهبردار خارجی، از جمله شرکتهای چینی، ارتباط مستقیم خود با محمولههای سعودی را پنهان کنند.
مجموع این تحولات نشان میدهد فشار بر مسیرهای دریایی مرتبط با عربستان تنها به عرصه نظامی محدود نمانده و بهتدریج بر رفتار شرکتهای کشتیرانی و نفتکشها نیز اثر گذاشته است. در صورت تداوم این وضعیت، افزایش مسافت حملونقل، هزینههای بیمه و ریسک عملیاتی میتواند هزینه صادرات نفت عربستان را افزایش دهد و فشار بیشتری بر یکی از مهمترین ستونهای اقتصادی آن کشور وارد کند.
گزارش «وطن امروز» از حملات جدید ارتش یمن به تأسیسات نفتی و مزدوران سعودی
آرامکو تا المخا
ارسال نظر
پربیننده