فرار از هرمز

حسین کیامنش: رئیس‌جمهور آمریکا 9 اسفند، همزمان با آغاز جنگ تجاوزکارانه ایالات متحده و رژیم صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران، در فضایی سرشار از اعتماد به ‌نفس کاذب سخن می‌گفت. دونالد ترامپ که سرمست از ترور و شهادت رهبر انقلاب اسلامی و فرماندهان ارشد نظامی بود، مدام از براندازی نظام اسلامی، نابودی کامل توانمندی نظامی و موشکی ایران و فروپاشی ساختار حاکمیت سخن به میان می‌آورد. آن روزها، تبلیغات گسترده‌ای درباره نزدیک بودن پایان جمهوری اسلامی و تغییر معادلات قدرت در منطقه به نفع واشنگتن و تل‌آویو جریان داشت. ترامپ و حلقه نزدیکانش تصور می‌کردند با اتکا به قدرت نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی، ظرف مدت 3 روز می‌توانند اهداف حداکثری خود را در ایران محقق کنند.
اکنون نزدیک 6 ماه از آن ایام می‌گذرد و واقعیت صحنه نبرد و ارزیابی‌های داخلی مقامات آمریکا تصویری کاملا متفاوت ارائه می‌دهد. ترامپ خود را گرفتار در بن‌بستی راهبردی در مقابل ایران می‌بیند؛ بن‌بستی که نه جرات پذیرش علنی آن را دارد و نه توان تبدیل آن به پیروزی. تمام اهداف جاه‌طلبانه اولیه کنار گذاشته شده و مهم‌ترین و فوری‌ترین هدف عملی آمریکا تبدیل شده به بازگشایی تنگه هرمز؛ آن هم نه بازگشایی با قدرت نظامی آمریکا که بارها آزموده شده و شکست خورده، بلکه بازگشایی داوطلبانه و تحت شرایط ایران. این تغییر اولویت، نشانه‌ای روشن از شکست راهبردی واشنگتن در جنگی است که خود آغازگر آن بود.
وال‌استریت ژورنال در تازه‌ترین گزارش خود دقیقا به همین نقطه عطف پرداخته است. بر اساس این گزارش که دیروز منتشر شد، ترامپ هفته‌ها در حال زمینه‌‌چینی بود تا در صورت بازگشایی کامل تنگه هرمز توسط تهران، آن را به عنوان پیروزی خود اعلام کند. او حتی به طور خصوصی به مشاوران ارشد خود گفته بود حاضر است از دستیابی به توافق هسته‌ای نیز چشم‌پوشی کند. تمرکز کاخ سفید در هفته‌های اخیر به طور فزاینده‌ای بر بازگشایی این آبراه حیاتی قرار گرفته بود، زیرا مذاکرات هسته‌ای بیش از حد دشوار شده و فشار قیمت بنزین در داخل آمریکا با نزدیک شدن به انتخابات میان‌دوره‌ای، افزایش یافته است.
طبق اذعان روزنامه آمریکایی، ترامپ بارها اعلام کرده بود تنگه باز شده اما هر بار این ادعا واهی از آب درآمده بود. او حتی در شبکه‌های اجتماعی لینک مقاله‌ای را بازنشر کرد که مدعی بود «ترامپ جنگ ایران را برده است».
اما این برنامه‌ریزی با دیوار سخت دست برتر ایران در تنگه هرمز مواجه شده است. وال‌استریت ژورنال نوشت: روز شنبه، ایران بالاترین بهای ممکن را برای اجازه جریان آزاد تردد در تنگه مطرح کرد: پرداخت میلیاردها دلار غرامت، خروج نیروهای آمریکایی از منطقه، پایان محاصره دریایی آمریکا و مجموعه‌ای از شروط سنگین دیگر برای آمریکا.
این رسانه به نقل از تحلیلگران افزود: این موضع، گزینه‌های ترامپ برای خروج آبرومندانه از بن‌بست فعلی را دوباره محدود کرده است.
گزارش وال‌استریت ژورنال جزئیات بیشتری از وضعیت ارائه می‌کند: ترامپ بارها ایران را تهدید به تشدید گسترده بمباران کرده و سپس عقب نشسته است. او اخیرا به خبرنگاران گفته بود آماده بزرگ‌ترین حمله نظامی از زمان جنگ دوم جهانی است اما متحدان آمریکا در خلیج فارس او را منصرف کرده‌اند. معاون رئیس‌جمهور در مصاحبه با فاکس‌نیوز تأکید کرد آمریکا به اعمال فشار ادامه خواهد داد و همزمان تلاش می‌کند تا حد ممکن نفت و گاز از غرب آسیا خارج شود تا قیمت‌ها برای آمریکایی‌ها کاهش یابد. جی‌دی ونس گفت: «ما در میانه بازی هستیم». کاخ سفید مدعی است اهداف نظامی خود را محقق کرده و حالا تمرکز روی جریان انرژی در تنگه است. ترامپ نیز خصوصی به مشاورانش گفته برنامه هسته‌ای ایران احتمالا در دوره ریاست‌‌جمهوری‌اش احیا نمی‌شود و تهدید حمله آمریکا بازدارنده خواهد بود. با این حال، مساله پول همچنان پیچیده است. ایران میلیاردها دلار غرامت و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده‌اش را می‌خواهد و ترامپ اعلام کرده پول مالیات‌دهندگان آمریکایی به ایران داده نخواهد شد. وال‌استریت ژورنال با اشاره به همه این نکات، تلویحا تصریح می‌کند اغلب تهدیدها و لفاظی‌های ترامپ و دیگر مقامات آمریکا توخالی از آب درآمده است.
بنا به گزارش وال‌استریت ژورنال، اکنون، در حالی که کمتر از 3 ماه به انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره باقی مانده و قیمت بنزین هنوز بسیار بالاتر از قبل از شروع جنگ در اواخر فوریه است، ترامپ به دنبال راه‌هایی است تا به مردم آمریکا بگوید در جنگ پیروز شده‌.
پیش از گزارش وال‌استریت ژورنال، دیگر رسانه آمریکایی، یعنی شبکه تلویزیونی سی‌ان‌ان نیز در گزارشی فاش کرده بود ژنرال دن کِین، رئیس ستاد مشترک ارتش تروریست آمریکا به طور خصوصی به مقامات ارشد دولت ترامپ اعلام کرده آمریکا باید به دنبال یک «خروج امن» (Off Ramp) از جنگ علیه ایران باشد. کین معتقد است گزینه‌های نظامی برای تشدید جنگ علیه ایران محدود است و حتی ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد. او این نگرانی‌ها را با مقامات کلیدی از جمله جان رتکلیف، مارکو روبیو و جی‌دی ونس در میان گذاشته است. گزارش سی‌ان‌ان تأکید می‌کند تقریبا 6 ماه پس از آغاز جنگی که در هفته‌های نخست با ادعاهای نابودی توان نظامی ایران همراه بود، این واقعیت که بلندپایه‌ترین ژنرال آمریکا به طور خصوصی استدلال می‌کند راه‌حل نظامی آسانی وجود ندارد، بسیار معنادار است. نگرانی جدی درباره کاهش خطرناک ذخایر مهمات آمریکا نیز از جمله دلایلی است که کین و دیگران مطرح کرده‌اند. تمرکز بر یافتن راه خروجی که حداقل یک پیروزی نمادین برای ترامپ فراهم کند و این خروج از دیدگاه بسیاری با توافق بر سر بازگشایی تنگه هرمز آغاز می‌شود، دقیقا همان چیزی است که اکنون در کانون توجه قرار گرفته است.
ایران اما به صراحت اعلام کرده رسیدن به توافق با عمان بر سر ترتیبات جدید برای تنگه هرمز، ربطی به بازگشایی این آبراه ندارد. در همین رابطه سردار «حسین محبی» سخنگوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تأکید کرد بازگشایی هرمز اساسا تابع سازوکارها و شرایط جمهوری اسلامی ایران است و به مذاکرات ایران و عمان وابسته نیست.
سردار محبی تصریح کرد: ما در حال حاضر دشمن را وادار کرده‌ایم از همه اهدافی که برای خود تصور کرده بود، به‌سرعت افول کند و امروز همت خود را معطوف به باز کردن تنگه هرمز کرده؛ در حالی که این تنگه برای ما فقط یک آبراه نیست، بلکه یک جغرافیای نبرد است.
روز شنبه 17 مرداد نیز سیدمحمدباقر ذوالقدر، دبیر شورای عالی امنیت ملی با صدور پیامی 6 شرط مشخص را برای بازگشایی تنگه اعلام و تأکید کرد تا آمریکا رفتار خود را تصحیح نکند، هرمز باز نخواهد شد: «تا آمریکا رفتارش را تصحیح نکند، تنگه هرمز باز نمی‌شود. تصحیح رفتار یعنی: ایران را هرگز و با هیچ زبانی تهدید و به مقدسات این ملت توهین نکند، به جنگ و تجاوز علیه ایران و متحدان ایران در لبنان، فلسطین، یمن و عراق برای همیشه پایان دهد، محاصره دریایی را بردارد و نیروهای نظامی خود را از پیرامون ایران خارج کند، خسارت‌های 2 جنگ تجاوزکارانه و تحمیلی به ایران را بی‌کم و کاست بپردازد، تحریم‌های ظالمانه و غیرقانونی علیه ملت ایران را بردارد، دارایی‌های مسدودشده و دزدیده شده مردم ایران را بی‌قید و شرط آزاد کند».
واقعیت راهبردی این است که برای پایان دادن به جنگ و خروج از این بن‌بست، ترامپ ناگزیر باید بپذیرد از ایران شکست خورده است. اساسا هیچ خروج امن یا پیروزی نمادین بدون پذیرش این شکست ممکن نیست. تلاش برای حفظ ظاهر و معرفی خود به عنوان پیروز میدان، تنها بن‌بست را طولانی‌تر می‌کند. ایران با حفظ کنترل تنگه هرمز و طرح شروط روشن و غیرقابل مذاکره، عملا نشان داده ابتکار عمل و دست بالاتر در اختیار تهران است. ترامپ اگر بخواهد واقعا از این باتلاق خارج شود، باید نه فقط از زبان قدرت دست بکشد، بلکه شکست راهبردی آمریکا در برابر مقاومت ایران را به رسمیت بشناسد؛ شکستی که از سرمستی 9 اسفند آغاز شد و اکنون به نقطه‌ای رسیده که حتی بازگشایی یک آبراه نیز منوط به تسلیم در برابر اراده تهران شده است. بدون این پذیرش، هرگونه تلاش برای خروج، صرفا تعویق در اعلام شکست خواهد بود.