60 روز درباره مذاکره بود، نه آتش‌بس

سخنگوی وزارت امور خارجه در نشست خبری دیروز خود با تشریح آخرین وضعیت تفاهمنامه ایران و آمریکا و مذاکرات تهران و مسقط درباره تنگه هرمز، تأکید کرد مهلت ۶۰ روزه مطرح‌شده در تفاهمنامه اسلام‌آباد، برخلاف برخی روایت‌ها، یک ضرب‌الاجل برای جمهوری اسلامی ایران نبوده و در شرایط فعلی نیز اساسا موضوعیت ندارد. اسماعیل بقائی در پاسخ به پرسشی درباره پایان مهلت ۶۰ روزه ذیل تفاهمنامه اسلام‌آباد و برنامه ایران برای مواجهه با تهدیدات امنیتی تأکید کرد: «ما در متن تفاهم موضوعی تحت عنوان مهلت ۶۰ روزه نداریم. اساسا بارها ثابت شده جمهوری اسلامی ایران طرفی نیست که تحت فشار، اولتیماتوم و مهلت زمانی، سیاست‌های خود را تنظیم کند. ما بر اساس منافع ملی و ارزیابی‌های خود از آنچه تأمین‌کننده و تضمین‌کننده منافع و امنیت ملی است، تصمیم‌گیری می‌کنیم». سخنگوی وزارت امور خارجه در ادامه توضیح داد آنچه در تفاهمنامه آمده بود، پیش‌بینی یک دوره زمانی ۶۰ روزه برای گفت‌وگو درباره 2 موضوع رفع تحریم‌ها و مساله هسته‌ای بود. بقائی افزود: «آنچه در تفاهمنامه آمده بود که در حال حاضر به دلیل نقض‌های فاحش آمریکا، وضعیت اجرای آن کاملا روشن و غیرفعال است، پیش‌بینی کرده بود طی یک دوره زمانی ۶۰ روزه درباره 2 موضوع «رفع تحریم» و «مساله هسته‌ای» گفت‌وگو شود و اگر طی این ۶۰ روز به نتیجه نرسیدیم، تمدید شود». وی با اشاره به اینکه این مذاکرات اساسا آغاز نشد، ادامه داد: «مذاکره هرگز شروع نشد، به این دلیل که آمریکا تنها چند هفته پس از امضای یادداشت تفاهم در ۲۸ خرداد، دست به نقض فاحش و گسترده متن آن زد لذا اساسا بحث ۶۰ روزه هم دیگر موضوعیت ندارد». در بخش دیگری از این نشست، سخنگوی وزارت امور خارجه درباره روند تفاهم ایران و عمان درباره تنگه هرمز نیز توضیح داد. وی در پاسخ به این پرسش که چرا روند رسیدن به توافق نهایی میان تهران و مسقط طولانی شده، اظهار کرد: «من 3 عامل عمده را خدمت‌تان عرض می‌کنم که چرا این روند همچنان ادامه دارد». بقائی نخستین عامل را پیچیدگی موضوع دانست و گفت: «در نظر داشته باشید ناامنی تنگه هرمز بر ما، منطقه و کل جهان تحمیل شد. دلیلش هم اقدام نظامی غیرقانونی آمریکا و رژیم صهیونیستی بود. موضوع بسیار پیچیده است. شما برای اولین‌بار می‌خواهید سازوکاری را تدوین کنید که هم حاکمیت و حقوق حاکمیت 2 کشور ساحلی را تأمین و هم تردد ایمن کشتی‌های تجاری در این آبراه را فراهم کند». وی دومین عامل را تعدد بازیگرانی دانست که تلاش می‌کنند در این روند اثرگذار باشند و درباره عامل سوم نیز گفت: «شاید مهم‌تر از این دو، تلاش برخی طرف‌های بدسگالی است که نشان دادند هیچ‌وقت به صلح و امنیت منطقه بها نمی‌دهند و اساسا دوست دارند منطقه ما همیشه در حالت کشمکش و آشوب باشد». سخنگوی وزارت امور خارجه در عین حال تأکید کرد طولانی‌شدن مذاکرات به معنای توقف روند تفاهم نیست: «گفت‌وگوها بین ایران و عمان با جدیت ادامه دارد. در مورد متن بیانیه مشترک، دیدگاه‌ها تبادل می‌شود و 2 طرف تا اینجای کار نشان داده‌اند مصممند برای تدوین سازوکاری که تأمین‌کننده مصالح و نگرانی‌های 2 طرف باشد و همزمان ملاحظات مربوط به کشتیرانی بین‌المللی را هم تأمین کند، اقدام کنند». بقائی در بخش دیگری از نشست، خبر برگزاری نشست محرمانه ایران و آمریکا در اربیل را «کاملا ساختگی» خواند و آن را بخشی از عملیات روانی برای ایجاد اختلاف میان ارکان تصمیم‌گیری جمهوری اسلامی دانست. وی تأکید کرد: «هیات مذاکره‌کننده الحمدلله مورد اعتماد کامل همه ارکان نظام، از جمله بخش‌های دفاعی کشور قرار دارد و هر تصمیمی درباره مذاکره و گفت‌وگو با لحاظ دیدگاه‌ها و ملاحظات تمام بخش‌های نظام اتخاذ خواهد شد». سخنگوی وزارت امور خارجه همچنین درباره نقش کشورهای مختلف در تلاش برای میانجیگری میان تهران و واشنگتن گفت: «میانجی موضوعات مرتبط با ایران و آمریکا، پاکستان است و قطر هم تلاش می‌کند». وی در عین حال تأکید کرد تماس کشورهای اروپا و اعلام آمادگی آنها برای ارائه مساعی جمیله به معنای شکل‌گیری میانجی جدید نیست. بقائی همچنین با اشاره به تغییر اولویت‌های اعلام ‌شده از سوی مقامات آمریکا درباره جنگ، آن را نشانه سردرگمی واشنگتن دانست و اظهار کرد: «این نشانه تداوم سردرگمی و اثبات این واقعیت است که از ابتدا این جنگ تحمیلی هیچ مبنا و دلیلی نداشت جز ارضای مطامع یک رژیم اشغالگر در منطقه ما». وی همچنین درباره وضعیت تنگه هرمز تصریح کرد: «الان دغدغه آنها بازگشایی تنگه‌ای است که اساسا قبل از ۹ اسفند باز بود و تجاوز نظامی آنها باعث شد منطقه ما گرفتار این ناامنی شود و جهان از تبعات این وضعیت آسیب ببیند».