آرامکوی ناآرام

گروه بین‌الملل: اختلال همزمان صادرات انرژی از 2 تنگه هرمز و باب‌المندب تحت تاثیر جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، طی چند ماه گذشته یکی از جدی‌ترین شوک‌های اقتصادی سال‌های اخیر را به عربستان وارد کرده است. در واقع شوک اقتصادی بزرگ علیه ریاض ناشی از آن است که آن کشور برای دور زدن تنگه هرمز و حفظ صادرات نفت خود به بازارهای دنیا، به مسیرهای جایگزین بویژه تنگه باب‌المندب روی آورد اما اکنون همین مسیر نیز با تهدید مواجه شده است، چون نیروهای یمنی در چارچوب راهبرد محاصره در برابر محاصره، باب‌المندب را تا زمان ادامه محاصره یمن، به روی نفتکش‌ها و شناورهای مرتبط با عربستان بسته‌اند و از این نظر سعودی برای صادرات نفت و انرژی خود هم از تنگه هرمز در خلیج فارس و هم از باب‌المندب در دریای سرخ با چالش جدی روبه‌رو است.
به گزارش «وطن امروز»، خبرگزاری رویترز گزارش داد صادرات نفت عربستان در ماه مارس ۲۰۲۶ حدود ۲۶ درصد نسبت به سال قبل کاهش یافت و به ۴.۳۹ میلیون بشکه در روز رسید. با این حال، افزایش قیمت جهانی نفت باعث شد ارزش صادرات نفت عربستان ۵۵۸ میلیون دلار افزایش یابد و بخشی از زیان ناشی از کاهش حجم صادرات جبران شود. این مساله اگرچه در کوتاه‌مدت به عربستان کمک کرد اما با کاهش قیمت نفت، مشکل بزرگ کاهش ظرفیت صادرات و افزایش هزینه انتقال نفت عربستان خود را نشان داد و این مشکل اکنون اقتصاد آن کشور را کوچک‌تر کرده است.

کوچک شدن اقتصاد سعودی
گزارش‌ها حاکی از افول اقتصاد عربستان طی چند ماه گذشته تحت تاثیر چالش‌های آن کشور در تنگه‌های هرمز و باب‌المندب است. تارنمای خبری - تحلیلی «العربی الجدید» در تحلیلی درباره تاثیر بسته بودن آبراه‌های هرمز و باب‌المندب به روی صادرات نفت عربستان، نوشت: برآوردهای اولیه اداره کل آمار سعودی نشان می‌دهد تولید ناخالص داخلی واقعی اقتصاد عربستان در 3 ماه دوم سال ۲۰۲۶ نسبت به سال گذشته ۴.۸ درصد کاهش یافته و رشد ۳ درصدی ثبت شده در 3 ماه اول را معکوس کرده است. این امر در درجه اول به دلیل انقباض شدید فعالیت بخش نفت به میزان ۲۴.۷ درصد است که ۵.۴ درصد رشد کلی را کاهش داده است.
العربی الجدید افزود: بر اساس گزارش ۳۰ جولای/ 8 مرداد سال جاری «تریدینگ اکونومیک» (Trading Economics) تولید ناخالص داخلی عربستان در مقایسه با 3 ماه قبل، ۴.۹ درصد کاهش یافته که تحت تأثیر کاهش ۲۱.۵ درصدی فعالیت‌های نفتی است.
بر اساس گزارش ۳۱ ژوئیه سال جاری روزنامه فایننشال تایمز، داده‌های 3 ماه دوم نشان می‌دهد جنگ‌افروزی چند ماهه آمریکا و اسرائیل در منطقه فشار بار سنگینی را بر اقتصاد سعودی وارد کرده و عدم قطعیت در مورد زمان و چگونگی پایان آن، نشان می‌دهد فعالیت‌های تولیدی تا زمانی که بحران دریانوردی ادامه دارد، تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.
در این زمینه «ربیع بدوانی مخلوف» اقتصاددان عرب گفت انقباض تولید ناخالص داخلی سعودی عمدتاً ناشی از کاهش شدید فعالیت‌های نفتی است، در حالی که فعالیت‌های غیرنفتی همچنان در حال رشد است که نشان‌دهنده تمرکز شوک فعلی در بخش نفت است و اثرات غیرمستقیم آن از طریق اختلال در حمل‌ونقل، تجارت و افزایش هزینه‌های کشتیرانی و بیمه، به اقتصاد در سطح گسترده‌تری تسری می‌یابد.
العربی الجدید نوشت: فشارهای اقتصادی به احتمال زیاد در طول مدت اختلال در کشتیرانی و درگیری‌های منطقه‌ ادامه خواهد یافت، بویژه اگر محدودیت‌های کشتیرانی از طریق تنگه هرمز طولانی شود. مخلوف خاطرنشان کرد صندوق بین‌المللی پول پیش‌بینی رشد اقتصادی سعودی در سال ۲۰۲۶ را به ۱.۷ درصد کاهش داده است.

چرا بستن همزمان باب‌المندب و هرمز به سعودی‌ها ضربه زد؟
طی چند ماه بسته شدن تنگه هرمز، ۷۵ درصد صادرات نفت خام و میعانات عربستان از مسیر بندر ینبع در دریای سرخ انجام می شد. این مسیر برای عبور حامل‌های انرژی به تنگه باب‌المندب وابسته است اما صادرات نفت عربستان از مسیر باب‌المندب نیز از ۳ میلیون بشکه در روز به ۱.۵ میلیون بشکه کاهش یافته است. 
ریاض در واکنش به این چالش در باب‌المندب، مجبور شده بخشی از نفت خود را از مسیرهای بسیار طولانی‌تر منتقل کند. استفاده از کانال سوئز و پایانه سیدی کریر مصر یکی از گزینه‌های جایگزین است اما ظرفیت این مسیر به‌مراتب کمتر از مسیرهای سنتی عربستان است. ریاض ماه آگوست تنها ۶۷۰ هزار بشکه در روز نفت از سیدی کریر برای بازار آسیا انتقال داده است، در حالی که مسیر ینبع پیش از بحران باب‌المندب می‌توانست ۴ میلیون بشکه نفت در روز را پوشش دهد. به این ترتیب، مسیر جایگزین فعلی تنها ۱۷ درصد ظرفیت مسیر ینبع را در اختیار عربستان قرار می‌دهد!
مشکل دیگر، افزایش شدید زمان انتقال نفت است. شرکت ژاپنی ایدمیتسو اعلام کرده انتقال نفت عربستان از مسیر سوئز و دماغه امیدنیک، زمان سفر را از ۲۰ روز به ۵۰ تا ۶۰ روز افزایش داده است. افزایش زمان سفر به معنای نیاز به تعداد بیشتری نفتکش برای حفظ همان میزان عرضه و در نتیجه افزایش هزینه حمل، بیمه، سوخت و سرمایه در گردش است.
با این حال، اگر اختلال در هرمز و باب‌المندب طولانی شود، وضعیت می‌تواند برای ریاض بسیار دشوارتر شود. عربستان اقتصادی به‌شدت وابسته به درآمدهای نفتی دارد و هر گونه کاهش پایدار در حجم صادرات، افزایش هزینه انتقال نفت و اختلال در دسترسی به بازارهای آسیا، می‌تواند منابع مالی پادشاهی آل سعود را تحت فشار قرار دهد و وضعیت اقتصادی عربستان را از آنچه هست، دشوارتر کند.