نظم جدید منطقه پس از جنگ رمضان

رئیس مجلس شورای اسلامی برای سفری 2 روزه به عراق، صبح دیروز وارد بغداد شد؛ سفری که اگرچه در ظاهر با هدف توسعه مناسبات پارلمانی، سیاسی و اقتصادی تهران و بغداد انجام شده اما مجموعه دیدارها و مواضع مطرح‌شده در جریان آن، ابعادی فراتر از روابط دوجانبه ایران و عراق پیدا کرده است. در شرایطی که منطقه غرب آسیا همچنان تحت تأثیر جنگ 6 ماهه آمریکا علیه ایران قرار دارد و آینده حضور نظامی واشنگتن در منطقه به یکی از موضوعات جدی محافل سیاسی و نظامی آمریکا تبدیل شده، سفر محمدباقر قالیباف به بغداد را می‌توان سفری مهم در تبیین نظم جدید منطقه‌ای و مناسبات آینده کشورهای منطقه دانست.
رئیس قوه مقننه در نخستین روز سفر، ابتدا با «هیبت حلبوسی» رئیس پارلمان عراق دیدار و گفت‌وگو کرد. وی در آغاز این دیدار ضمن تبریک تشکیل پارلمان عراق و انتخاب حلبوسی به ریاست آن، از دولت و ملت عراق بابت حضور گسترده در مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی، همچنین میزبانی از زائران اربعین حسینی قدردانی و اظهار کرد دولت، ملت، عشایر و همه موجودیت عراق در میزبانی از زائران حسینی، نیز در مراسم تشییع «امام شهیدمان» سنگ تمام گذاشتند.
بخش دیگر سخنان قالیباف در این دیدار، به تحلیل او از تحولات منطقه و نتایج جنگ اخیر اختصاص داشت. رئیس مجلس به صراحت، آمریکا و رژیم صهیونیستی را عامل اصلی بحران‌های منطقه معرفی کرد و با اشاره به جنگ سوم تحمیلی علیه ایران گفت: ملت ایران با مقاومت، وفاداری، توان نیروهای نظامی و تدابیر فرمانده کل قوا توانست هیمنه آمریکا را بشکند و آن کشور را به نقطه‌ای برساند که اکنون از یک سو خروج از جنگ برایش هزینه حیثیتی دارد و از سوی دیگر ادامه جنگ، مشکلات بیشتری برایش ایجاد خواهد کرد.
قالیباف از این تجربه به عنوان درسی برای «استکبار و کل دنیا» یاد و تأکید کرد: «مقاومت، تنها راه پیروزی است و اگر آماده جنگ نباشیم، مذاکره هم ثمری نخواهد داشت».
در این دیدار، رئیس مجلس بر ضرورت تقویت مناسبات ایران و عراق نیز تأکید و بیان کرد ارتباطات پارلمانی، اعزام گروه‌های دوستی و فعال‌تر شدن مجالس 2 کشور می‌تواند به تسهیل روابط کمک کند. وی در حوزه اقتصادی نیز 3 محور مشخص را به عنوان اولویت‌های 2 کشور برشمرد: اتصال راه‌آهن شلمچه ـ بصره، لایروبی اروندرود و توسعه روابط اقتصادی و بازارچه‌های مرزی. قالیباف در عین حال تصریح کرد روابط اقتصادی ایران و عراق هنوز به اندازه روابط سیاسی و فرهنگی 2 کشور توسعه نیافته و باید این ضعف برطرف شود.
حلبوسی نیز در این دیدار، با اشاره به جنگ اخیر، ایستادگی ملت ایران در برابر تجاوزات دشمن را مورد تمجید قرار داد و تأکید کرد مردم، دولت و شخصیت‌های سیاسی عراق با تجاوز علیه ایران مخالف بوده‌ و هستند.
رئیس پارلمان عراق همچنین به موضوع مهم خروج نیروهای آمریکایی از کشورش اشاره کرد و از «قریب‌الوقوع» بودن این خروج سخن گفت. حلبوسی همچنین بر توسعه مناسبات اقتصادی با ایران تأکید کرد و خواستار تسهیل صادرات نفت عراق از مسیر تنگه هرمز شد.
قالیباف نیز در پاسخ، ناامنی در منطقه و اخلال در مسیر تجارت و انرژی را نتیجه جنگ و مداخلات آمریکا دانست و تأکید کرد: با رفع ناامنی و مداخلات خارجی، مشکلات منطقه قابل حل خواهد بود.
دومین دیدار مهم قالیباف در نخستین روز سفر، با «نزار آمیدی» رئیس‌جمهور عراق انجام شد؛ دیداری که در آن نیز موضوع جنگ اخیر، نقش آمریکا در تهدیدات منطقه‌ای و ضرورت شکل‌گیری یک سازوکار امنیتی منطقه‌ای بدون اتکا به قدرت‌های فرامنطقه‌ای، محور اصلی گفت‌وگوها بود.
رئیس قوه مقننه در این دیدار به جنگ اخیر آمریکا علیه کشورمان اشاره و اظهار کرد: ایران و عراق به این جمع‌بندی رسیده‌اند مشکل اصلی و عامل بخش مهمی از بحران‌های منطقه، آمریکا و سیاست‌های استکباری آن کشور، همچنین اقدامات رژیم صهیونیستی است. همچنین جنگ اخیر بار دیگر ثابت کرد کشورهای اسلامی بیش از هر زمان دیگری نیازمند همکاری و اتکا به ظرفیت‌های داخلی منطقه هستند.
رئیس مجلس شورای اسلامی همچنین به مشکلات ایجادشده در خلیج فارس و اختلال در صادرات نفت اشاره کرد و مسؤولیت این وضعیت را متوجه آمریکا و جنگ‌طلبی واشنگتن دانست. قالیباف ادامه داد: کشورهای منطقه باید از تجربه جنگ اخیر درس بگیرند و دریابند آمریکا لزوما حافظ امنیت آنها نیست، بلکه در بسیاری موارد، حضور نظامی آن خود به عامل بی‌ثباتی تبدیل می‌شود.
رئیس مجلس در ادامه بر ظرفیت ایران و عراق برای ایفای نقش در ایجاد ثبات منطقه تأکید و بیان کرد کشورهای اسلامی و کشورهای حاشیه خلیج فارس می‌توانند با وحدت و بدون دخالت خارجی، ثبات و آرامش را در منطقه ایجاد کنند.
رئیس جمهور عراق نیز جنگ اخیر آمریکا و رژیم اشغالگر قدس علیه ایران را ظالمانه، تحمیلی و مغایر قواعد بین‌المللی توصیف کرد و گفت: پیامدهای آن نه فقط ایران، بلکه کل منطقه و عراق را تحت تأثیر قرار داده است. آمیدی افزود: بغداد از برقراری ثبات در منطقه حمایت می‌کند و در این مسیر از جمهوری اسلامی ایران پشتیبانی خواهد کرد.
سومین دیدار قالیباف در نخستین روز سفر نیز با «علی الزیدی» نخست‌وزیر عراق انجام شد؛ دیداری در ادامه رایزنی‌های رئیس مجلس با مقامات عالی‌رتبه بغداد که در آن نیز موضوعات دوجانبه و تحولات منطقه مورد بحث قرار گرفت.

آمریکا به دنبال خروج از منطقه است
شاید مهم‌ترین بخش سفر قالیباف به عراق، موضعی باشد که وی هم پیش از دیدار با مقامات این کشور و هم در جریان گفت‌وگوهای خود مطرح کرد: آمریکا دیگر در موقعیت گذشته برای ماندن در منطقه قرار ندارد و نشانه‌های خروج تدریجی آن در حال آشکار شدن است.
رئیس مجلس حتی پیش از آغاز دیدارهای رسمی خود، با انتشار پیامی عربی در شبکه اجتماعی ایکس و انتشار تصویری از محل شهادت سردار سپهبد حاج‌قاسم سلیمانی و ابومهدی مهندس، تحولات منطقه را از همین زاویه تحلیل کرد. وی نوشت: «ابومهدی و حاج قاسم عزیز! این ثمره مجاهدت و خون پربرکت شماست. در نظم جدید منطقه پس از جنگ رمضان، دخالت بیگانگان در معادلات بین کشورها به‌سرعت در حال کاهش است. نظامیان آمریکایی به دنبال خروج آبرومندانه از منطقه هستند و رژیم صهیونیستی خیال نهر تا بحر را حتی در رویاهایش نیز نخواهد دید».
یک روز پیش از این سخنان قالیباف، گزارش مهمی از سوی روزنامه آمریکایی واشنگتن‌پست منتشر شده بود که نشان می‌داد پنتاگون در حال بررسی آینده حضور نظامی آمریکا در غرب آسیا و به طور مشخص، احتمال کاهش حضور نظامی در خلیج فارس است.
واشنگتن‌پست به نقل از 8 مقام و فرد مطلع از این بحث‌ها نوشت وزارت جنگ آمریکا در حال ارزیابی مجدد «ردپای نظامی» خود در غرب آسیاست. بر اساس این گزارش، یکی از محورهای اصلی بررسی‌ها، امکان عقب کشیدن بخشی از نیروهای نظامی آمریکا از خلیج فارس است؛ جایی که پایگاه‌های بزرگ آمریکا طی ماه‌های جنگ بارها هدف حملات ایران قرار گرفتند.
اهمیت این گزارش در آن است که پنتاگون ظاهرا به این جمع‌بندی رسیده بازسازی پایگاه‌های آسیب‌‌دیده دقیقا به شکل سابق، لزوما بهترین گزینه در برابر حملات ایران نیست و ترجیح می‌دهد انتقال ظرفیت‌های خود به سرزمین‌ اشغالی و اردن را مطرح کند.
هر چند حتی کارشناسان آمریکایی نیز اذعان کرده‌اند این جابه‌جایی هم راه‌حل کاملی برای مشکل نیست، زیرا ایران نشان داده توانایی هدف قرار دادن اهداف دوردست در اردن و فلسطین اشغالی را نیز دارد.
به هر حال، همین اتفاق نشان می‌دهد مساله خروج یا کاهش حضور آمریکا دیگر صرفا یک ادعا در تهران نیست و به موضوعی واقعی در محافل تصمیم‌گیری نظامی واشنگتن تبدیل شده است.
طبق گزارش واشنگتن‌پست، بیش از ۲۰۰ تأسیسات نظامی آمریکا در جریان جنگ آسیب دیده یا منهدم شده‌اند. این روزنامه پیش‌تر نیز در یک بررسی مبتنی بر تصاویر ماهواره‌ای گزارش داده بود دست‌کم ۲۲۸ سازه یا قطعه تجهیزات آمریکایی در ۱۵ پایگاه در منطقه آسیب دیده یا نابود شده‌اند.
در چنین شرایطی، مساله برای پنتاگون فقط «بازسازی چند پایگاه» نیست، بلکه پرسش بزرگ‌تر این است: ادامه استقرار گسترده نظامیان آمریکایی در پایگاه‌های ثابت و شناخته‌ شده خلیج فارس اساسا از نظر نظامی قابل توجیه است؟
بنابراین آنچه امروز در واشنگتن جریان دارد را باید بخشی از پیامدهای مستقیم جنگ 6 ماهه اخیر دانست. آمریکا وارد جنگ شد تا یک بار برای همیشه به معنای دقیق کلمه، با براندازی جمهوری اسلامی، ایران را تجزیه کند اما 6 ماه بعد، یکی از مهم‌ترین بحث‌ها در پنتاگون آن است که چگونه باید از نظامیان تروریست آمریکایی در برابر توان موشکی و پهپادی ایران محافظت کرد و آیا اساسا نباید این نیروها را از منطقه خلیج فارس خارج کرد؟
سال‌ها پایگاه‌های آمریکا در خلیج فارس یکی از مهم‌ترین ابزارهای اعمال قدرت واشنگتن در غرب آسیا بودند. بحرین میزبان مقر ناوگان پنجم آمریکا بود، کویت یکی از مراکز مهم استقرار نیروهای زمینی و هوایی آمریکا بود و کشورهای دیگر منطقه نیز میزبان بخش‌هایی از شبکه نظامی واشنگتن بودند. این شبکه به آمریکا امکان می‌داد در فاصله کوتاهی علیه هر هدفی در منطقه وارد عمل شود اما در جنگ اخیر، ایران نشان داد می‌تواند هزینه استفاده از این پایگاه‌ها برای حمله به خاک خود را بسیار بالا ببرد؛ تا جایی که اکنون خود پنتاگون در حال بررسی این مساله است که باید حضور خود را در نقاطی که سال‌ها ستون فقرات قدرت نظامی آمریکا در منطقه بوده‌اند، کاهش دهد!