سمیه همایون‌روز:
تهران با پذیرش انتقال اورانیوم کم غنی شده خود به خاک ترکیه آن‌هم با مسؤولیت ترکیه و برزیل، میز بازی پرونده هسته‌ای ایران در شورای امنیت را بهم ریخت. اگر پیش از سفر لولا داسیلوا به تهران، روس‌ها و آمریکایی‌ها به او می‌گفتند که سفرش بی‌فایده است و نمی‌تواند کاری از پیش ببرد، اکنون که توافق اولیه میان ایران با ترکیه و برزیل بر سر بحث مبادله سوخت هسته‌ای رآکتور تحقیقاتی تهران حاصل شده، دچار سردرگمی و تناقض‌گویی شده‌اند. از این رو رئیس کاخ‌سفید 24 ساعت پس از صدور بیانیه تهران و سخن گفتن از تدوین پیش‌نویس قطعنامه تحریم و توافق بر سر آن، در گفت‌وگو با نخست وزیر ترکیه وادار به پاسخگویی درباره موضع متفاوت و مخالفت خود با بیانیه تهران شد. ماجرا از این قرار است که باراک اوباما پیش از نشست تهران و اجلاس گروه 15 در ماه مه در نامه‌ای به روسای جمهوری برزیل و ترکیه موافقت خود را با انتقال سوخت ایران به کشور ثالث اعلام و از مواضع قبلی خود عقب‌نشینی کرده بود. وی حتی در این نامه تأکید کرده بود که با یک کشور ثالث و مشخصا انتقال سوخت ایران به ترکیه در جریان تبادل سوخت موافق است. نگارش همین نامه بود که باعث شد رجب طیب اردوغان علاوه بر زیر سوال بردن صداقت گروه 1+5 درباره مساله هسته‌ای ایران و درخواست از جامعه بین‌المللی برای بهره‌گیری از این فرصت بی‌نظیر در راستای استقرار صلح جهانی، با رئیس‌جمهور آمریکا تلفنی به گفت‌وگو بپردازد؛ مکالمه‌ای که باراک اوباما در آن کوشید از میانجی گری برزیل و ترکیه تمجید کند اما در عین حال آن را ناکافی بداند. وی ضمن تاکید بر تداوم تلاش واشنگتن برای تشدید تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران گفت که آمریکا و جامعه جهانی منتظر اطلاع‌رسانی رسمی ایران به آژانس بین‌المللی انرژی اتمی درباره توافق صورت‌گرفته هستند. به نظر می‌رسد پاسخ اوباما موجب شد رجب طیب اردوغان برای دیدار با رئیس‌جمهور برزیل در هفته آینده و در نهایت جلوگیری از تحریم‌های احتمالی علیه ایران تدارک ببیند. در این میان، برزیل نیز به عنوان ضلع سوم بیانیه تهران به موضع‌گیری‌های سران کاخ سفید واکنش نشان داد. رئیس‌جمهور برزیل با انتقاد از تلاش برخی کشورها برای اعمال تحریم‌های جدید علیه تهران، گفت: «در حالی که ایران عزم خود را برای مذاکره هسته‌ای نشان داده است، دیگر کشورها نیز باید رویکرد مشابهی در پیش بگیرند». لولا داسیلوا که در برازیلیا صحبت می‌کرد بار دیگر ادامه گفت‌وگوهای هسته‌ای با ایران به جای تصویب قطعنامه جدید علیه این کشور در شورای امنیت سازمان ملل متحد را خواستار شد و سپس با انتقاد از رویکرد اعضای شورای امنیت تصریح کرد: «افرادی وجود دارند که نمی‌دانند چگونه بدون وجود دشمن به کار سیاست بپردازند». وی در ادامه اضافه کرد: «ایران پای میز مذاکره نشست. می‌خواهم شاهد عمل کردن دیگران به آن چیزی باشم که خود از این کشور توقع داشتند». البته اقدامات برزیل و ترکیه صرفا به اظهارنظر درباره عکس‌العمل اعضای دائم شورای امنیت بویژه آمریکا محدود نشد چراکه سلسو آموریم، وزیر خارجه برزیل و احمد داوود اوغلو، همتای ترک او با ارسال نامه به اعضای شورای امنیت خواستار ارزیابی توافق سه‌جانبه برزیل، ایران و ترکیه درباره تبادل سوخت هسته‌ای شدند زیرا به باور آنها، بیانیه تهران با هدف ایجاد یک فضای مثبت، سازنده و به دور از هرگونه تنش و برقراری تعامل و همکاری ارائه شده است. بدین ترتیب به روشنی شاهد هستیم 2 کشوری وارد عرصه پرونده هسته‌ای ایران شدند که با آغاز عضویتشان در جمع اعضای غیردائم شورای امنیت کار را برای طرف‌های غربی برای ایجاد یکپارچگی علیه برنامه هسته‌ای ایران بیش از پیش سخت کرده‌اند. به این طریق، غرب برای تحریم ایران به بن‌بست خورده و حتی اگر روزی باز هم تصمیم بگیرد تهران را تحریم کند، این تصمیم فردا عملی نخواهد شد. حتی یک، 2 یا 3 ماه دیگر هم عملی نمی‌شود چون در حال حاضر آن یکپارچگی‌ای که غرب بویژه ایالات متحده آمریکا به دنبال آن بود تا بتواند به واسطه آن از اعمال تحریم علیه ایران سود بجوید، از دست رفته است. علاوه بر این 2 عضو غیردائم شورای امنیت، رئیس‌جمهور لبنان که کشورش ریاست دوره‌ای شورای امنیت را برعهده دارد، اعلام کرد، بیروت به قطعنامه شورای امنیت علیه ایران رای منفی خواهد داد. میشل سلیمان در سخنانی مطبوعاتی از مخالفت لبنان با تحریم ایران خبر داد و اعلام کرد که موضع اصولی کشورش در شورای امنیت علیه وضع تحریم جدید ایران به دلیل برنامه هسته‌ای این کشور خواهد بود. ژاپن به عنوان دیگر عضو غیردائم شورای امنیت نیز از بیانیه تهران استقبال کرد. کاتسویا اوکادا، وزیر خارجه ژاپن در گفت‌وگوی تلفنی با همتای برزیلی خود با اشاره به قطعنامه پیشنهادی آمریکا علیه ایران، توافق کرد در این زمینه با یکدیگر به مشورت‌های نزدیک بپردازند. وی ضمن مهم ارزیابی کردن توافق سه‌جانبه ایران، برزیل و ترکیه خاطرنشان کرد، مهم‌ترین اصل در توافق به دست آمده میان این 3 کشور اجرای بیانیه مشترک است که بر اساس آن ایران با ارسال یک هزار و 200 تن اورانیوم غنی شده در سطح پایین خود به ترکیه موافقت کرده است. وزیر خارجه ژاپن پیش از این نیز با احمد داوود اوغلو، وزیر خارجه ترکیه تماس تلفنی برقرار کرده و در این باره به گفت‌وگو پرداخته بود. در طول سفر رئیس دستگاه دیپلماسی کشور به دوشنبه، پایتخت تاجیکستان که به منظور شرکت در همایش سازمان کنفرانس اسلامی صورت گرفت، دبیر‌کل این سازمان نیز از توافقنامه ایران، ترکیه و برزیل بر سر تبادل سوخت هسته‌ای حمایت کرد. اکمل‌‌الدین احسان اوغلو در نشستی خبری در پایان جلسه شورای وزرای خارجه کشورهای عضو این سازمان در شهر دوشنبه، پایتخت تاجیکستان، اعلام کرد که اعضای این سازمان از بیانیه تهران حمایت می‌کنند. احسان اوغلو با بیان اینکه شرکت‌کنندگان همایش از بیانیه تهران استقبال می‌کنند، گفت: «از جامعه جهانی دعوت می‌کنم در حل مساله هسته‌ای ایران مفاد این بیانیه را در نظر بگیرد».