قمار جنگ در محاسبات ریاض

گروه بین‌الملل: ادامه جنگ و تنش تحمیلی آمریکا علیه ایران پس از 6 ماه بن‌بست، حالا سعودی‌ها را در موقعیتی قرار داده که بیش از هر زمان دیگری به دور ماندن از تنش مستقیم با تهران و جلوگیری از گسترش درگیری به خاک و زیرساخت‌های خود نیاز دارند. ریاض که به‌خوبی می‌داند همکاری با آمریکا در جنگ علیه ایران می‌تواند تأسیسات نفتی، بنادر و مسیرهای صادرات انرژی آن کشور را در معرض حملات تهران قرار دهد، تلاش کرده با حفظ کانال‌های ارتباطی خود با ایران و پرهیز از تبدیل شدن به یکی از طرف‌های همکار و شریک در جنگ، از منافع اقتصادی و امنیتی خود محافظت کند.
به گزارش «وطن امروز»، اندیشکده شورای روابط خارجی اروپا در تحلیلی درباره رویکرد ریاض نوشت: عربستان از زمان آغاز جنگ کانال‌های ارتباطی خود با تهران را حفظ کرده و واشنگتن را نیز به سمت تنش‌زدایی، دیپلماسی و پایان دادن به جنگ سوق داده است. به نوشته این اندیشکده، این سیاست بیش از آنکه ناشی از بی‌طرفی ریاض باشد، نتیجه آسیب‌پذیری شدید عربستان در برابر یک جنگ طولانی‌مدت منطقه‌ای و تلاش آن کشور برای جلوگیری از گرفتار شدن در یک درگیری فراگیر است.
بر اساس این گزارش، ریاض در حال حاضر در میانه جنگ آمریکا علیه ایران با یک محاسبه ساده اما حیاتی روبه‌رو است و آن اینکه مشارکت با واشنگتن در جنگ علیه ایران می‌تواند امنیت صادرات نفت آن را به خطر اندازد. از همین رو تلاش دارد از یک سو روابط خود با واشنگتن را حفظ کند و از سوی دیگر، به تهران پیام دهد عربستان قصد ندارد از خاک و زیرساخت‌های خود برای تشدید جنگ علیه ایران استفاده کند.

نفت عربستان؛ ضعف راهبردی ریاض
بر اساس گزارش اندیشکده شورای روابط خارجی اروپا، اهمیت راهبرد فعلی ریاض زمانی بیشتر آشکار می‌شود که مساله صادرات نفت آن کشور را در نظر بگیریم. بسته شدن تنگه هرمز، مسیرهای صادراتی سعودی را به‌شدت محدود کرده و بر اساس تحلیل شورای روابط خارجی اروپا، عربستان برای دور زدن تنگه هرمز به خط لوله شرق ـ غرب متکی شده است؛ خطی که نفت خام را از مناطق نفت‌خیز شرق عربستان به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ منتقل می‌کند. این مسیر در شرایط جنگی فعلی به یک شریان حیاتی برای اقتصاد سعودی تبدیل شده است، زیرا به ریاض اجازه می‌دهد بخشی از نفت خود را بدون عبور از تنگه هرمز به بازارهای جهانی منتقل کند.
با این حال ظرفیت این مسیر به‌مراتب کمتر از حجم صادرات عربستان در شرایط عادی است. بنابراین، حتی اگر ریاض بتواند از طریق خط لوله شرق ـ غرب، صادرات خود را ادامه دهد، تداوم جنگ و ناامن شدن دریای سرخ می‌تواند همان مسیر جایگزین را نیز در معرض خطر قرار دهد؛ همانگونه که در حال حاضر نیز پاسخ‌های موشکی مقاومت یمن باعث ناامنی دریای سرخ شده است، چون نیروهای یمن از راهبرد محاصره در برابر محاصره علیه سعودی خبر داده‌اند.

نیاز عربستان به توافق با یمن
گزارش اندیشکده شورای روابط خارجی اروپا می‌افزاید در شرایطی که تنگه هرمز با محدودیت جدی مواجه است، بندر ینبع و خط لوله شرق ـ غرب برای عربستان اهمیتی دوچندان پیدا کرده‌اند اما هر گونه اختلال جدی در فعالیت بندر ینبع، مسیر دریای سرخ، خط لوله شرق ـ غرب یا تأسیسات نفتی آرامکو، می‌تواند ظرفیت عربستان برای صادرات نفت را به‌شدت کاهش دهد. از این منظر، سعودی برای حفظ صادرات نفت خود فقط به تفاهم با ایران نیاز ندارد، بلکه به یک تفاهم پایدار با یمنی‌ها نیز نیازمند است.
شورای روابط خارجی اروپا بر همین اساس احتمال داد شاید ریاض به سمت مذاکره برای یک توافق جدید با صنعا حرکت کند؛ توافقی که در آن زیرساخت‌های نفتی، بنادر و نفتکش‌های سعودی از فهرست اهداف یمن خارج شود. در مقابل، عربستان می‌تواند محدودیت‌هایی برای حمایت لجستیکی از عملیات آمریکا در جنگ ایجاد کند، از ارائه برخی اطلاعات عملیاتی خودداری کند و کنترل بیشتری بر نیروهای یمنی همسو با خود اعمال کند.
در طرف مقابل نیز یمنی‌ها می‌توانند به خواسته‌های خود همچون ازسرگیری پروازهای فرودگاه صنعا، تسهیل دسترسی به بندر حدیده، پرداخت حقوق کارکنان و به‌رسمیت شناخته شدن بیشتر ساختار سیاسی حاکم در شمال یمن دست یابند.
محاسبات عربستان نشان داده در شرایط کنونی انگیزه چندانی برای ورود مستقیم به جنگ ندارد. سعودی طی سال‌های گذشته تلاش کرده روابط خود با ایران را بهبود دهد و همزمان از شدت درگیری مستقیم خود در یمن بکاهد. اکنون جنگ ایران و آمریکا این سیاست را به یک ضرورت امنیتی و اقتصادی برای ریاض تبدیل کرده است.
برای عربستان، مساله صرفاً جلوگیری از حمله به شهرهای آن نیست؛ مساله اصلی حفظ جریان درآمدهای نفتی است. اگر صادرات نفت متوقف یا به‌شدت محدود شود، هزینه‌های جنگ برای ریاض می‌تواند بسیار فراتر از هزینه‌های نظامی باشد و برنامه‌های اقتصادی بلندپروازانه آن کشور را نیز تحت فشار قرار دهد.
از همین رو هر چه جنگ طولانی‌تر شود، انگیزه عربستان برای حفظ فاصله از آمریکا در میدان جنگ و گسترش دیپلماسی با ایران و یمن افزایش خواهد یافت.