جعل انگلیسی

سعید کمالی‌دهقان، خبرنگار سابق روزنامه انگلیسی گاردین در اظهار نظری قابل توجه اعتراف کرد گزارش این روزنامه در سال ۲۰۱۰ درباره پرونده سکینه محمدی‌آشتیانی، از اساس ساختگی و جعلی بود. این اعتراف در قالب یک استوری اینستاگرامی منتشر شد و توجه بسیاری را به خود جلب کرد، چرا که نویسنده همان گزارش اکنون صراحتا می‌گوید آنچه با عنوان مصاحبه اختصاصی به مخاطبان ارائه شده بود، هرگز رخ نداده و تمام آن مطلب از سوی او ساخته شده بود!
کمالی‌دهقان در استوری خود نوشت: «می‌خواهم درباره یک گزارش صفحه اول که برای گاردین نوشتم و ۷ آگوست ۲۰۱۰ منتشر شد، شفاف‌سازی کنم. آن مطلب به عنوان مصاحبه اختصاصی با سکینه آشتیانی معرفی شده بود اما آن مصاحبه هرگز انجام نشد. کل موضوع را جعل کرده بودم و این داستان کاملا کذب و نادرست بوده و مسؤولیت کامل آن را می‌پذیرم».
کمالی‌دهقان از خوانندگان و مردم ایران عذرخواهی کرد و افزود: دروغ‌ها به‌ویژه آنهایی که به‌صورت عمومی بیان می‌شود، می‌تواند پیامدهای گسترده و غیرقابل‌ کنترلی داشته باشد. او تأکید کرد این اعتراف را با اراده آزاد خود بیان می‌کند، زیرا دیگر نمی‌تواند در برابر انتشار داستان‌های گمراه‌کننده و نادرست درباره ایران سکوت کند.
سکینه محمدی‌آشتیانی زنی بود که دهه 80 خورشیدی به اتهام قتل همسرش با مشارکت پسرعمه همسرش، همچنین روابط نامشروع با او دستگیر و مجرم شناخته شد. پرونده او در قوه قضائیه رسیدگی و مجازات مرتبط با معاونت در قتل برای او صادر شد. پس از سال‌ها طی مراحل قضایی و گذراندن دوره محکومیت، او در نهایت آزاد شد. این پرونده در اصل یک پرونده جنایی بود که بر اساس اتهامات مشخص قتل و روابط نامشروع شکل گرفته بود و در چارچوب قوانین جاری کشور به آن رسیدگی شد.
با این حال، همین پرونده به بهانه‌ای برای رسانه‌های غرب تبدیل شد تا با اتهام‌زنی به ایران، جمهوری اسلامی را متهم به خشونت علیه زنان کنند. پوشش گسترده رسانه‌ای در آن سال‌ها عمدتا بر تصویرسازی از ایران به عنوان کشوری متمرکز بود که زنان را به طور سیستماتیک تحت ظلم و خشونت قرار می‌دهد و احکام خشن و غیرمدرن را اجرا می‌کند. فضای رسانه‌ای غرب در آن مقطع به‌ گونه‌ای شکل گرفت که جزئیات حقوقی و زمینه‌های داخلی پرونده در سایه قرار گرفت و روایت غالب، روایت تقابل تمدنی و اتهام خشونت ساختاری علیه زنان ایرانی شد.
در همین رابطه، روزنامه انگلیسی گاردین در گزارش‌های خود به قلم سعید کمالی‌دهقان پرچمدار عملیات و هجمه علیه ایران بود. گاردین با انتشار مطالب متعدد درباره این پرونده، نقش محوری در شکل‌دهی به افکار عمومی بین‌المللی ایفا کرد و با عنوان‌هایی که بر سنگسار و وضعیت زنان تأکید داشت، موجی از توجه و فشار رسانه‌ای ایجاد کرد. کمالی‌دهقان به عنوان خبرنگار حوزه ایران این روزنامه، در مرکز این پوشش قرار داشت و گزارش‌های او به عنوان منابع اصلی بسیاری از بازنشرها و تحلیل‌های بعد مورد استناد قرار می‌گرفت.
اتفاقا در همان گزارش جعلی که کمالی‌دهقان خود به آن اشاره کرده، گاردین به نقل از محمدی‌آشتیانی تلاش کرد از ایران چهره‌ای ضدزن و خشن علیه زنان بسازد. در آن مطلب که به‌ عنوان مصاحبه اختصاصی معرفی شده بود، نقل‌ قول‌هایی منسوب به او منتشر شد که در آنها مقامات ایران متهم به دروغگویی، تلاش برای اعدام مخفیانه و برخورد تبعیض‌آمیز با زنان شدند. فضای کلی گزارش به‌ گونه‌ای تنظیم شده بود که ایران را به ‌عنوان کشوری نشان دهد که زنان در آن از حقوق اولیه محرومند و احکام سنگین صرفا به‌ دلیل جنسیت آنها اجرا می‌شود.
اساسا ایجاد هجمه‌های رسانه‌ای علیه ایران توسط رسانه‌های غرب مسبوق به سابقه است و عمدتا جعلی و بی‌اساس است. اگر گزارش مورد بحث گاردین را نمونه قرار دهیم، باید گفت این نوک کوه یخ است. تجربه این پرونده نشان می‌دهد چگونه یک روایت رسانه‌ای می‌تواند بر پایه مطالبی شکل بگیرد که بعدا توسط خود نویسندگان آنها به عنوان ساختگی معرفی می‌شود اما در زمان خود به عنوان واقعیت مسلم در سطح بین‌المللی بازتاب می‌یابد. این الگو در موارد متعدد دیگری نیز دیده شده که در آنها روایت‌های منفی درباره ایران منتشر می‌شود و سپس در صورت آشکار شدن نادرستی آنها، اصلاحات یا عذرخواهی‌ها معمولا به اندازه انتشار اولیه بازتاب نمی‌یابد. نمونه عینی این موضوع را می‌توان در دروغ‌سازی‌های رسانه‌های ضدایرانی در ماجرای مرگ مهسا امینی در شهریور 1401 مشاهده کرد. دروغ‌پردازی‌هایی که با ایفای نقش 2 خبرنگار اصلاح‌طلب آغاز شد و در ادامه با میدان‌داری رسانه‌هایی مثل اینترنشنال، منوتو، بی‌بی‌سی و صدای آمریکا پرورش یافت. دروغ‌پردازی‌های موجود در ارتباط با مرگ نیکا شاکرمی یا سال‌ها قبل‌تر درباره ندا آقاسلطان را نیز باید به این موارد اضافه کرد.