در ادبیات رایج سرمایهگذاری، ارزش یک دارایی مهمترین معیار سنجش آن شمرده میشود. اما تجربهی بسیاری از مالکان مسکن، خودرو و طلای فیزیکی نشان میدهد که ارزش بالا، بهتنهایی تضمینی برای در دسترس بودن سرمایه نیست. ملکی که روی کاغذ چند میلیارد میارزد، در ماههای رکود ممکن است خریداری پیدا نکند و در نهایت زیر قیمت واگذار شود.
نقدشوندگی مورد مهمی است که کمتر در تصمیمگیریها به آن توجه میشود. در این گزارش بررسی میکنیم که نقدشوندگی چیست، با چه معیارهایی سنجیده میشود و داراییهای رایج در اقتصاد ایران از این منظر چه جایگاهی دارند.
نقدشوندگی چیست و چرا اهمیت دارد؟
نقدشوندگی یعنی سرعت و سهولت تبدیل یک دارایی به پول نقد، بدون اینکه برای فروش ناچار شوید قیمت را پایین بیاورید. هرچه این فرایند سریعتر و کمهزینهتر باشد، نقدشوندگی آن دارایی بالاتر است.
دو بخش این تعریف به یک اندازه مهماند. سرعت بهتنهایی کافی نیست، چون هر دارایی را میتوان با تخفیف سنگین سریع فروخت. آنچه نقدشوندگی واقعی را میسازد، فروش سریع با قیمتی نزدیک به ارزش منصفانهی بازار است.
اهمیت این موضوع در شرایط اضطراری خودش را نشان میدهد. تا وقتی نیازی به پول ندارید، نقدشوندگی برایتان بیمعنا است. اما در روزی که به سرمایهتان نیاز پیدا میکنید، همین ویژگی تعیین میکند چقدر از داراییتان واقعاً در دسترس شما است.
جایگاه داراییهای رایج ایرانی
اگر داراییهای آشنا را بر اساس همین معیار مرتب کنیم، تفاوتها کاملاً روشن میشود.
مسکن و زمین در پایینترین سطح قرار میگیرند. فرایند فروش ماهها طول میکشد، هزینهی معامله بالا است و در دورههای رکود، فروش سریع تقریباً همیشه به معنای فروش زیر قیمت است. خودرو کمی بالاتر میایستد، چون خریدار بیشتری دارد، اما همچنان زمانبر است.
طلای فیزیکی وضعیت بهتری دارد و در همان روز قابل فروش است، ولی اجرت ساخت و اختلاف قیمت خرید و فروش، بخشی از ارزش را در هر بار معامله از بین میبرد. سکه هم بهدلیل حباب قیمتی، در زمان فروش میتواند نتیجهی متفاوتی با انتظار شما داشته باشد.
سپردههای بانکی و صندوقهای سرمایهگذاری در سطح بهتری قرار دارند، چون ابطال واحد صندوق در چند روز کاری انجام میشود و سپرده در همان لحظه قابل برداشت است.
با چه معیارهایی میتوان نقدشوندگی را سنجید؟
بهجای تکیه بر حس شخصی، سه معیار عینی وجود دارد که میتوانید هر دارایی را با آنها بسنجید.
معیار اول عمق بازار است، یعنی اینکه در هر لحظه چه تعداد خریدار و فروشنده در آن بازار حاضرند. بازاری که خریدار کافی ندارد، حتی اگر قیمت رسمی داشته باشد، در عمل بازار نیست.
معیار دوم حجم معاملات است. حجم بالا نشان میدهد دارایی بهطور مستمر دست به دست میشود و ورود و خروج در آن روال عادی است، نه یک اتفاق.
معیار سوم اختلاف قیمت خرید و فروش است. هرچه این فاصله کمتر باشد، هزینهی پنهان هر بار معامله کمتر است. در طلای فیزیکی این فاصله محسوس است و در بازارهای بزرگ مالی به کسری از درصد میرسد.
چرا بازارهای جهانی در هر سه معیار بالاترین رتبه را دارند؟
بازار جهانی ارز بزرگترین بازار مالی دنیا است و گردش مالی روزانهی آن به چند تریلیون دلار میرسد. این حجم یعنی در هر لحظه طرف مقابل برای معامله وجود دارد.
ساعات معاملاتی این بازار هم تقریباً پیوسته است. معاملات پنج روز هفته و بهطور شبانهروزی جریان دارد، بنابراین لازم نیست برای خروج از یک موقعیت منتظر باز شدن بازار در ساعت مشخصی بمانید. اختلاف قیمت خرید و فروش در جفتارزهای اصلی هم بسیار پایین است.
نتیجه این میشود که خروج از موقعیت در هر لحظه ممکن است و همین ویژگی، این بازارها را از نظر نقدشوندگی در بالاترین سطح قرار میدهد.
دسترسی به این بازارها از چه مسیری ممکن است؟
معامله در بازارهای جهانی از طریق یک کارگزار انجام میشود که سفارش شما را به بازار منتقل میکند. آنچه این دسترسی را ممکن میکند داشتن یک حساب معاملاتی است که مسیر ثبت نام در بروکر فارکس معمولاً با تکمیل فرم ثبت نام در سایت کارگزار شروع میشود و پس از احراز هویت و واریز اولیه، حساب برای معامله در بازار جهانی فعال میشود.
انتخاب کارگزار در این میان اهمیت دارد، چون سرعت اجرای سفارش و روند برداشت وجه به همین انتخاب بستگی دارد و در عمل بخشی از همان نقدشوندگی است که دنبالش هستید.
نقدشوندگی بالا به معنای ریسک پایین نیست
این نکته را نباید نادیده بگیرید. نقدشوندگی دربارهی سهولت خروج است، نه دربارهی حفظ ارزش. یک دارایی میتواند در هر لحظه قابل فروش باشد و در عین حال نوسان شدیدی داشته باشد.
در بازارهای جهانی این دو ویژگی کنار هم قرار دارند. امکان خروج سریع وجود دارد، اما قیمت هم میتواند در بازههای کوتاه حرکتهای بزرگی داشته باشد. ابزار اهرم این نوسان را برای حساب معاملهگر بزرگتر هم میکند و به همان اندازه که سود احتمالی را افزایش میدهد، زیان را هم افزایش میدهد.
بنابراین نقدشوندگی یکی از معیارهای انتخاب دارایی است و نه تنها معیار. ترکیب درست، داراییای است که هم در زمان نیاز قابل فروش باشد و هم ریسکش متناسب با شرایط و دانش شما.