مسکو ایستاده کنار تهران

گروه سیاسی: رئیس‌ جمهوری اسلامی ایران، در بیست‌وششمین اجلاس سران کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای، با تشریح مهم‌ترین تحولات امنیتی و اقتصادی منطقه و جهان، بر ضرورت تقویت همکاری میان کشورهای عضو این سازمان برای ایجاد ثبات، مقابله با یکجانبه‌گرایی و ترسیم آینده‌ای مشترک تأکید کرد؛ مواضعی که در کنار دیدار او و ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، تصویری روشن از رویکرد تهران برای تقویت مناسبات با قدرت‌های شرق و استفاده از ظرفیت سازمان‌های منطقه‌ای برای مقابله با فشارهای خارجی ارائه کرد.
مسعود پزشکیان در سخنرانی خود با اشاره به بیش از 2 دهه فعالیت سازمان همکاری شانگهای، اعتمادسازی، احترام به حاکمیت کشورها، عدم مداخله در امور داخلی و توسعه همکاری میان دولت‌ها را از مهم‌ترین الزامات دستیابی به امنیت پایدار دانست. رئیس‌جمهور با اشاره به تهدیدهایی همچون تروریسم، افراط‌گرایی خشونت‌آمیز، قاچاق مواد مخدر، جرائم سازمان‌یافته فراملی و تهدیدات سایبری، تشدید رقابت‌های ژئوپلیتیک، سیاست‌های یکجانبه‌گرایانه و استفاده از قدرت نظامی را نیز از عوامل اصلی ایجاد ناامنی و نگرانی برای کشورهای منطقه و اقتصادهای نوظهور عنوان کرد.
بخش مهمی از سخنان پزشکیان به تحولات اخیر غرب آسیا و حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران اختصاص داشت. رئیس‌ شورای عالی امنیت ملی این حملات را تجاوز علیه اصول بنیادین منشور ملل متحد و حقوق بین‌الملل توصیف و با تشریح روند جنگ و تحولات پس از آن، بر موضع تهران درباره تعهدات مندرج در یادداشت تفاهم اسلام‌آباد تأکید کرد.
پزشکیان در عین حال دیپلماسی و مذاکره را مسیر اصلی حل اختلافات دانست و تأکید کرد دستیابی به صلح پایدار نیازمند حسن نیت، احترام به تعهدات و پرهیز از توسل به زور است. این موضع در شرایطی مطرح شد که تهران از یک سو بر آمادگی خود برای اجرای تعهدات توافق‌شده تأکید دارد و از سوی دیگر، پایبندی طرف مقابل به تعهداتش را شرط حرکت به سمت توافق می‌داند. رئیس‌جمهور در بخش دیگری از سخنان خود، «امنیت» و «توسعه» را 2 مفهوم به‌هم‌پیوسته دانست و تأکید کرد: سازمان همکاری شانگهای نباید همکاری‌های خود را صرفا به حوزه‌های امنیتی محدود کند، بلکه باید همزمان ظرفیت‌های اقتصادی و تجاری اعضا را نیز فعال‌تر کند.
پزشکیان توسعه تجارت درون‌سازمانی، تسهیل فعالیت‌های گمرکی، توسعه کریدورهای حمل‌ونقل، اتصال بنادر و مراکز لجستیکی، افزایش ظرفیت‌های ترانزیتی و تقویت تاب‌آوری زنجیره‌های تأمین را از محورهای مهم همکاری اقتصادی میان اعضای شانگهای برشمرد.
رئیس‌جمهور همچنین چند ابتکار مشخص را برای تقویت همکاری‌های اقتصادی و امنیتی این سازمان مطرح کرد. تعمیق همکاری‌های مالی و بانکی و تأسیس «بانک سازمان همکاری شانگهای»، ایجاد اتحادیه بیمه صادراتی و سرمایه‌گذاری و تشکیل «کنسرسیوم انرژی سازمان همکاری شانگهای» از جمله پیشنهادهای اقتصادی پزشکیان بود. او در حوزه امنیتی نیز ایجاد یک مرکز راهبردی مطالعات امنیتی را پیشنهاد کرد تا تهدیدهای نوظهور شناسایی و زمینه برای تقویت ثبات منطقه‌ فراهم شود.
پزشکیان در نشست سران کشورهای عضو، ناظر و شرکای سازمان همکاری شانگهای نیز بر ضرورت شکل‌گیری جهانی چندقطبی مبتنی بر چندجانبه‌گرایی، برابری حاکمیت دولت‌ها و حاکمیت قانون تأکید کرد. به گفته رئیس‌جمهور، افزایش تمایل کشورهای مختلف برای ایفای نقش در تصمیم‌گیری‌های بین‌المللی نباید به معنای جایگزینی یک مرکز قدرت با مرکز قدرتی دیگر و انتقال هژمونی باشد.
وی همچنین با اشاره به مأموریت سازمان ملل متحد برای حفظ صلح و امنیت بین‌المللی و حل‌وفصل مسالمت‌آمیز اختلافات، عملکرد این سازمان و شورای امنیت را در قبال تحولات غزه، لبنان و تجاوز اخیر به ایران «بسیار ناامیدکننده» توصیف و اظهار کرد: تداوم چنین روندی می‌تواند اعتماد کشورها به سازوکارهای بین‌المللی و مسیر دیپلماسی را تضعیف کند.
در چنین فضایی، دیدار پزشکیان و پوتین از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بود. رئیس‌جمهور در این دیدار با قدردانی از حمایت‌های دولت و ملت روسیه از جمهوری اسلامی ایران در مقاطع مختلف، از جمله در جریان جنگ اخیر و شرایط ناشی از تحریم‌های آمریکا تأکید کرد روابط تهران ـ مسکو فراتر از یک رابطه معمول و مبتنی بر منافع و مصالح مشترک است. پزشکیان مواضع روسیه در سازمان ملل متحد و دیگر مجامع بین‌المللی را نشانه‌ای از ماهیت راهبردی روابط 2 کشور دانست و افزود: تهران و مسکو می‌توانند در برابر یکجانبه‌گرایی و تحریم‌های آمریکا با قدرت ایستادگی کنند. او همچنین حضور فعال ایران در سازمان‌های منطقه‌ای و بین‌المللی از جمله سازمان همکاری شانگهای و بریکس را در تقویت چندجانبه‌گرایی مؤثر دانست و تأکید کرد در نهایت چندجانبه‌گرایی بر یکجانبه‌گرایی غلبه خواهد کرد. رئیس‌جمهور در این دیدار همچنین به حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران اشاره کرد و شهادت رهبر عظیم‌الشأن انقلاب اسلامی، جمعی از فرماندهان و شهروندان ایرانی را نتیجه تجاوزی دانست که از نگاه تهران هیچ وجاهت قانونی نداشت. پزشکیان تأکید کرد: ملت ایران در برابر این تجاوزگری ایستادگی و در صورت تداوم چنین روندی، بار دیگر با قدرت مقاومت خواهد کرد.
رئیس‌جمهور تصریح کرد: اگر آمریکا به تعهدات خود در توافق اخیر بازگردد، جمهوری اسلامی ایران نیز آمادگی دارد تعهدات خود را اجرا کند. او تأکید کرد: آمریکا دیگر نمی‌تواند با زبان زور، خواسته‌ها و مطالبات غیرقانونی خود را بر ملت ایران تحمیل کند.
پوتین نیز در این دیدار ضمن گرامیداشت یاد و خاطره رهبر شهید انقلاب اسلامی و دیگر شهدای حملات اخیر، تجاوز به ایران را فاجعه‌ای بزرگ و جنایتی غیرقابل توجیه توصیف کرد. رئیس‌جمهور روسیه همچنین گفت: آمریکا و اسرائیل در جریان تجاوز به ایران به اهداف خود دست نیافتند و انسجام و مقاومت مردم ایران از عوامل اصلی ناکامی آنها بود.
پوتین تأکید کرد: مسکو پیش از این نیز به آمریکا و اسرائیل هشدار داده بود راهکار نظامی در برابر ایران چشم‌انداز موفقی نخواهد داشت. وی با اشاره به تمدن و فرهنگ ریشه‌دار ایران گفت: طرف‌های مقابل، امروز در حال درک این واقعیت هستند.
رئیس‌جمهور روسیه همچنین با ابراز نگرانی درباره تداوم تنش‌ها در منطقه، بر ضرورت دستیابی به نتایج ملموس در مذاکرات تأکید کرد و افزود: مسکو توسعه روابط با تهران را در تمام حوزه‌ها ادامه خواهد داد. پوتین همچنین از همبستگی مردم روسیه با مردم ایران که از منافع خود دفاع می‌کنند، سخن گفت و تأکید کرد: روابط تجاری و اقتصادی 2 کشور، با وجود شرایط دشوار سیاسی و نظامی، روند رو به رشد خود را حفظ کرده است.
در پایان این دیدار، پوتین از پزشکیان خواست سلام و احترام او را به حضرت آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای رهبر انقلاب اسلامی ابلاغ کند. پزشکیان در حاشیه این اجلاس همچنین دیدار کوتاهی با شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین داشت؛ دیداری که در کنار مذاکرات با دیگر رهبران آسیایی، نشان‌دهنده تلاش تهران برای استفاده از ظرفیت‌های سازمان همکاری شانگهای و روابط دوجانبه با قدرت‌های شرق در شرایط جدید منطقه‌ای و بین‌المللی است.