شب روشن

حسین کیامنش: شامگاه سه‌شنبه و بامداد چهارشنبه، خلیج فارس شاهد تازه‌ترین و یکی از مهم‌ترین دورهای رویارویی مستقیم ایران و آمریکا در دوران پساجنگ 40 روزه بود. نتیجه این تبادل آتش، بازگشت دوباره یک واژه نگران‌کننده به ادبیات بازارهای جهانی بود: نفت ۱۰۰ دلاری!
ماجرا از آنجا آغاز شد که فرماندهی مرکزی ارتش تروریست آمریکا در غرب آسیا (سنتکام) اعلام کرد نظامیان آن کشور ۵ نفتکش ایرانی را هدف قرار دادند. بر اساس گزارش‌های منتشره، این حملات در دریای عمان و نزدیکی جزیره خارک انجام شد؛ منطقه‌ای که از مهم‌ترین نقاط صادرات نفت ایران به شمار می‌رود. شبکه خبری الجزیره قطر نام نفتکش‌های «کاویز»، «چارمینار»، «هورایزن ۱»، «ریسکو» و «دریا» را در گزارش خود ذکر کرد و افزود: 4 نفتکش در خلیج عمان و نفتکش پنجم در نزدیکی خارک هدف قرار گرفت.
واشنگتن مدعی شد این عملیات در واکنش به اقدام ایران در هدف قرار دادن یک ناو جنگی آمریکا انجام شد اما از آنجا که تهران رویکرد موشک در برابر موشک را در دستور کار خود قرار داده، سپاه پاسداران بلافاصله اعلام کرد اقدام آمریکا علیه نفتکش‌های ایرانی بدون پاسخ نخواهد ماند. ساعتی بعد، سپاه در اطلاعیه‌هایی جداگانه از اجرای عملیات «تنبیه متجاوز» خبر داد و اعلام کرد نیروی هوافضای با استفاده از موشک‌های بالستیک، پایگاه آمریکایی «الازرق» اردن را هدف قرار داد.
سپاه در توضیح این عملیات اعلام کرد آشیانه‌های تعمیر و نگهداری، محل آماده‌سازی و استقرار جنگنده‌های آمریکایی، همچنین شِلترهای جنگنده‌های «اف 15»، «اف ۱۶» و «اف 35» مورد اصابت قرار گرفته‌اند.
اما واکنش ایران به اقدام تجاوزکارانه آمریکا در حمله به 5 نفتکش ایرانی صرفا به یک پایگاه محدود نماند و دامنه پاسخ سپاه در دریا نیز گسترش یافت.
در همین راستا، روابط عمومی کل سپاه پاسداران خبر داد 2 ناوشکن آمریکایی با نام های «دی‌دی‌جی ۱۱۹» و «دی‌دی‌جی ۵۳» که حامل سامانه‌های موشکی کروز و ایجیس بودند، هدف قرار گرفتند و خسارات قابل توجهی به آنها وارد شد. همچنین ۸ نفتکش و ۲ شناور آمریکایی در منطقه هدف قرار گرفت. علاوه بر این، ۱۰ کشتی دیگر نیز که با تحریک و حمایت آمریکا قصد عبور غیرقانونی از محدوده ممنوعه و ناایمن تنگه هرمز را داشتند، هدف قرار گرفتند.

20 هدف در برابر 2 هدف
در همین حال باید توجه داشت یک نکته بسیار مهم در راهبرد جدید ایران دیده می‌شود؛ اهدافی که تهران برای پاسخ مورد حمله قرار داده، 4 برابر تعداد اهدافی است که آمریکا در حمله اولیه خود هدف قرار داد.
آمریکا از انهدام ۵ نفتکش ایرانی سخن می‌گوید، ایران در مقابل از حمله به ۲ شناور آمریکایی، ۸ نفتکش و ۱۰ شناور دیگر خبر داده است. به بیان دیگر، پیام تهران این است که پاسخ دیگر قرار نیست الزاما همسطح حمله طرف مقابل باشد، بلکه می‌تواند چند برابر آن تعریف شود.
این موضوع دقیقا در اظهارات روز گذشته سردار حسین محبی نیز بازتاب یافت. سخنگوی سپاه پاسداران با اشاره به تغییر توانمندی‌های موشکی و تسلیحاتی ایران گفت: اگر دشمن 3ـ2 هدف ما را بزند، ما با ۲۰ هدف پاسخ محکم می‌دهیم.
این جمله در واقع شاید مهم‌ترین کلید برای فهم رفتار نظامی جدید تهران باشد. ایران به آمریکا نشان داد محاسبه هزینه/ فایده جنگ دیگر بر اساس فرمول سنتی «حمله محدود ـ پاسخ محدود» انجام نمی‌شود. اگر واشنگتن بخواهد از برتری نظامی و دریایی خود برای وارد کردن فشار به ایران استفاده کند، تهران نیز هزینه این فشار را در نقاط متعدد و با شدت بیشتر به طرف مقابل تحمیل می‌کند.
در همین بستر روزنامه نیویورک‌تایمز در گزارش اخیر خود، به این موضوع اشاره کرد: «ایران آمادگی خود را برای تشدید جنگ در برابر افزایش فشار آمریکا نشان داد».
روزنامه آمریکایی، رفتار اخیر ایران را نه یک حادثه منفرد، بلکه بخشی از یک تغییر محاسباتی گسترده‌تر می‌داند؛ جایی که به اظهارات محمدباقر قالیباف اشاره می‌کند که گفت دوران «پاسخ‌های متناسب» به حملات آمریکا پایان یافت. همین روزنامه حمله ایران به 2 شناور آمریکایی را یک تشدید قابل توجه توصیف کرد و نوشت ایران پیش از این تمایل چندانی به هدف قرار دادن جدی کشتی‌های نظامی آمریکا نداشت.
به نوشته نیویورک‌تایمز، ایران در ماه‌های اخیر نشان داد توانایی هدف قرار دادن دقیق پایگاه‌های آمریکا در منطقه را پیدا کرده و اکنون این احتمال مطرح است که تهران بتواند در هدف قرار دادن ناوگان دریایی آمریکا نیز به سطح مشابهی از توانمندی برسد.
سخنگوی سپاه پاسداران علاوه بر تشریح رویکرد جدید در عملیات اخیر، درباره تغییر جغرافیای رویارویی نیز سخن گفت.
وی با اشاره به سخنان اخیر سرلشکر محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی درباره تعیین یک «منطقه تحریمی» در آب‌های منطقه اعلام کرد: مختصات دقیق این منطقه در آینده اعلام خواهد شد اما این محدوده از حوالی چابهار آغاز می‌شود و بخش‌هایی از دریای عمان و دریای عرب را نیز در بر می‌گیرد. سردار محبی گفت: پیش از این، اگر یک شناور دشمن یا حتی یک کشتی تجاری بدون هماهنگی قصد ورود یا خروج داشت، تنگه هرمز به عنوان محدوده اصلی برخورد نظامی در نظر گرفته می‌شد اما اکنون این محدوده گسترده‌تر شده است.
نیویورک‌تایمز تصریح کرد این طرح می‌تواند هزینه عبور کشتی‌هایی را که با اسکورت نیروی دریایی آمریکا حرکت می‌کنند افزایش و به آنها هشدار دهد حتی در صورت عبور از تنگه نیز امنیت‌شان تضمین‌شده نیست.
بنابراین مساله اصلی فقط بستن یا باز گذاشتن تنگه هرمز نیست. آنچه در حال شکل‌گیری است، ایجاد یک کمربند امنیتی دریایی گسترده‌تر در آب‌های خلیج فارس است؛ کمربندی که در صورت استمرار می‌تواند معادلات کشتیرانی در خلیج فارس، دریای عمان و حتی بخش‌هایی از دریای عرب را تحت تأثیر قرار دهد.

نفت ۱۰۰ دلاری؛ بازگشت کابوس به بازار انرژی
اثر فوری دور جدید درگیری‌های نیروهای مسلح ایران و ارتش تروریست ایالات متحده در بازار نفت دیده شد. دیروز قیمت نفت برنت برای نخستین‌بار از ماه جولای، دوباره از مرز ۱۰۰ دلار در هر بشکه عبور کرد. بر اساس گزارش رویترز، قیمت برنت در معاملات چهارشنبه به بیش از ۱۰۰ دلار رسید و حتی در مقطعی تا ۱۰۰,۹۵ دلار افزایش یافت.
در همین حال رسانه‌های بین‌المللی گزارش دادند معامله‌گران در حال قیمت‌گذاری بر اساس احتمال طولانی‌تر شدن اختلال در عرضه نفت غرب آسیا هستند. مثلا رویترز گزارش داد حجم نفت عبوری از تنگه هرمز، پس از درگیری اخیر، بار دیگر نزدیک به صفر شده است.
در همین حال آسوشیتدپرس هشدار داد افزایش قیمت انرژی در حال فشار آوردن بر مصرف‌کنندگان و زنجیره‌های تولید و حمل‌ونقل است.
جنگ تجاوزکارانه آمریکا علیه ایران ششمین ماه خود را نیز پشت سر گذاشته است. ترامپ تلاش دارد این جنگ را همچنان در قالب یک عملیات کنترل‌شده علیه ایران تعریف کند اما مشخصا واقعیت میدان با کاخ سفید هماهنگ نیست.
مساله برای ترامپ این است که هرچه جنگ طولانی‌تر می‌شود، کنترل پیامدهای آن دشوارتر خواهد شد. اگر حملات آمریکا به نفتکش‌های ایرانی قرار بود صادرات نفت تهران را متوقف و آن را وادار به عقب‌نشینی کند، اکنون پاسخ ایران می‌تواند این فشار را به سمت بازار جهانی منتقل کند.
اگر واشنگتن می‌خواهد نفت ایران را از بازار خارج کند، تهران می‌تواند با تداوم بستن تنگه هرمز، از عرضه بیش از 20 درصد نفت و انرژی جهان به دنیا جلوگیری کند، آن هم در شرایطی که ایران نه‌تنها همچنان قادر به هدف‌گیری دقیق اهداف آمریکا در منطقه است، بلکه دامنه پاسخ‌هایش به حملات و اقدامات آمریکا را نیز گسترش می‌دهد. در نتیجه صبر تهران در برابر محاصره دریایی آمریکا قرار نیست ادامه داشته باشد. این همان موضوعی است که در فاصله کوتاهی از حمله به نفتکش‌های ایرانی تا حملات ایران به پایگاه الازرق، شناورهای آمریکایی و کشتی‌های حاضر در خلیج فارس و دریای عمان مشاهده شد.