دونالد ترامپ در حالی که انتخابات میاندورهای آمریکا در نوامبر نزدیک میشود، وعدهای جنجالی مطرح کرده است؛ پرداخت 5 هزار دلار به هر شهروند بزرگسال آمریکایی در صورتی که جمهوریخواهان بتوانند کنترل مجلس نمایندگان و سنا را حفظ کنند. ترامپ این وعده را «سود سهام ترامپ» نامیده، اما منتقدان آن را چیزی فراتر از یک وعده انتخاباتی نمیدانند و از آن به عنوان تلاشی برای خرید رأی یاد کردهاند.
ترامپ این پیشنهاد را 9 سپتامبر در همایش میاندورهای جمهوریخواهان در دالاس مطرح کرد و عملاً انتخابات پیش رو را به همهپرسی درباره عملکرد خود تبدیل کرد. برآوردها نشان میدهد اجرای این وعده میتواند بین 1.2 تا 1.3 تریلیون دلار هزینه داشته باشد؛ رقمی که در شرایط کسری بودجه سنگین و بدهی بیش از 40 تریلیون دلاری آمریکا، بلافاصله پرسشهای جدی درباره امکان تأمین منابع آن ایجاد کرده است.
وعدهای که صدای مخالفان را درآورد
واکنشها به وعده ترامپ تنها از سوی مخالفان دموکرات او نبود. شماری از جمهوریخواهان و محافظهکاران مالی نیز بهشدت با این پیشنهاد مخالفت کردند؛ مسئلهای که نشان میدهد وعده رئیسجمهور حتی در میان بخشی از اردوگاه سیاسی خودش نیز با تردید جدی روبهرو شده است.
توماس مسی، نماینده جمهوریخواه کنتاکی، گفت رأی او با 5 هزار دلار خریدنی نیست و این پیشنهاد را توهینآمیز دانست. دیوید شوایکرت، نماینده جمهوریخواه آریزونا، نیز اعلام کرد با تمام توان در برابر این طرح خواهد ایستاد، زیرا به گفته او چنین اقدامی به کارگران آسیب میزند، نرخ بهره را افزایش میدهد و اقتصاد آمریکا را وارد «مارپیچ مرگ نرخ بهره» میکند.
چیپ روی، نماینده جمهوریخواه تگزاس، نیز در واکنش به این وعده نوشت: «وابستگی در همه اشکالش شر و روحکش است.» مارجوری تیلور گرین، نماینده سابق جمهوریخواه، نیز این طرح را «سوسیالیسم» توصیف کرد و گفت فرقی نمیکند مردم به کدام حزب رأی بدهند، در نهایت نتیجه چیزی جز سوسیالیسم نخواهد بود.
جاستین آماش، نماینده سابق جمهوریخواه، نیز این پیشنهاد را «از نظر اقتصادی بیسواد» و نوعی «بازتوزیع بیش از یک تریلیون دلاری» توصیف کرد.
دموکراتها: «رشوه سیاسی» است
دموکراتها نیز حملات خود به این وعده را آغاز کردهاند. دن گولدمن، نماینده دموکرات، آن را «فاسد و آشکارا غیرقانونی» خواند و جیمی راسکین، نماینده دموکرات، نیز این پیشنهاد را «رشوه سیاسی» توصیف کرد.
در واقع، بخش مهمی از انتقادها نه فقط به رقم 5 هزار دلار، بلکه به زمان مطرح شدن آن مربوط است. ترامپ این وعده را در آستانه انتخابات میاندورهای مطرح کرده؛ انتخاباتی که جمهوریخواهان برای حفظ اکثریت خود در کنگره به مشارکت بالای هواداران ترامپ نیاز دارند.
هشدار درباره یک صورتحساب تریلیون دلاری
اقتصاددانان و ناظران بودجه نیز نسبت به پیامدهای این وعده هشدار دادهاند. مایا مکگینس، رئیس کمیته بودجه مسئول فدرال، این طرح را «از نظر مالی خطرناک، از نظر اقتصادی عقبمانده و اساساً غیرجدی» توصیف کرده و هشدار داده است که اجرای آن میتواند کسری بودجه را بهشدت افزایش دهد، تورم را تشدید کند و هزینه استقراض دولت را بالا ببرد.
مارک گلدوین از همین نهاد نیز تأکید کرده است که ترامپ بدون تصویب کنگره اختیار پرداخت چنین مبلغی را ندارد. او همچنین ادعای وجود منابع مالی برای چنین پرداختی را زیر سؤال برده و یادآور شده است که دولت آمریکا با مازاد بودجه مواجه نیست.
حتی استیون مور، مشاور اقتصادی نزدیک به ترامپ، با این پیشنهاد مخالفت کرده و گفته است پرداخت چنین چکهایی میتواند پیامدهای اقتصادی منفی داشته باشد. جو لونسدیل، سرمایهگذار و حامی مالی جمهوریخواهان نیز این وعده را «رشوه نان و سیرک» توصیف کرده است.
«سود سهام ترامپ» چگونه تأمین میشود؟
یکی از مهمترین پرسشها درباره وعده 5 هزار دلاری ترامپ، منبع تأمین مالی آن است. اجرای طرحی با هزینهای در محدوده 1.2 تا 1.3 تریلیون دلار، در شرایطی که آمریکا با بدهی ملی بیش از 40 تریلیون دلار و کسری بودجه سنگین مواجه است، نیازمند منابع قابلتوجهی خواهد بود.
از سوی دیگر، منتقدان تأکید دارند که رئیسجمهور بهتنهایی نمیتواند چنین پرداخت گستردهای را تصویب و اجرا کند و طرح باید از مسیر کنگره عبور کند. بنابراین، حتی در صورت پیروزی جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای، تحقق این وعده با موانع قانونی و مالی قابلتوجهی روبهرو خواهد بود.
وعدهای اقتصادی یا مانور انتخاباتی؟
منتقدان ترامپ این وعده را در ادامه مجموعهای از وعدههای اقتصادی او قرار میدهند که برخی از آنها با گذشت زمان محقق نشدهاند. از وعدههای مرتبط با چکهای تعرفهای گرفته تا ادعا درباره صرفهجوییهای گسترده دولت، بخشهایی از برنامه اقتصادی ترامپ با تردید و انتقاد روبهرو شده است.
اکنون «سود سهام ترامپ» نیز به یکی از جنجالیترین وعدههای انتخاباتی او تبدیل شده است؛ وعدهای که هم هزینهای بیش از یک تریلیون دلار بر دوش دولت خواهد گذاشت و هم از سوی بخشی از جمهوریخواهان محافظهکار مالی و مخالفان دموکرات، با اتهاماتی از جمله «خرید رأی» و «رشوه سیاسی» مواجه شده است.
در نهایت، پرسش اصلی این است که آیا وعده 5 هزار دلاری ترامپ یک طرح اقتصادی قابل اجراست یا ابزاری برای بسیج هواداران در آستانه انتخابات میاندورهای؛ انتخاباتی که ترامپ آشکارا تلاش دارد آن را به آزمونی برای ادامه نفوذ شخصی خود بر حزب جمهوریخواه و حفظ کنترل کنگره تبدیل کند.