گروه بینالملل: تحولات میدانی هفتههای اخیر یمن، معادله جنگ را برای رژیم سعودی وارد یکی از دشوارترین و پرهزینهترین مراحل خود کرده است؛ پیشروی سریع نیروهای انصارالله در امتداد ساحل غربی یمن، نزدیک شدن آنها به تنگه بابالمندب، تشدید حملات به جنوب عربستان و تأسیسات انرژی، آسیبپذیر شدن مسیر جایگزین صادرات نفت ریاض و مهمتر از همه، خودداری واشنگتن از ورود مستقیم به جنگ علیه انصارالله، مجموعهای از فشارها را همزمان بر ولیعهد سعودی وارد کرده است.
به گزارش «وطن امروز» رویترز گزارش کرد محمد بنسلمان برای مقابله با انصارالله از دونالد ترامپ درخواست کمک نظامی کرده اما رئیسجمهور آمریکا با حمله مستقیم به مواضع انصارالله موافقت نکرده و واشنگتن در عوض به ارائه اطلاعات و کمکهای هدفیابی به عربستان اکتفا کرده است. همزمان بنسلمان روز دوشنبه با بِرَد کوپر، فرمانده سنتکام در جده دیدار و درباره تشدید درگیریها گفتوگو کرد؛ گفتوگویی که میتوان انتظار داشت موضوع جنگ در یمن یکی از محورهای آن بوده است اما در شرایطی که آکسیوس از دست رد ترامپ به درخواست بنسلمان برای ورود به جنگ خبر داده، میتوان پیشبینی کرد فرمانده سنتکام هم در همان چارچوب دوری از ورود مستقیم به جنگ و اکتفا به حمایتهای اطلاعاتی با ولیعهد سعودی دیدار کرده است.
تصمیم واشنگتن از نگاه ناظران غربی اهمیت زیادی دارد، زیرا عربستان با وجود دههها خرید تسلیحات و اتکا به شبکه امنیتی آمریکا، اکنون برای مقابله با جبهه یمن ناچار است بخش عمده بار نظامی را خودش تحمل کند. خبرگزاری رویترز در تحلیل دیگری نوشت پیشروی انصارالله در ساحل دریای سرخ، همراه با فشار بر صادرات نفت عربستان، کشورهای خلیج فارس را به سمت گزینهای ناخوشایند سوق داده و آن تحمل هزینههای فزاینده یا حرکت به سمت مذاکره و کاهش تنش است.
بنبست جنگی
عربستان جنگ یمن را مارس ۲۰۱۵ با تشکیل ائتلافی نظامی آغاز کرد. هدف اعلامشده، عقب راندن انصارالله از صنعا، بازگرداندن دولت مورد حمایت ریاض و جلوگیری از تثبیت قدرت مقاومت یمن در این کشور بود. با این حال، پس از بیش از یک دهه، انصارالله همچنان بخش بزرگی از شمال و غرب یمن، از جمله صنعا و بنادر مهم دریای سرخ را در اختیار دارد و ساختار نظامی آن نهتنها از میان نرفته، بلکه تحولات فعلی نشان میدهد انصارالله این روزها در حد و قواره یک قدرت منطقهای روبروی ریاض قرار گرفته است.
بنابراین عربستان از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۲ فرصت طولانی برای آزمودن گزینه نظامی داشت اما نتیجه با اهداف اولیه فاصله داشت. اکنون خطر اصلی برای ریاض آن است که همان تجربه دوباره تکرار شود؛ با این تفاوت که محیط راهبردی سال ۲۰۲۶ حتی برای عربستان خطرناکتر شده است.
تفاوت مهم شرایط امروز با سال ۲۰۱۵ در موقعیت جغرافیایی و دریایی انصارالله است. رویترز گزارش کرد نیروهای انصارالله در روزهای اخیر شهر بندری مُخا در کنار جزایر راهبردی نزدیک بابالمندب و جزیره پِریم یا میون را تصرف کرده و نیروهای مورد حمایت عربستان از مناطق تحت تصرف خود عقبنشینی کردهاند؛ همزمان کنترل ذُباب در ساحل روبهروی جزیره میون نیز به دست انصارالله افتاده و در این شرایط طبیعی است گروه فوق را دارای وزن سنگین و دست برتر در یمن بدانیم.
روزنامه انگلیسی «گاردین» این تحولات را یک تغییر راهبردی بزرگ دانسته است، زیرا جزیره میون یا پِریم در یکی از باریکترین نقاط بابالمندب قرار دارد و کنترل آن توان انصارالله برای نظارت و ایجاد اختلال در کشتیرانی از مسیر دریای سرخ را به شکل محسوسی افزایش داد. گاردین افزود بیش از ۱۰ درصد تجارت دریایی جهان از بابالمندب عبور میکند و این آبراه پس از تهدیدات علیه هرمز برای صادرات نفت عربستان اهمیت بیشتری پیدا کرده است اما اکنون هم هرمز و هم باب المندب در کنترل ایران و نیروهای همسو با تهران قرار دارند.
از سوی دیگر، اندیشکده مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی آمریکا هم ورود انصارالله به تنش در غرب آسیا را ایجاد یک «جبهه خطرناک جدید» برای عربستان توصیف کرد. مایکل راتنی، پژوهشگر این اندیشکده و سفیر سابق آمریکا در عربستان نوشت حملات جدید انصارالله در یمن و عربستان روزانه شده و این روند میتواند ریاض را در برابر انتخابی بسیار دشوار برای تشدید درگیری قرار دهد؛ انتخابی که دولت آمریکا ظاهرا علاقهای به ورود به آن ندارد.
ضربه به شریان نفت سعودی
یکی از مهمترین تحولات روزهای اخیر، آسیب دیدن خط لوله شرق ـ غرب عربستان است؛ مسیری که برای آلسعود اهمیت استراتژیک دارد، زیرا امکان انتقال نفت از شرق عربستان به پایانه ینبع در ساحل دریای سرخ را فراهم میکند و به ریاض اجازه میدهد بخشی از نفت خود را بدون عبور از تنگه هرمز صادر کند.
خبرگزاری آمریکایی آسوشیتدپرس روز دوشنبه گزارش داد این خط لوله که ظرفیت انتقال آن تا ۷ میلیون بشکه در روز است، پس از حمله پهپادی عمدتا از مدار خارج شده و تعمیر آن ممکن است ۳ تا ۵ هفته طول بکشد. اگرچه بخشی از انتقال ممکن است با ظرفیت محدود در زمان تعمیر ادامه داشته باشد اما توقف طولانی آن، فشار مضاعفی بر بازار جهانی نفت وارد میکند و همزمان مسیر جایگزین هرمز برای سعودیها را به بنبست رسانده است.
رویترز در تحلیل خود تأکید کرد خط لوله شرق ـ غرب همزمان با بسته شدن هرمز، روزانه ۴ تا ۵ میلیون بشکه نفت جابهجا میکرد اما حملات پهپادی نشان داد حتی مسیرهای زمینی عربستان نیز مصون نیست.
مرکز مطالعات عرب در واشنگتن نیز پیشتر نوشته بود بهار ۲۰۲۶ عربستان برای دور زدن هرمز، روزانه ۳ تا ۴ میلیون بشکه نفت را از مسیر دریای سرخ صادر میکرد اما همین مسیر به میزان زیادی به امنیت بابالمندب وابسته است که اکنون در اختیار انصارالله است. به این ترتیب، ریاض با یک وضعیت بیسابقه مواجه شده و نه از هرمز در شرق و نه از بابالمندب در جنوب دریای سرخ قادر به صادرات نفت نیست.
ادامه حملات به جنوب عربستان
در کنار فشار دریایی، حملات موشکی و پهپادی انصارالله به جنوب عربستان نیز ادامه دارد. روز دوشنبه نیز آژیرهای خطر در ابها و خمیسمشَیط به صدا درآمد و انفجارهایی در منطقه شنیده شد.
رسانههای یمنی و عربی از حمله به پایگاه هوایی ملک خالد در خمیسمشَیط و هدف قرار گرفتن تأسیسات نفت در منطقه جازان خبر دادهاند.
مرکز مطالعات عرب در واشنگتن نیز اعلام کرد پالایشگاه جیزان از ۲۷ جولای یعنی از حدود 20 روز پیش تاکنون و پس از حمله موشکی و پهپادی ای که به بخش گازسازی و مخازن آن آسیب زد، تعطیل بوده است. این اندیشکده میگوید چنین تحولاتی آسیبپذیری مستقیم زیرساختهای انرژی عربستان را افزایش داده است.
روایت سرلشکر سریع از عملیات گسترده
روز دوشنبه سخنگوی نیروهای مسلح یمن اعلام کرد نیروهای سعودی در ۵ روز گذشته بیش از ۳۰۰ حمله هوایی با جنگندههای F 15 و تایفون انجام دادهاند و این حملات از 2 پایگاه خمیسمشَیط و طائف صورت گرفته است. سرلشکر «یحیی سریع» گفت ارتش یمن در پاسخ، در عملیاتی گسترده، آشیانه جنگندهها، رادارها، انبارهای ذخیره و دیگر اهداف نظامی در پایگاه ملک خالد را با «دهها موشک بالستیک و پهپاد» هدف قرار داد و این حملات باعث وارد شدن خسارت گسترده به این پایگاه شد.
وی همچنین اظهار کرد عملیات در عمق عربستان تا زمان پایان حملات ادامه خواهد یافت و هر حمله جدید با عملیات «گستردهتر و شدیدتر» پاسخ داده میشود. سرلشکر سریع معادله مورد استفاده نیروهای یمنی را «محاصره در برابر محاصره و تشدید تنش در برابر تشدید تنش» عنوان کرد.
توقف جنگ؛ انتخاب ضروری ریاض
گزارشها نشان میدهد با تشدید جنگ در یمن، رژیم سعودی میان 2 گزینه قرار گرفته است. گزینه نخست، تشدید جنگ است؛ یعنی افزایش حملات هوایی، استفاده گستردهتر از نیروهای نیابتی مزدور یمنی و تلاش برای متوقف کردن پیشروی انصارالله در ساحل غربی اما چالش این گزینه برای ریاض آن است که تجربه یک دهه گذشته نشان داده حملات هوایی بهتنهایی نتوانسته ساختار نظامی انصارالله و ارتش یمن را از بین ببرد.
گزینه دوم برای سعودیها بازگشت به مذاکره است؛ گزینهای که برای ریاض دشوار است اما میتواند هزینه امنیتی و اقتصادی جنگ را کاهش دهد. اندیشکده شورای روابط خارجی اروپا در ارزیابی خود از معضل عربستان نوشت ریاض با یک انتخاب بسیار دشوار مواجه شده و آن این است که یا ضربات انصارالله را تحمل کند و بدون پاسخ متقابل از تشدید جنگ دور بماند یا پاسخ دهد و خطر یک چرخه خطرناک تشدید تنش را بپذیرد. این اندیشکده تأکید کرد راهبرد «دور ماندن از هزینه بازگشت به جنگ» یک گزینه عربستان در قبال یمن است، زیرا تجربه مداخله نظامی قبلی، خروجی مطلوبی برای ریاض نداشت.
مرکز مطالعات عرب نیز در تحلیلی صریحتر نوشت آتشبس چند ساله میان ریاض و صنعا، اساسا به این دلیل دوام آورد که عربستان خواهان خروج از جنگی بود که نمیتوانست در آن پیروز شود.
سعودی در تنگنای سهگانه
روزنامه صهیونیستی اسرائیل هیوم نیز در گزارشی از افزایش فشار بر ریاض به دلیل همزمانی تهدید هرمز، بابالمندب و مسیر زمینی منتهی به دریای سرخ خبر داد و نوشت عربستان برای مقابله با انصارالله از کشورهای منطقه درخواست کمک کرده است.
این روزنامه همچنین ادعا کرد محمد بنسلمان از سایر بازیگران منطقه از جمله مصر و اسرائیل هم کمک خواسته و موضوع از طریق سنتکام به تلآویو منتقل شده است.
به نوشته روزنامه صهیونیست، هدف از این درخواست، دریافت کمک اطلاعاتی و سایر حمایتهایی عنوان شده که بتواند از مسدود شدن تنگه بابالمندب توسط انصارالله جلوگیری کند. بنسلمان در پیامهای خود نسبت به آسیبهای جدی ای که مسدود شدن آبراه بابالمندب میتواند به منطقه و اقتصاد جهان وارد کند، هشدار داده است.
این روزنامه افزود پیامهای ارسالشده از سوی ولیعهد سعودی نشان میدهد از نگاه ریاض، این جنگ صرفاً مسالهای مربوط به عربستان نیست، بلکه کارزاری با پیامدهای جهانی است و خسارت ناشی از مسدود شدن بابالمندب حتی میتواند از پیامدهای بسته شدن تنگه هرمز نیز بیشتر باشد.
اسرائیل هیوم نوشت: به مصر نیز هشدار داده شده این کشور ممکن است به اهرم فشاری در دست انصارالله تبدیل شود، زیرا مسدود شدن مسیر بابالمندب میتواند تردد کشتیها به کانال سوئز را مختل کند؛ کانالی که یکی از منابع اصلی درآمد مصر به شمار میرود.
روزنامه صهیونیستی ادامه داد ممکن است تماسهای غیرمستقیم و حتی تماسهای مستقیم و محرمانه درباره کمک احتمالی اسرائیل در جریان باشد اما تلآویو به دلیل نگرانی از اینکه انصارالله بار دیگر حملات موشکی علیه صهیونیستها (در سرزمین اشغالی) را از سر بگیرد، برای ورود فعال به جنگ عجله نخواهد کرد.
ائتلافسازیهای پرشمار، نتیجه محدود!
از سوی دیگر ائتلافسازیهای نظامی عربستان در سالهای گذشته برای مقابله با انصارالله یمن همگی به بنبست رسیدهاند. ریاض جنگ یمن را سال ۲۰۱۵ با ائتلافی چند کشوری آغاز کرد و در آن مقطع از مشارکت ۱۰ کشور سخن گفته شد. در سالهای بعد نیز تلاشهای سیاسی و امنیتی متعددی برای تشکیل جبهه منطقهای علیه انصارالله انجام شد.
مساله ائتلافسازیهای نظامی ریاض با توافق دفاعی مکه میان عربستان، ترکیه و پاکستان در آگوست ۲۰۲۶ ابعاد تازهای هم یافت. مرکز مطالعات عرب در واشنگتن نوشت ریاض در واکنش به کاهش اعتماد به «چتر امنیتی آمریکا» به سمت متنوعسازی شرکای امنیتی رفته اما حتی اضافه شدن شرکای جدید نیز تا اینجا نتوانسته آسیبپذیری عربستان را برطرف کند، چون نه ترکیه و نه پاکستان تمایلی به ورود به جنگ در یمن برای حمایت نظامی از سعودی ندارند.
گاردین نیز درباره توافق مکه تأکید کرد این توافق ماهیتی دفاعی دارد و بعید است به صورت خودکار برای عملیات نظامی عربستان در یمن فعال شود.
در واقع در حالی که طی 2 ماه گذشته ائتلاف مکه با تبلیغات رسانهای گسترده میان عربستان، ترکیه و پاکستان امضا شد و 3 کشور تاکید کردند حمله به هر یک از کشورها با مساعدت نظامی 2 کشور دیگر مواجه میشود، اما حالا تحولات جنگ یمن این معاهده نظامی را بینتیجه و بیفایده نشان داده است.
تارنمای تلویزیون الجزیره قطر نیز در یادداشتی تحلیلی نوشت تصرف بندر مخا توسط نیروهای انصارالله و کنترل مسیر اصلی بابالمندب توسط مقاومت یمن، همزمان با حملات به اهدافی در عربستان، این پرسش را مطرح کرده: پیمان مکه به مرحله اجرا خواهد رسید یا خیر؟ پرسشی که پاسخش تاکنون منفی بوده است.
فروپاشی جبهه تحت حمایت ریاض
همزمان با فشار بر عربستان، جبهه نیروهای مورد حمایت سعودی در داخل یمن نیز با مشکلات جدی مواجه شده است. رسانههای یمن دیروز از آزادسازی منطقه ساحلی کَهبوب در جنوب یمن توسط ارتش یمن خبر دادند. شبکه المسیره گزارش داد در جریان این عملیات، ۹ فرمانده نیروهای وابسته به ائتلاف سعودی کشته یا زخمی شدند ـ 4 فرمانده کشته و 5 فرمانده دیگر زخمی ـ در میان زخمیها نیز به گفته این شبکه، مسؤولان ستادی چند یگان حضور داشتهاند.
اکنون معادله برای ریاض روشنتر از گذشته است؛ تشدید جنگ میتواند انصارالله را به حملات بیشتر علیه شهرها و زیرساختهای انرژی عربستان سوق دهد، توقف جنگ بدون توافق نیز به معنای پذیرفتن تثبیت موقعیت انصارالله خواهد بود و ادامه وضعیت فعلی نیز میتواند صادرات نفت و امنیت مسیرهای دریایی عربستان را با تهدید دائم مواجه کند.
گروه بحران بینالمللی در توصیههای خود درباره بحران یمن بر توقف درگیریهای زمینی و دریایی و حرکت به سمت گفتوگو تأکید کرده است؛ رویکردی که در شرایط فعلی، بیش از آنکه یک آرمان دیپلماتیک باشد، یک گزینه عملی برای ریاض با هدف جلوگیری از فرورفتن بیشتر در باتلاق جنگ یمن است.
گزارش «وطن امروز» از وضعیت دشوار سعودی برای تغییر معادله جنگ علیه یمن
استیصال ریاض!
ارسال نظر
پربیننده
تازه ها