ضربه به مغز هوش مصنوعی

گروه سیاسی: جنگ آمریکا و رژیم صهیونی علیه ایران، تنها به میدان‌های نظامی و تأسیسات نفتی و انرژی محدود نمانده و حالا یکی از مهم‌ترین پیامدهای بلندمدت آن در حوزه‌ای ظاهر شده که کشورهای عرب خلیج فارس طی سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری سنگینی برای تبدیل شدن به قطب جهانی آن انجام داده‌اند: فناوری و هوش مصنوعی.
گزارش تازه روزنامه آمریکایی وال‌استریت ژورنال نشان می‌دهد حملات پهپادی ایران به مراکز داده شرکت‌های آمریکایی در امارات و بحرین، خساراتی ایجاد کرده که حتی پس از گذشت بیش از ۶ ماه همچنان ادامه دارد و اکنون در حال تغییر محاسبات شرکت‌های فناوری برای سرمایه‌گذاری‌های چندده میلیارد دلاری در منطقه است.
وال‌استریت ژورنال در گزارشی با عنوان «کابوس هوش مصنوعی خلیج فارس به لطف یک پهپاد ایرانی رقم خورد» نوشت: یک روز پس از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران، جمهوری اسلامی در پاسخ، موجی از پهپادها را به سمت اهداف باارزش جدیدی در کشورهای عرب خلیج فارس، از جمله مراکز داده آمریکایی روانه کرد. نتیجه این حملات آنقدر جدی بوده که یک مرکز خدمات وب آمازون در ابوظبی و مرکز دیگری در بحرین، بیش از ۶ ماه بعد، همچنان از مدار خارجند! آمازون از مشتریان خود خواسته اطلاعات‌شان را به مناطق دیگر منتقل کنند، در حالی که این شرکت هنوز زمان مشخصی برای تکمیل تعمیرات اعلام نکرده است.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که مراکز داده صرفا ساختمان‌هایی برای نگهداری اطلاعات نیستند، بلکه زیرساخت حیاتی اقتصاد دیجیتال، خدمات بانکی، شرکت‌های فناوری، هوش مصنوعی و بخش بزرگی از فعالیت‌های اقتصادی مدرن هستند. از همین رو، آنچه در امارات و بحرین رخ داده، صرفا آسیب به 2 تأسیسات تجاری نیست، آزمونی برای ادعای کشورهای خلیج فارس درباره توانایی آنها برای تبدیل شدن به مراکز امن و پایدار فناوری جهان است.

ضربه به رؤیای ده‌ها میلیارد دلاری ابوظبی
امارات عربی متحده طی سال‌های گذشته تلاش گسترده‌ای برای تبدیل شدن به یکی از مراکز اصلی هوش مصنوعی جهان انجام داده است. این کشور حتی برای دستیابی به پیشرفته‌ترین تراشه‌های هوش مصنوعی آمریکا، سال‌ها رایزنی دیپلماتیک انجام داد و در نهایت توانست ترامپ را متقاعد کند دسترسی امارات به این فناوری را تا سطح کشورهای اروپایی افزایش دهد.
وال‌استریت ژورنال یادآوری کرد در سفر رئیس‌جمهور آمریکا به ابوظبی در ماه مه ۲۰۲۵، رهبران امارات از طرح ساخت یک مجموعه عظیم مرکز داده رونمایی کردند که به ۵ گیگاوات برق نیاز دارد؛ ظرفیتی معادل بیش از 2 سد هوور آمریکا. مقام‌های آمریکا و امارات همچنین اعلام کرده بودند شرکت «اوپن‌ای‌آی» قرار است نخستین مستأجر این مجموعه باشد و در نهایت تا ۲۰ درصد ظرفیت آن را در اختیار گیرد.
جنگ اما این رؤیا را با یک علامت سؤال بزرگ مواجه کرده است. به نوشته وال‌استریت ژورنال، این قرارداد اکنون در وضعیت نامشخصی قرار دارد و اوپن‌ای‌آی هنوز قرارداد اجاره این پروژه را امضا نکرده است. به این ترتیب، حمله به زیرساخت‌های موجود نه‌تنها خدمات فعلی را مختل کرده، بلکه بر پروژه‌هایی که قرار بود آینده فناوری خلیج فارس را شکل دهد نیز سایه انداخته است.
مسأله مهم‌تر، هزینه ساخت چنین زیرساخت‌هایی است. وال‌استریت ژورنال نوشت: مراکز داده مخصوص هوش مصنوعی بسیار بزرگ‌تر از مراکز رایانش ابری معمولی هستند و به دلیل حجم عظیم تراشه‌های مورد استفاده، بسیار گران‌تر نیز تمام می‌شوند. برآورد مطرح‌شده در این گزارش نشان می‌دهد هر یک گیگاوات ظرفیت مرکز داده هوش مصنوعی، با احتساب سرورها و زیرساخت، دست‌کم ۵۰ میلیارد دلار هزینه دارد.
بنابراین وقتی چنین تأسیساتی در فاصله کمتر از ۲۰۰ مایلی ایران ساخته می‌شوند، موضوع دیگر تنها امنیت یک ساختمان نیست، بلکه ریسک قرار دادن ده‌ها میلیارد دلار سرمایه در منطقه‌ای است که جنگ و درگیری نظامی در آن امکان‌پذیر است.

فرمولی که جنگ رمضان آن را برهم زد
پیش از جنگ 40 روزه، کشورهای خلیج فارس برای جذب شرکت‌های فناوری یک بسته جذاب ارائه می‌کردند: زمین فراوان، انرژی ارزان، سرمایه عظیم دولتی و فرآیند ساده و سریع صدور مجوزهای ساخت. همین ترکیب باعث شده بود کشورهای عرب منطقه، به‌ویژه امارات و عربستان، به دنبال جذب شرکت‌های بزرگ فناوری و ایجاد مراکز عظیم داده باشند.
آرون بارتنیک، مقام فناوری کاخ سفید در دولت جو بایدن که اکنون در دانشگاه کلمبیا فعالیت می‌کند، به وال‌استریت ژورنال گفت ارزش پیشنهادی کشورهای خلیج فارس به دولت آمریکا و شرکت‌های فناوری این بود که «سرمایه فراوان، انرژی ارزان و ساخت‌وساز آسان» ارائه می‌کنند اما جنگ ایران «بخش بزرگی از این محاسبات را برعکس کرد».

بیش از ۲۸۰۰ پهپاد و موشک علیه امارات
وال‌استریت ژورنال همچنین به حجم حملات ایران علیه پایگاه‌ها و منافع ایالات متحده در امارات اشاره کرد: امارات بیش از دیگر اهداف مورد حمله قرار گرفته، طوری که بیش از ۲۸۰۰ پهپاد و موشک ایرانی به سمت آن کشور شلیک شده؛ رقمی که بنا بر گزارش این روزنامه، بسیار بیشتر از تعداد موشک‌ها و پهپادهای شلیک‌شده ایران به اسرائیل بوده است. همین حجم حملات، نگرانی درباره آینده پروژه‌های فناوری در امارات را افزایش داده است. مقام‌های ابوظبی برای کاهش این آسیب‌پذیری حتی گزینه ساخت مراکز داده زیرزمینی و استقرار سامانه‌های دفاعی ضدپهپاد در اطراف مراکز محاسباتی را مطرح کرده‌اند.
اما هر دو راه‌حل هزینه‌بر است. مرکز داده‌ای که برای مقاومت در برابر حمله باید زیر زمین ساخته شود، طبیعتا هزینه ساخت بسیار بیشتری دارد. استقرار سامانه‌های دفاعی نیز هزینه سرمایه‌گذاری و عملیاتی پروژه را افزایش می‌دهد. در نتیجه، جنگ نه فقط هزینه مستقیم خسارات، بلکه هزینه غیرمستقیم حفاظت از سرمایه‌گذاری‌های آینده را نیز بالا برده است.
شدت خسارات وارده به مراکز داده آمازون را می‌توان از مدت زمان اختلال نیز فهمید. وال‌استریت ژورنال گزارش داد در جریان حملات، در تأسیسات آمازون آتش‌سوزی رخ داد، زیرساخت‌ها آسیب دید و برق مراکز قطع شد. حتی آب مورد استفاده برای خاموش کردن آتش، به بخش‌هایی از تجهیزات آسیب بیشتری وارد کرد.
پیامد این حادثه نیز تنها محدود به خود آمازون نبود، اپلیکیشن‌های بانکی، خدمات شرکتی و پلتفرم‌های فناوری مالی در منطقه دچار اختلال شدند و آمازون تلاش کرد به مشتریان برای پشتیبان‌گیری از اطلاعات و انتقال آنها به آمریکا، اروپا یا مناطق دیگر کمک کند.
مهم‌تر اینکه بیش از ۶ ماه پس از حمله، هنوز بیش از ۱۳۰ سرویس محاسباتی در مرکز ابوظبی و ۱۴۰ سرویس در مرکز بحرین مختل هستند و تنها ۵ سرویس در هر یک از این 2 مرکز به وضعیت عادی بازگشته‌اند.