سیلی شرق به ترامپ

گروه سیاسی: شکاف بزرگ در شورای امنیت سازمان ملل بر سر ایران، حالا عمیق‌تر شده است. روز پنجشنبه روسیه و چین پیش‌نویس قطعنامه ضدایرانی آمریکا برای تمدید مأموریت هیأت کارشناسان کمیته ۱۷۳۷ را وتو کردند.
به گزارش «وطن امروز»، اقدام مسکو و پکن به عنوان 2 عضو دائم شورای امنیت در حالی انجام شد که مقامات 2 کشور سال گذشته در جریان اقدام غیرقانونی تروئیکای اروپا برای فعال‌سازی مکانیسم ماشه علیه ایران، صراحتا و در چند نوبت اعلام کردند اقدام 3 کشور اروپایی نقض صریح برجام و قوانین و مقررات بین‌المللی است. همچنین وزرای خارجه چین و روسیه و نمایندگی‌های 2 کشور در سازمان ملل تاکید کردند نه‌تنها به ضوابط اجرایی این اقدام اروپایی ها پایبند نیستند، بلکه تصمیم آنها برای بازگرداندن تحریم‌های شورای امنیت علیه ایران را نیز اجرا نمی‌کنند. در همین راستا روز پنجشنبه نمایندگان چین و روسیه در شورای امنیت، پیش‌نویس قطعنامه ضدایرانی آمریکا برای تمدید مأموریت هیأت کارشناسان کمیته ۱۷۳۷ را وتو کردند تا شکاف در شورای امنیت بر سر ایران، عمیق تر از قبل شود.
این نشست با سوءاستفاده فرانسه از جایگاه ریاست شورای امنیت سازمان ملل ذیل دستورکار «عدم اشاعه» و درباره فعالیت‌های کمیته تحریم‌های ۱۷۳۷ در ارتباط با ایران برگزار شد. آمریکا پیش‌نویس قطعنامه‌ای را برای تمدید مأموریت هیأت کارشناسان PoE (کمیته ۱۷۳۷ شورای امنیت) به این شورا ارائه کرد.
در رأی‌گیری برای این قطعنامه، در شورای امنیت ۱۵ عضوی، روسیه و چین رأی منفی، سومالی و پاکستان رأی ممتنع و ۱۱ عضو دیگر شورا رأی مثبت دادند.
تصویب یک قطعنامه در شورای امنیت سازمان ملل نیاز به ۹ رأی بدون وتوی ۱۵ عضو این شورا دارد که قطعنامه آمریکا اگرچه ۱۱ رأی مثبت کسب کرد اما با وتوی روسیه و چین مواجه شد و بدین ترتیب تصویب نشد.
پیش از توافق برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) در سال ۲۰۱۵ درباره برنامه هسته‌ای ایران که شورای امنیت از طریق قطعنامه ۲۲۳۱ آن را تایید کرد، این نشست‌های توجیهی هر 3 ماه یک‌ بار ذیل دستورکار «عدم اشاعه» برگزار می‌شد.
قطعنامه ۲۲۳۱ (سال ۲۰۱۵) تمام قطعنامه‌های قبل مربوط به تحریم‌های ایران، از جمله قطعنامه ۱۷۳۷ (۲۰۰۶) را به حالت تعلیق درآورد و در نتیجه، کمیته ۱۷۳۷ و الزام گزارش‌دهی آن عملا منحل و بلااثر شد.
پیش از این، شورای امنیت سازمان ملل متحد به ریاست فرانسه، روز پنجشنبه ۱۹ شهریور ۱۴۰۵ برابر با ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶ در یک رأی‌گیری رویه‌ای (بدون وتو) نشستی با ۱۱ رأی موافق در برابر ۲ رأی مخالف روسیه و چین و ۲ رأی ممتنع پاکستان و سومالی برگزار کرد اما هیچ نتیجه‌ای نداشت و هیچ قطعنامه‌ای نیز در آن تصویب نشد؛ از این رو کمیته ۱۷۳۷ درباره تحریم‌ها علیه ایران به دلیل مخالفت اصولی مسکو و پکن همچنان غیرفعال است. غیرفعال ماندن قطعنامه 1731 یک ضربه اساسی به برنامه‌های آمریکا و تروئیکای اروپا برای تشدید تحریم‌ها علیه ایران است.
آگوست ۲۰۲۵ فرانسه، آلمان و انگلیس که طرف‌های «تروئیکای اروپا» برجام هستند، به رغم بدعهدی و نقض این توافق بین‌المللی، سازوکار اسنپ‌بک را با وجود خاتمه آن، به زعم خود فعال کردند تا تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران دوباره برقرار شود اما قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت به طور قطعی در تاریخ ۱۸ اکتبر ۲۰۲۵ خاتمه یافت و از آن تاریخ به بعد، این قطعنامه فاقد هرگونه اثر حقوقی یا مأموریت اجرایی محسوب می‌شود.
مقامات چین و روسیه نیز سال گذشته نسبت به فعال‌سازی اسنپ‌بک توسط تروئیکای اروپا اعتراض و اعلام کردند به این اقدام اروپایی‌ها پایبند نیستند. در همین راستا، وزارتخانه‌های خارجه 2 کشور در یک موضع مشترک اعلام کردند از نظر آنها قطعنامه 2231 پایان یافته است. چین و روسیه همچنین تاکید کردند از آنجا که فعال‌سازی اسنپ‌بک یک اقدام غیرقانونی و مغایر مفاد برجام و مقررات بین‌المللی است، پکن و مسکو با ضوابط اجرایی بازگشت تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل علیه ایران همراهی نمی‌کنند.
وتوی قطعنامه پیشنهادی آمریکا برای تمدید مأموریت هیأت کارشناسان کمیته ۱۷۳۷ نیز در همین راستا توسط پکن و مسکو انجام شد. با وتوی چین و روسیه، عملا سازوکارهای اجرایی برای فعال‌سازی تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران نه‌تنها آغاز نمی‌شود، بلکه با توجه به موضع ثابت مسکو و پکن در این باره، بستر قانونی برای فعال‌سازی تحریم‌های ناشی از اسنپ‌بک علیه ایران به وجود نخواهد آمد. 
از همین رو، رأی چین و روسیه به وتوی قطعنامه پیشنهادی آمریکا، یک ضربه کلیدی به برنامه‌های آمریکا و تروئیکای اروپا برای تشدید تحریم‌های غیرقانونی علیه ایران است.
در جریان رأی‌گیری روز پنجشنبه شورای امنیت، نماینده چین با اشاره به انقضای قطعنامه 2231 در 18 اکتبر 2025 تصریح کرد شورای امنیت بررسی پرونده هسته‌ای ایران را به پایان رسانده است.
پکن با ابراز مخالفت صریح با رویکرد آمریکا تأکید کرد شورای امنیت نباید به سکویی برای پیشبرد اهداف یک‌جانبه‌گرایانه تبدیل شود. چین از تمام طرف‌ها خواست به جای اقدامات تنش‌زا، برای حفظ اعتبار چندجانبه‌گرایی و ایجاد شرایط برای حل سیاسی پرونده هسته‌ای ایران، نقشی سازنده ایفا کنند.
نماینده روسیه در شورای امنیت نیز با بیان اینکه تحریم‌های اسنپ‌بک علیه ایران هیچ وجاهت قانونی ندارد، گفت: قطعنامه 2231 شورای امنیت 18 اکتبر 2025 منقضی و از دستور کار خارج شد، بنابراین برگزاری نشست امروز بر سر این موضوع، کاملا فاقد وجاهت قانونی و رویه‌ای است. تلاش برخی اعضا برای ایجاد توهم «مشروعیت» از طریق ادعاهای مربوط به سازوکار اسنپ‌بک (بازگشت خودکار تحریم‌ها) را به طور قاطع رد می‌کنیم. روسیه به دلیل نامشروع دانستن کمیته 1737، به تمدید مأموریت کارشناسان آن رأی منفی داد و تأکید کرد هیچ سازوکار «اسنپ‌بک» یا احیای قطعنامه‌های قدیمی (1737 و 1929) علیه ایران صورت نگرفته است.

جنگ شرق و غرب
رأی منفی چین و روسیه نشان‌دهنده شکاف عمیق میان اعضای دائم شورای امنیت بر سر ایران است. این شکاف عمیق با توجه به جنگ‌افروزی آمریکا علیه ایران بسیار مهم و معنادار است. اگرچه ایران، چین و روسیه طی سال های اخیر در حوزه‌های اقتصادی به‌ویژه ذیل پیمان شانگهای و بریکس، به دنبال ایجاد یک وابستگی متقابل در حوزه‌های اقتصادی هستند اما پس از وقوع جنگ اوکراین، همین‌طور پس از جنگ‌افروزی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، به مرور تهران، پکن و مسکو راهبردهای جدیدی را در حوزه‌های دفاعی و امنیتی در دستور کار قرار داده‌اند. مرکز ثقل راهبردهای جدید ایران، روسیه و چین، تمرکز بر حمایت از ایده چندجانبه‌گرایی، ایجاد جهان چندقطبی و گذر از جهان تک‌قطبی است. 
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی در واکنش به رأی منفی چین و روسیه به قطعنامه آمریکا در شبکه ایکس نوشت: «نظام تک‌قطبی که در آن یک طرف با زور و اجبار، امتیازات را از طرف دیگر می‌گیرد، به پایان رسیده است. چین و روسیه، با استفاده از حق وتو، از سوءاستفاده سیاسی در شورای امنیت جلوگیری و بر حاکمیت قانون تأکید کردند. ما باید از چندجانبه‌گرایی دفاع کنیم، زیرا یکجانبه‌گرایی به نفع هیچ‌کس نیست».
از همین رو، رأی منفی چین و روسیه به قطعنامه ضدایرانی آمریکا، نه تنها گامی مهم در راستای تحقق نظام چندقطبی است، بلکه یک ضربه مهم به نظم تک‌قطبی آمریکاست. ضمن اینکه رأی منفی چین و روسیه و مخالفت عملی آنها با تشدید تحریم‌ها علیه ایران، یک پیام مهم برای سایر بازیگران جهانی است. رأی منفی چین و روسیه به قطعنامه پیشنهادی آمریکا، در واقع به معنای اعلام حمایت پکن و مسکو از تهران در شرایط فعلی است. کما اینکه این پیام می‌تواند به نوعی تایید معادلات فعلی غرب آسیا پس از جنگ تحمیلی آمریکا علیه ایران باشد؛ معادلاتی که مقدمه ایجاد یک نظم جدید منطقه‌ای است و به اذعان کارشناسان و صاحبنظران، این نظم، یک نظم کاملا ایرانی است. شی جین‌پینگ اخیرا در جریان سفر به مصر، در اظهاراتی مهم به کشورهای منطقه غرب آسیا پیشنهاد داد یک الگوی جدید امنیتی، بدون حضور کشورهای فرامنطقه‌ای را در دستور کار قرار دهند. در واقع پیشنهاد رئیس‌جمهور چین به کشورهای منطقه این بود که اکنون پس از جنگ تحمیلی آمریکا علیه ایران و ظهور واقعیت‌های امنیتی، بهتر است کشورهای منطقه، به فکر تأمین امنیت خود از طریق یک پیمان گروهی بدون حضور و دخالت آمریکا باشند. به عبارت دقیق‌تر، وی با این پیشنهاد مهم نشان داد پکن در راستای ایده ایجاد نظم چندقطبی در دنیا به دنبال اخراج آمریکا از غرب آسیاست؛ پیشنهادی که به صورت واضح، نظم جدید منطقه، بدون آمریکا را نشان می‌دهد. از سوی دیگر، هفته گذشته آنتونی بلینکن، وزیر خارجه سابق آمریکا در اظهاراتی بسیار مهم، با اذعان به شکست سنگین آمریکا در جنگ علیه ایران تاکید کرد کشورهای عرب منطقه به دنبال یک توافق چندجانبه با ایران هستند، زیرا حکام این کشورها اکنون متوجه شده‌اند آمریکا دیگر توان تأمین امنیت‌شان را ندارد و از همین رو به دنبال نزدیک شدن به ایران و جلب رضایت تهران هستند.
به هر حال، در شرایطی که اکنون صاحبنظران و نظریه‌پردازان مطرح دنیا پیش‌بینی می‌کنند در سال‌های آینده ایران به عنوان هژمون اصلی منطقه جایگاه خود را تثبیت می‌کند، رأی منفی چین و روسیه به قطعنامه پیشنهادی آمریکا علیه ایران، یک نشانه و سند روشن در تأیید این پیش‌بینی است.