هستی بهداد:
خیلی وقت است که عادت کردهایم سریالهای پلیسیای ببینیم که از لحاظ کیفی در نازلترین سطح ممکن هستند. شاید بتوان به جرات گفت، بعد از سریال «خواب و بیدار» دیگر این اتفاق خوب در تلویزیون نیفتاد. حالا پس از گذشت چندین سال از پخش «خواب و بیدار» سریال «هوش سیاه» به کارگردانی مسعود آبپرور از شبکه سوم سیما پخش شد، این سریال داستان یک ابرمجرم اینترنتی است که قصد دارد بانک ارزی را سرقت کند و برای رسیدن به این هدف بسیاری از افراد را میکشد و خرابکاریهای بسیاری انجام میدهد. اما چرا «هوش سیاه» خوب است: این سریال بازیگر نقش اولی به اسم حسین یاری دارد که از جنس باقی سرگردها و پلیسهای سریالی نیست. حسین یاری این سریال یک پلیس شیک، جذاب و باهوش است. در درجه اول بیننده با این قهرمان کنار میآید چون او شمایل یک قهرمان را دارد. روابطش با زیردستانش نه آنقدر گرم و بیخود است که دل را بزند نه آنقدر آمرانه و دیکتاتوری که خستهمان کند. سرگرد احمدی قصه «هوش سیاه» کسی است از جنس آدمهای دیگر. آبپرور، سرگردی را که آنقدر صلابت دارد که نمیخواهد به خاطر مرگ همکارش (امید شاکری) مقابل دیگران گریه کند جلوی دیدگان تماشاگر عاجز هم نشان میدهد، بهطوری که ترحم برانگیزد و این یعنی یک پلیس واقعی. نه کاراکتری از جنس سریالهای دیگر که یکباره پشت مجرم به مثابه فرشته نجات دربیاید و ضربه کاریاش آنقدر خندهدار و ابتدایی باشد که حتی یک کودک هم آن را به استهزا بگیرد! «هوش سیاه» داستان آبکی ندارد؛ یک داستان بسیار منسجم و فکر شده دارد که متکی به تیم فیلمنامهنویس است. درام حرف اول را میزند و آبپرور هر عاملی که به این درام ضربه بزند را حذف کرده است. هسته مرکزی داستان متعلق به کامران با بازی کیکاووس یاکیده است اما رشتههای یاریدهنده که همان داستانکهای فرعی هستند به یاری فیلمنامه شتافته و جذابش کرده است. به عقیده نگارنده، عامل اصلی عدم اطناب سریال همین است. وقتی قرار است مجموعهای 14-13 قسمتي روی آنتن باشد که نمیتوان با یک داستان سر و ته قضیهاش را هم آورد، اگر این اتفاق بیفتد نتیجه میشود همین سریالهای ضعیفی که میبینیم. پاشنهآشیل سریالهای دیگر در «هوش سیاه» جای خود را به نقطه قوت میدهد. اگر آرش قادری و آبپرور و باقی تیم فیلمنامهنویس هوش سیاه، 9 داستانک فرعی (که همه حقیقت داشتند) را به تصویر نمیکشیدند، مطمئنا سریال رضایت مخاطب را دربر نداشت. ریتم روایت و ضرباهنگ وقوع اتفاقات آنقدر تند است که نمیتوان چشم از تلویزیون برداشت و اینجاست که میتوان اضافه کرد، ریتم تند سریال با کیفیت خوب فیلمنامه تلفیق شده و حالا این
2 عامل به خودی خود عامل موفقیت اثر میشوند. و مورد عجیبی به نام کیکاووس یاکیده! فراتر از همه بدمنهایی که تا به حال در سینما و تلویزیون ایران دیدهایم. تنها میتوان گفت هوش، خلاقیت، انعطاف، گریم خوب و صدا توسط یاکیده همه و همه منجر شده به خلق شخصیتی به نام کامران که تنفر هر مخاطبی را در برابر خود دارد. هاشم گرامی در جایگاه مدیر فیلمبرداری هم برای این مجموعه سنگ تمام گذاشته است. این را به این خاطر میتوان گفت که گاهی احساس میکردیم تصاویری شبه سهبعدی میبینیم: چپ، راست، بالا و پایین. دائما دوربین در چرخش است. مواقعی که نیاز به سرعت است دوربین روی دست است و لرزش برای تلقین سرعت واقعا کمک میکند. در مواقع دیگر گاهی با شتاب به سوژه نزدیک گاهی حتی با 2 دوربین کار دنبال میشود.
چیزی که موجب شده این فیلمبرداری خیلی به چشم بیاید تدوین و قیچی کردن است. در سریال هوش سیاه کات زیاد دیده میشود، سکانسها کاملا منقطع است و اگر این حادثه در سینما اتفاق بدی محسوب میشود در مدیوم تلویزیون و این بار در سریال هوش سیاه خیلی خوب جواب داده و البته میتوان مضمون داستان را دخیل بر این توفیق دانست. شاید اگر این اتفاق در یک مجموعه طنز میافتاد دل را میزد اما به خاطر اینکه مخاطب آبپرور جوان است و عجول، کات به کات شدن سکانسها او را به وجد میآورد، چون خود را وسط یک دنیا مجهول میبیند که گام به گام باید کشفشان کند. اما شاید اگر نتوان بهطور تفصیلی گفت چرا هوش سیاه میتوانست بهتر از اینها باشد تنها میتوان به بیان شمارهوار معایب آن بسنده کرد:
1- خانواده پلیس که زیاد دیده نشد (آنطور که باید).
2- در قسمتهای واپسین مجموعه کمی شتابزده عمل شد، مثلا اینکه پلیس تنبلی که مشغول خوردن است و مجرمی که از بیمارستان فرار میکند کاملا نخنما شده است.
3- مانور بر داستانهای فرعی سریال میتوانست بیشتر باشد.
4- کمند امیرسلیمانی آن چیزی نبود که انتظارش را داشتیم.
5- روند غافلگیرکردن مخاطب در 4 قسمت پایانی داستان بسیار کند بود.
با همه اینها اما بهطور کلی «هوش سیاه» سریالی است که حرفهای زیادی دارد که مسعود آبپرور و سیدعباس فاطمی (تهیهکننده) نقش بسزایی در تولید این مجموعه حرفهای داشتهاند. کاش میشد اتفاقی بیفتد و کارگردانان ما که همگی پتانسیل بالایی دارند خلاقیتهای پنهان خود را کشف کنند و سریالهایی از این دست بیشتر ببینیم.