انتخابات چندزمانه

گروه سیاسی: انتخابات هفتمین دوره شوراهای اسلامی شهر و روستا، پس از ماه‌ها رفت‌وآمد میان تقویم انتخاباتی، ملاحظات امنیتی و جلسات مجلس و وزارت کشور، اکنون یک گام به برگزاری نزدیک‌ شده اما هنوز نمی‌توان از یک تاریخ قطعی یا انتخاباتی سراسری در یک روز سخن گفت.
آنچه تاکنون روشن شده این است که شورای عالی امنیت ملی مجوز برگزاری انتخابات شوراها را صادر کرده است. با این حال، زمان دقیق رأی‌گیری، محدوده جغرافیایی انتخابات و وضعیت شهرهایی که از نظر اجرایی یا امنیتی آماده نیستند، همچنان در جلسات میان ستاد انتخابات کشور و هیأت مرکزی نظارت در حال بررسی است.
محمدصالح جوکار، رئیس هیأت مرکزی نظارت بر انتخابات شوراهای اسلامی کشور با اعلام صدور مجوز شورای عالی امنیت ملی گفته جلسات میان هیأت مرکزی نظارت و ستاد انتخابات کشور به‌صورت هفتگی برگزار می‌شود تا شیوه و زمان برگزاری انتخابات تعیین تکلیف شود. به گفته او، برخی مناطق کشور، به‌ویژه مناطقی در جنوب هنوز آمادگی لازم برای برگزاری انتخابات را ندارند، در حالی که برخی شهرها آماده اجرای فرآیند رأی‌گیری هستند.
این اظهارات، تصویری متفاوت از انتخابات پیش‌رو ارائه می‌دهد؛ انتخاباتی که ممکن است در سراسر کشور در یک روز برگزار نشود و حتی در برخی شهرها تا فراهم شدن شرایط به تعویق بیفتد.

 از ۱۱ اردیبهشت تا آبان و بهمن
هفتمین دوره انتخابات شوراها قرار بود ۱۱ اردیبهشت‌ماه برگزار شود؛ انتخاباتی که بنا بود همزمان با 2 انتخابات میان‌دوره‌ای مجلس شورای اسلامی و مجلس خبرگان رهبری برگزار شود اما شرایط جنگی باعث شد شورای عالی امنیت ملی برگزاری انتخابات را به تعویق بیندازد. در نخستین تصمیم‌ها گفته شد انتخابات باید 2 ماه پس از پایان جنگ برگزار شود. همین چارچوب، در ماه‌های بعد به یکی از مبانی اصلی گفت‌وگوهای دولت، مجلس و نهادهای انتخاباتی تبدیل شد. با این حال، ادامه شرایط خاص کشور و تفاوت وضعیت مناطق مختلف باعث شد تاریخ‌های پیشنهادی یکی پس از دیگری مطرح شود، بدون آنکه به تقویم رسمی و قطعی انتخابات تبدیل شود. نخستین تاریخ جدی، ۲۴ مهرماه بود؛ تاریخی که در برخی جلسات به عنوان زمان پیشنهادی انتخابات مطرح شد اما این موعد نیز بدون برگزاری انتخابات سپری خواهد شد. پس از آن، گزینه نیمه نخست آبان‌ماه روی میز آمد. علی کشوری، سخنگوی هیأت مرکزی نظارت بر انتخابات مجلس گفته در ادامه پیگیری‌ها مقرر شده انتخابات در نیمه اول آبان و در یکی از روزهای هشتم یا پانزدهم آبان برگزار شود.
با این حال، اظهارات جدیدتر محمدصالح جوکار نشان می‌دهد دامنه زمانی بررسی‌ها گسترده‌تر شده است. او گفته بازه برگزاری انتخابات می‌تواند از ابتدای آبان تا بهمن‌ماه باشد؛ بازه‌ای که بسته به شرایط هر شهر، ممکن است برای حوزه‌های مختلف تفاوت داشته باشد.
به این ترتیب، هشتم و پانزدهم آبان را باید تاریخ‌های پیشنهادی اولیه دانست، نه زمان قطعی رأی‌گیری. از سوی دیگر، احتمال برگزاری انتخابات در نیمه دوم آبان نیز از سوی برخی مقام‌های استانی مطرح شده است. محمد نصیری، مدیرکل سیاسی و انتخابات استانداری قزوین گفته به احتمال زیاد انتخابات در نیمه دوم آبان برگزار خواهد شد؛ هرچند این اظهارنظر نیز در سطح استانی بیان شده و نمی‌تواند جایگزین اعلام رسمی ستاد انتخابات کشور باشد.
مهم‌ترین تحول در روند تصمیم‌گیری‌های اخیر، کنار گذاشته شدن فرض برگزاری یکدست انتخابات در سراسر کشور است و حتی مقام‌های ناظر بر انتخابات از احتمال برگزار نشدن انتخابات در برخی مناطق سخن می‌گویند.
علی کشوری گفته ممکن است انتخابات شوراها به‌صورت سراسری برگزار نشود و وزارت کشور و نهادهای مرتبط باید مناطقی را که امکان برگزاری انتخابات در آنها وجود ندارد، مشخص کنند. در سایر مناطق، انتخابات برگزار خواهد شد اما سازوکار اجرایی و نظارتی آن ممکن است با شرایط متفاوتی همراه باشد.
جوکار نیز تأکید کرده برخی شهرها و مناطق، به‌خصوص در جنوب کشور، آمادگی لازم را ندارند. بر اساس تصمیم‌های در حال بررسی، وزارت کشور مأمور شده به طور رسمی اعلام کند کدام شهرها شرایط برگزاری انتخابات را دارند و کدام شهرها فاقد این شرایط هستند.
در این میان، وضعیت تهران نیز هنوز مشخص نیست. رئیس هیأت مرکزی نظارت گفته تهران نیز مانند سایر مناطق کشور در جلسات مشترک بررسی خواهد شد و تصمیم درباره آن بر عهده هیأت مرکزی نظارت و ستاد انتخابات کشور است.
اهمیت تهران تنها به جمعیت آن بازنمی‌گردد؛ شورای شهر پایتخت، یکی از مهم‌ترین نهادهای مدیریت شهری کشور است و تصمیم‌های آن بر حمل‌ونقل، ساخت‌وساز، بودجه شهری، آلودگی هوا و مدیریت بحران اثر می‌گذارد. تعویق انتخابات در تهران، در حالی که انتخابات در بسیاری از شهرهای دیگر برگزار شود، می‌تواند پرسش‌هایی درباره نحوه اداره شهرداری پایتخت در این دوره ایجاد کند.

انتخابات 3 زمانه
در کنار سناریوهای گفته شده، شنیده‌های «وطن امروز» حاکی از این است یک طرح احتمالی این است که انتخابات در 3 تاریخ مجزا برگزار شود. به این صورت که حوزه‌های انتخاباتی کشور به 3 بخش تقسیم و انتخابات در روزهای 8، 15 و 22 آبان در این 3 بخش برگزار شود. گفته می‌شود در این طرح، انتخابات شوراها در تهران 22 آبان برگزار خواهد شد.

چرا جنوب در وضعیت متفاوتی قرار دارد؟
در اظهارات مسؤولان، مناطق جنوبی به عنوان یکی از کانون‌های اصلی بررسی مطرح شده‌اند. هنوز فهرست رسمی شهرهایی که مشمول تعویق خواهند شد منتشر نشده اما روشن است تصمیم‌گیری درباره این مناطق تنها به آمادگی اداری محدود نمی‌شود.
مناطق جنوبی دربرگیرنده بخش مهمی از تأسیسات انرژی، بنادر، صنایع بزرگ و زیرساخت‌های حیاتی کشور هستند. شرایط امنیتی، استمرار فعالیت‌های اقتصادی، وضعیت جابه‌جایی جمعیت و امکان تأمین نیروی اجرایی و نظارتی، همگی در تصمیم‌گیری درباره برگزاری انتخابات نقش دارد.
به همین دلیل، سیاست اعلام‌شده این نیست که انتخابات در مناطق آماده متوقف بماند تا همه کشور به شرایط یکسان برسد. برعکس، به نظر می‌رسد راهبرد در حال بررسی این است که انتخابات در مناطقی که امکان برگزاری وجود دارد، در سریع‌ترین زمان برگزار شود و حوزه‌های فاقد آمادگی به زمان دیگری موکول شود.

پایان دوره شوراها و مسأله بلاتکلیفی
تعویق انتخابات، مساله دوره فعالیت شوراهای فعلی را نیز پیچیده کرده است. مجلس پیش‌تر مدت فعالیت شوراها را تمدید کرده بود اما دوره این تمدید نیز به پایان رسید. پس از آن، با توجه به شرایط جنگی، ادامه فعالیت شوراهای فعلی در چارچوب تصمیم شورای عالی امنیت ملی دنبال شد.
این وضعیت، شوراهای فعلی را در موقعیتی میان پایان دوره قانونی و آغاز دوره جدید قرار داده است. هرچه انتخابات دیرتر برگزار شود، پرسش درباره مبنای حقوقی ادامه فعالیت شوراها و حدود اختیارات آنها جدی‌تر می‌شود.
از سوی دیگر، برگزاری انتخاباتی شتاب‌زده در مناطقی که شرایط امنیتی و اجرایی لازم را ندارند، می‌تواند به مشارکت پایین یا اختلال در فرآیند رأی‌گیری منجر شود. همین دوگانه، تصمیم‌گیری را دشوار کرده است: پایان دادن به بلاتکلیفی از یک سو و اطمینان از امنیت انتخابات از سوی دیگر.
جوکار گفته سیاست کلان، برگزاری هرچه سریع‌تر انتخابات در سراسر کشور است اما اولویت اصلی، فراهم بودن شرایط محیطی و منطقه‌ای برای دستیابی به مشارکت بالاست. این موضع نشان می‌دهد مسؤولان فعلا میان «سرعت» و «کیفیت برگزاری» در جست‌وجوی تعادل هستند.

انتخابات تمام‌الکترونیک
در کنار بحث زمان و حوزه‌های برگزاری، شیوه اجرای انتخابات نیز تغییر مهمی را تجربه خواهد کرد. بر اساس اعلام مدیرکل سیاسی و انتخابات استانداری قزوین، انتخابات شوراها در این دوره به‌صورت تمام‌الکترونیک برگزار می‌شود؛ به این معنا که مراحل اجرایی از آغاز تا پایان به شکل دیجیتال انجام خواهد شد و فرآیند دستی در آن وجود نخواهد داشت.
در قزوین، تست آنتن‌دهی شعب در شهرستان‌ها به پایان رسیده و قرار است آموزش نیروهای فنی و سرگروه‌ها آغاز شود. این اقدامات نشان می‌دهد بخشی از دستگاه اجرایی خود را برای برگزاری انتخابات در زمانی نزدیک آماده می‌کند.
با این حال، تمام‌الکترونیک بودن انتخابات، خود نیازمند زیرساخت پایدار ارتباطی، آموزش نیروها، تأمین امنیت سامانه‌ها و پیش‌بینی راهکارهای جایگزین در صورت اختلال فنی است. در مناطقی که از نظر ارتباطی یا امنیتی با محدودیت مواجه‌ند، این موضوع می‌تواند یکی از عوامل تعیین‌کننده در زمان برگزاری باشد.

تصمیم نهایی کجا گرفته می‌شود؟
در حال حاضر 3 نهاد اصلی در تعیین سرنوشت انتخابات شوراها نقش دارند: وزارت کشور و ستاد انتخابات کشور، هیأت مرکزی نظارت بر انتخابات شوراها و شورای عالی امنیت ملی.
مجلس و هیأت مرکزی نظارت درباره چارچوب انتخابات و نظارت بر آن تصمیم‌سازی می‌کنند، وزارت کشور مسؤول اجرای انتخابات و ارزیابی آمادگی شهرهاست و شورای عالی امنیت ملی نیز با توجه به شرایط کشور، مجوز برگزاری یا تعویق انتخابات را صادر می‌کند.
صدور مجوز شورای عالی امنیت ملی، به معنای باز شدن مسیر انتخابات است اما به‌تنهایی تاریخ رأی‌گیری را مشخص نمی‌کند. اکنون باید وزارت کشور فهرست شهرهای آماده و غیرآماده را تهیه کند و هیأت مرکزی نظارت و ستاد انتخابات کشور درباره زمان نهایی و شیوه اجرای انتخابات تصمیم بگیرند.
به همین دلیل، هنوز نمی‌توان گفت انتخابات در هشتم آبان، پانزدهم آبان، نیمه دوم آبان یا بازه‌ای تا بهمن‌ماه برگزار خواهد شد. آنچه فعلا قطعی است، نه یک تاریخ، بلکه یک روند است: انتخابات از مرحله تعویق نامعلوم عبور کرده و وارد مرحله طراحی اجرای منطقه‌ای شده است.

خیلی نزدیک یا دور؟
انتخابات شوراها اکنون بیش از هر زمان دیگری به برگزاری نزدیک است؛ مجوز صادر شده، جلسات منظم جریان دارد، استان‌ها آماده‌سازی فنی را آغاز کرده‌اند و تاریخ‌های جدیدی مانند هشتم و پانزدهم آبان مطرح شده اما در عین حال، تفاوت شرایط شهرها و احتمال برگزاری نشدن انتخابات در برخی مناطق، از جمله بخش‌هایی از جنوب و شاید تهران، نشان می‌دهد هنوز نقطه پایان این مسیر مشخص نیست.
ممکن است کشور در نهایت شاهد انتخاباتی باشد که در بیشتر حوزه‌ها در یک بازه زمانی برگزار شود و چند شهر، به دلیل شرایط خاص، در موعدی دیگر پای صندوق بروند. ممکن است نیمه اول آبان به نیمه دوم منتقل شود یا تصمیم‌گیری نهایی تا ماه‌های بعد ادامه یابد. پس از ماه‌ها بلاتکلیفی، پرسش دیگر فقط این نیست انتخابات شوراها چه زمانی برگزار می‌شود، پرسش بزرگ‌تر این است: آیا کشور می‌تواند انتخاباتی برگزار کند که هم از نظر امنیتی قابل اتکا باشد، هم از نظر اجرایی منظم و هم از نظر مشارکت عمومی معنادار؟
تا زمان اعلام رسمی ستاد انتخابات کشور، پاسخ همچنان میان چند تاریخ و چند سناریو معلق است: انتخابات شوراها نزدیک شده اما هنوز به یک روز قطعی نرسیده است.