تیک‌آف ساقط شده‌ها

حسین کیامنش: کنگره آمریکا در تازه‌ترین گزارش خود درباره جنگ آن کشور علیه ایران، فهرست جدیدی از خسارات واردشده به هواگردهای آمریکایی را منتشر کرد؛ فهرستی که نه‌تنها ابعاد تازه‌ای از هزینه‌های نظامی جنگ را آشکار کرد، بلکه فاصله قابل‌ توجهی میان آنچه پیش‌تر از سوی نهادهای آمریکایی اعلام شده بود و آنچه اکنون در گزارش رسمی کنگره آمده، ایجاد کرد. در این فهرست که بر مبنای گزارش‌های خبری، اظهارات پنتاگون، همچنین اطلاعات دفتر بازرس کل وزارت جنگ آمریکا تهیه شده، مجموعا ۸۱ فروند هواگرد بال‌ثابت و بالگرد، شامل هواپیماهای سرنشین‌دار و سامانه‌های بدون سرنشین، به عنوان هواگردهای منهدم‌شده یا آسیب‌دیده در جنگ علیه ایران از آغاز تاکنون ثبت شده‌اند.
دفتر بودجه کنگره آمریکا هزینه جایگزینی تجهیزات از دست‌رفته تا اوایل مرداد را بین ۱,۹ تا ۳,۳ میلیارد دلار برآورد کرده است. شاید مهم‌ترین بخش گزارش جدید کنگره، نه رقم هزینه‌ها، بلکه عددی باشد که در مقابل خسارات هوایی آمریکا قرار گرفته است: ۸۱ هواگرد. کنگره در فهرست خود تصریح کرد این تعداد شامل جنگنده‌های «اف 15» و «اف 35»، هواپیماهای تهاجمی A-10، تانکرهای سوخت‌رسان KC-135، هواپیمای هشدار زودهنگام E-3 Sentry یا آواکس، هواپیماهای عملیات ویژه MC-130J، بالگردهای رزمی HH-60W، آپاچی، بالگردهای سبک لیتل برد، بالگرد دریایی MH-60 Sea Hawk و طیفی از پهپادهای آمریکایی از جمله MQ-4C Triton ،MQ-1 و MQ-9 Reaper است.
اما برای درک ابعاد واقعی این عدد باید آن را با گزارش قبل کنگره مقایسه کرد.

2 برابر شد!
کنگره آمریکا در گزارشی که در روزهای پایانی اردیبهشت‌ماه درباره خسارات وارده به تجهیزات و هواگردهای آمریکایی منتشر کرده بود، شمار هواگردهای آسیب‌دیده یا منهدم‌شده در جنگ علیه ایران را ۴۲ فروند اعلام کرده بود. اکنون اما این عدد به ۸۱ فروند رسیده؛ یعنی طی مدت کوتاهی، شمار هواگردهای ثبت‌ شده در فهرست خسارات تقریبا 2 برابر شده است.
همین اختلاف فاحش، پرسش مهمی را پیش می‌کشد: ۳۹ هواگرد جدید دقیقا چه هستند و چرا بخش قابل‌ توجهی از خسارات هوایی آمریکا با فاصله زمانی در آمار رسمی ظاهر شده است؟
پاسخ را می‌توان در جزئیات فهرست جدید جست‌وجو کرد. یکی از برجسته‌ترین تغییرات، مربوط به جنگنده‌های «اف 15» است؛ جنگنده‌ای که از ستون‌های مهم توان تهاجمی نیروی هوایی تروریست آمریکا محسوب می‌شود و برای مأموریت‌های ضربتی، حملات هوا‌ به ‌سطح و عملیات در عمق خاک دشمن به کار می‌رود.
در گزارش قبل، تعداد «اف 15»های منهدم‌شده ۴ فروند اعلام شده بود. در فهرست جدید اما این رقم به ۱۲ فروند افزایش یافته؛ یعنی ۸ فروند «اف 15» دیگر به فهرست خسارات اضافه شده است. این افزایش 3 برابری به‌تنهایی به اندازه تمام برخی دسته‌های دیگر خسارات اهمیت دارد و نشان می‌دهد بخشی از خسارات سنگین‌تر آمریکا در عرصه هوایی، با تأخیر وارد آمار رسمی شده است.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که محل و زمان آسیب‌ دیدن این ۸ فروند را نیز در نظر بگیریم. بر اساس اطلاعات مطرح‌شده درباره فهرست جدید، ۸ فروند «اف 15» در حمله موشکی اخیر ایران به پایگاه هوایی موفق‌السلطی اردن هدف قرار گرفته و آسیب دیده‌اند. به این ترتیب، حمله ایران به یکی از پایگاه‌های مهم آمریکا در منطقه نه‌تنها در سطح یک حمله به زیرساخت‌های ثابت نظامی، بلکه در سطح آسیب‌ رساندن به ناوگان هواگردهای رزمی آمریکا نیز قابل ارزیابی است. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در اطلاعیه‌های خود در ارتباط با حمله به موفق‌السلطی تصریح کرده بود در پی حمله‌ای کوبنده، خسارات زیادی به جنگنده‌های آمریکایی وارد کرده است. پایگاه موفق‌السلطی از جمله مراکز مهم مورد استفاده آمریکا در منطقه است و حضور هواگردهای رزمی در آن، بخشی از شبکه عملیاتی آمریکا برای اجرای مأموریت‌های هوایی در غرب آسیا را تشکیل می‌دهد. بنابراین آسیب‌ همزمان 8 فروند جنگنده «اف 15» جدا از اینکه هر کدام از این هواگردها در چه سطحی آسیب دیده‌اند و چه مدت از چرخه عملیات خارج شده‌اند، به معنای تحمیل هزینه و فشار عملیاتی بر ساختار هوایی آمریکاست. هرچند با توجه به تصاویر ماهواره‌ای که پس از حمله منتشر شد و حجم گسترده تخریبی که رخ داده، می‌توان حدس زد خسارات واردشده به «اف 15»ها به مراتب بیش از آسیب‌دیدگی است.
در کنار «اف 15»ها، جنگنده‌های تهاجمی A-10 نیز در فهرست جدید افزایش یافته‌اند و تعداد این هواگردها از یک به 2 فروند رسیده است.
A-10 اگرچه جنگنده‌ای قدیمی‌تر از بخش مهمی از ناوگان مدرن آمریکا محسوب می‌شود اما مأموریت آن کاملا مشخص و مهم است: پشتیبانی نزدیک هوایی از نیروهای زمینی و حمله به اهداف زمینی. این هواپیما به طور خاص برای تحمل آسیب و اجرای عملیات در ارتفاع پایین طراحی شده و سال‌ها یکی از ابزارهای اصلی آمریکا برای پشتیبانی مستقیم از نیروهای زمینی بوده است.
یک فروند A-10 پیش‌تر در فهرست خسارات قرار داشت اما یک فروند دیگر نیز در حمله اخیر ایران به پایگاه موفق‌السلطی اردن آسیب دیده است.

سهم بزرگ پهپادها
شاید سنگین‌ترین بخش فهرست ۸۱ فروندی، مربوط به پهپادهای آمریکا باشد. در میان تمام هواگردهای ثبت ‌شده، MQ-9 Reaper با ۴۵ فروند بیشترین سهم را به خود اختصاص داده است.
تعداد ریپرهای ثبت ‌شده در گزارش قبل ۲۴ فروند بود اما در فهرست جدید این رقم به ۴۵ فروند رسیده؛ یعنی ۲۱ فروند MQ-9 دیگر به آمار خسارات اضافه شده‌اند.
MQ-9 Reaper صرفا یک پهپاد شناسایی ساده نیست. این سامانه یکی از مهم‌ترین ابزارهای آمریکا برای شناسایی، مراقبت، پایش میدان نبرد و در صورت لزوم اجرای حملات مسلحانه است. به همین دلیل، افزایش تعداد ریپرهای از دست‌رفته را نمی‌توان صرفا افزایش یک عدد در جدول خسارات دانست، این مساله مستقیما به ظرفیت اطلاعاتی و عملیاتی آمریکا مربوط می‌شود. در کنار MQ-9، 3 فروند MQ-1 نیز در فهرست جدید قرار گرفته‌اند. MQ-1 Predator از جمله پهپادهایی است که نقش مهمی در توسعه جنگ پهپادی آمریکا داشته و اگرچه نسل قدیمی‌تر این خانواده محسوب می‌شود اما اضافه‌ شدن آن به فهرست نشان می‌دهد خسارات آمریکا صرفا متوجه نسل جدیدتر پهپادها نبوده است.
یک فروند MQ-4C Triton نیز در فهرست آمده است. Triton در دسته پهپادهای ارتفاع‌ بالا و بردبلند قرار می‌گیرد و برای مأموریت‌های اطلاعاتی، مراقبتی و شناسایی دریایی طراحی شده است. بنابراین آسیب‌ دیدن چنین سامانه‌ای صرفا از دست رفتن یک پرنده بدون سرنشین نیست، بلکه می‌تواند به معنای ایجاد خلأ در بخشی از شبکه شناسایی و جمع‌آوری اطلاعات آمریکا باشد.
در فهرست جدید کنگره همچنین یک فروند E-3 Sentry یا آواکس ثبت شده که در جریان جنگ اخیر، توسط پهپاد شاهد مورد حمله قرار گرفت و منهدم شد؛ هواپیمایی که از مهم‌ترین اجزای سامانه هشدار زودهنگام و کنترل هوابرد آمریکا به شمار می‌رود.
اهمیت E-3 در این است که این هواپیما اساسا نقش «چشم و مرکز کنترل» را در میدان نبرد هوایی ایفا می‌کند و سامانه راداری آن برای شناسایی و رهگیری اهداف هوایی و کمک به مدیریت عملیات جنگنده‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. بنابراین آسیب‌ یک هواپیمای آواکس، از منظر عملیاتی می‌تواند بسیار فراتر از از دست رفتن یک هواپیمای معمولی باشد، زیرا بخشی از قابلیت مدیریت و هماهنگی عملیات هوایی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
در کنار آن، ۷ فروند KC-135 Stratotanker نیز در فهرست خسارات قرار گرفته‌اند. این هواپیماها وظیفه سوخت‌رسانی هوایی به جنگنده‌ها و بمب‌افکن‌ها را بر عهده دارند و بدون چنین هواپیماهایی، برد و ماندگاری بسیاری از عملیات‌های هوایی آمریکا به‌شدت محدود می‌شود.
در فهرست کنگره همچنین 2 فروند MC-130J دیده می‌شود؛ هواپیماهایی که برای مأموریت‌های ویژه و پشتیبانی از عملیات نیروهای ویژه طراحی شده‌اند.

بالگردها هم در امان نماندند
در بخش بالگردها نیز فهرست جدید شامل یک فروند HH-60W Jolly Green II، یک فروند AH-64 Apache، 4 فروند AH-6 Little Bird و یک فروند MH-60 Sea Hawk است.
آپاچی یکی از شناخته‌شده‌ترین بالگردهای تهاجمی ارتش تروریست آمریکاست و مأموریت اصلی آن حمله به اهداف زمینی و پشتیبانی از نیروهای زمینی است. لیتل بِرد نیز به دلیل اندازه کوچک‌تر و قابلیت مانور بالا برای مأموریت‌های سبک تهاجمی و پشتیبانی مورد استفاده قرار می‌گیرد. HH-60W نیز در حوزه جست‌وجو و نجات رزمی اهمیت دارد و MH-60 Sea Hawk عمدتا در مأموریت‌های دریایی مورد استفاده قرار می‌گیرد. بنابراین قرار گرفتن این مجموعه متنوع در فهرست ۸۱ فروندی نشان می‌دهد دامنه خسارات گزارش‌شده، بخش‌های مختلف شبکه هوایی آمریکا را در بر گرفته است؛ از جنگنده و پهپاد گرفته تا سوخت‌رسان، آواکس، هواپیماهای عملیات ویژه و بالگردهای رزمی و دریایی.

این شاید تمام ماجرا نباشد
شاید مهم‌ترین بخش گزارش جدید کنگره، خود عدد ۸۱ نباشد، بلکه تحفظی باشد که همراه با این عدد مطرح شده است.
کنگره تصریح کرده تعداد هواگردهای اعلام‌ شده ممکن است همچنان نیازمند بازبینی و اصلاح باشد. در توضیح این موضوع نیز به عواملی مانند طبقه‌بندی اطلاعات، ادامه فعالیت‌های رزمی و مسائل مربوط به انتساب خسارات اشاره شده است.
به بیان ساده، نهادهای رسمی آمریکا تضمین نمی‌کنند این عدد، آخرین و کامل‌ترین تصویر از خسارات باشد.
اگر تنها طی فاصله‌ای کوتاه، تعداد هواگردهای ثبت‌شده در فهرست رسمی 2 برابر شده است، نمی‌توان احتمال ظهور اطلاعات جدید درباره خسارات بیشتر را نادیده گرفت. مساله دیگر، ساختار اعلام اطلاعات نظامی آمریکاست. در شرایط جنگ، طبیعی است پنتاگون همه جزئیات خسارات خود را بلافاصله منتشر نکند. برخی اطلاعات ممکن است طبقه‌بندی شود، برخی خسارات ممکن است پس از ارزیابی فنی و عملیاتی مشخص شود و برخی موارد نیز به دلایل امنیتی یا عملیاتی با تأخیر اعلام شود. به همین دلیل، آمار رسمی آمریکا الزاما همزمان با وقوع خسارات منتشر نمی‌شود. از همین رو، آنچه امروز در گزارش کنگره دیده می‌شود، بخشی از خساراتی است که در طول زمان شناسایی، تأیید و وارد فهرست شده‌اند. از سوی دیگر، وقتی خود گزارش تأکید می‌کند آمار می‌تواند در آینده بازبینی شود، نمی‌توان با اطمینان گفت ۸۱ فروند سقف نهایی خسارات هوایی آمریکا در جنگ علیه ایران است.