سعودی مات

گروه بین‌الملل: فرودگاه ملک خالد در حدود ۳۵ کیلومتری شمال ریاض، پایتخت عربستان، این روزها به میدان جدید جنگ یمن تبدیل شده است. این فرودگاه در یک هفته گذشته حداقل در 5 نوبت هدف موشک‎های دقیق نیروهای ارتش یمن قرار گرفته و هر بار حملات موشکی یمن به این فرودگاه شدت بیشتری می‌یابد، تا جایی که طبق اعلام سازمان هواپیمایی کشوری عربستان، در حمله شامگاه شنبه ارتش یمن به این فرودگاه حداقل 12 سعودی و یک فرد مقیم جان خود را از دست دادند و 309 نفر دیگر مجروح شدند. آن یک نفر مقیم در میان تلفات فرودگاه ملک خالد ریاض یک شهروند آمریکایی اعلام شده و این موضوع را «مارکو روبیو» وزیرخارجه آمریکا نیز تایید کرده است.
به گزارش «وطن امروز»، به نظر می‌رسد یمنی‌ها مصمم به اجرای کامل راهبرد محاصره هوایی خود علیه عربستان سعودی پس از موفقیت در محاصره دریایی این کشور هستند. روز یکشنبه نیز یک روز پس از حمله به فرودگاه ملک خالد ریاض، نیروهای مسلح یمن بار دیگر به تمام شرکت‌های هواپیمایی، کارشناسان، کارکنان و شاغلان این حوزه، همچنین مسافران هشدار دادند از فرودگاه‌ها و حریم هوایی عربستان استفاده نکنند. سرتیپ یحیی سریع، سخنگوی نیروهای مسلح یمن با هشدار به شرکت‌های هواپیمایی، کارشناسان، کارکنان و مسافران درباره استفاده از فرودگاه‌ها و حریم هوایی عربستان اعلام کرد این مناطق به استثنای فرودگاه‌های مکه مکرمه و مدینه منوره، در معرض هدف قرار گرفتن و صحنه عملیات نیروهای یمنی هستند. سخنگوی نیروهای مسلح یمن از همگان خواست این هشدارها را جدی بگیرند. وی تاکید کرد عربستان مسؤولیت هرگونه تلاش ناموفق برای رهگیری را بر عهده خواهد داشت. سرتیپ یحیی سریع همچنین تأکید کرد برای تثبیت معادلات اعلام‌شده، یعنی «فرودگاه در برابر فرودگاه، محاصره در برابر محاصره و تشدید تنش در برابر تشدید تنش»، نیروهای یمنی تا تحقق اهداف خود به مسیرشان ادامه خواهند داد.

اهمیت حمله به فرودگاه ریاض
فرودگاه بین‌المللی ملک خالد ریاض یکی از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین فرودگاه‌های عربستان سعودی است که در شمال ریاض قرار دارد. این فرودگاه در سال ۱۹۸۳ افتتاح شد و وسعت محوطه آن حدود ۲۲۵ کیلومتر مربع است که آن را به یکی از فرودگاه‌های بسیار گسترده منطقه تبدیل می‌کند. فرودگاه همچنین دارای 5 ترمینال اصلی مسافری، ۴۰ پل اتصال به هواپیما و یک پایانه سلطنتی مجزا برای پروازهای تشریفاتی است.
فرودگاه ملک خالد علاوه بر اهمیت تجاری و مسافری، از نظر زیرساخت‌های هوانوردی نیز جایگاه مهمی دارد. امکانات هدایت و کنترل پرواز، باندهای بلند و زیرساخت‌های پذیرش هواپیماهای بزرگ، ظرفیت عملیاتی قابل‌توجهی به آن بخشیده‌اند. این فرودگاه همچنین دارای بخش هوانوردی عمومی است و در چارچوب مقررات مربوط، امکان پذیرش برخی پروازهای دولتی و نظامی را دارد.
از نظر راهبردی، موقعیت جغرافیایی فرودگاه در نزدیکی پایتخت عربستان، وسعت محوطه و ظرفیت پذیرش هواپیماهای بزرگ، آن را به یکی از زیرساخت‌های مهم حمل‌ونقل هوایی عربستان سعودی تبدیل کرده است. این مجموعه علاوه بر جابه‌جایی مسافران و بار، در شبکه ارتباطات هوایی منطقه نیز نقش مهمی دارد و زمینگیر شدن آن به معنای توقف بخش زیادی از توان حمل‌ونقل هوایی عربستان سعودی است. وبگاه فلایت رادار هم دیروز اعلام کرد تعطیلی فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض حداقل تا روز دوشنبه تمدید شده و بعد از آن نیز هنوز مشخص نیست این فرودگاه بتواند به‌زودی به ظرفیت پیشین خود بازگردد.

هدف قرار دادن فرودگاه ریاض پس از حمله به فرودگاه صنعا
حمله موشکی نیروهای ارتش یمن علیه فرودگاه ریاض بی‌دلیل نبوده، بلکه نیروهای مسلح یمن بارها در چارچوب راهبرد محاصره در برابر محاصره درباره هدف قرار گرفتن فرودگاه‌های عربستان هشدار داده و دستور تخلیه آنها را صادر کرده بود. حمله اخیر به فرودگاه ریاض نیز پس از حمله عربستان سعودی به فرودگاه بین‌المللی صنعا انجام شد؛ فرودگاهی که طی ۱۱ سال گذشته بارها هدف حملات سعودی قرار گرفته و به نظر می‌رسد این بار دست یمنی‌ها برای پاسخ به تجاوزات سعودی‌ها بالاتر است.
وزارت خارجه یمن در بیانیه‌ای حمله موشکی به فرودگاه صنعا را در چارچوب اصل مقابله به مثل عنوان و اعلام کرد اصل مقابله به مثل، تعیین‌کننده ماهیت پاسخ نظامی به نظام سعودی در مرحله کنونی است. این وزارتخانه افزود: ده‌ها شهید، صدها مجروح و تخریب زیرساخت‌ها، نیروهای مسلح یمن را در برابر مسؤولیت پاسخگویی قرار می‌دهد و نظام سعودی طی ۱۲ سال گذشته، درخواست‌ها برای رفع محاصره و توقف هدف قرار دادن فرودگاه صنعا را نادیده گرفته است.
به گفته این وزارتخانه، فرودگاه صنعا پیش از آنکه رژیم صهیونیستی حملات خود به این فرودگاه را تکمیل کند، صدها بار هدف حمله هوایی قرار گرفته و زیرساخت‌های آن تخریب شده بود. این وزارتخانه با بیان اینکه رفع محاصره و پایان دادن به اقدامات خصمانه، هزینه کمتری برای عربستان نسبت به ماجراجویی‌های نظامی آن خواهد داشت، هشدار داد این ماجراجویی‌ها خسارت‌های راهبردی به عربستان وارد خواهد کرد.

حامیان بین‌المللی سعودی در شوک
توانایی نیروهای یمنی در هدف قرار دادن عمق سعودی شوک حامیان بین‌المللی سعودی‌ها را به همراه داشته است. «آنتونیو گوترش» دبیرکل سازمان ملل متحد با اعلام شگفتی از این حمله اعلام کرد: «من عمیقا از حمله روز شنبه توسط صنعا به فرودگاه ملک خالد در ریاض، که طبق گزارش‌ها منجر به کشته شدن ۱۲ نفر و زخمی شدن صدها غیرنظامی شد، شوکه شده‌ام و آن را به‌شدت محکوم می‌کنم».
از سوی دیگر، رئیس کمیسیون اروپا اورزولا فون درلاین هم به پاسخ تلافی‌جویانه یمن به تجاوزات هفته‌های اخیر عربستان سعودی واکنش نشان داد. وی بدون اشاره به تلفات تجاوزگری‌های 38 روز اخیر عربستان سعودی علیه یمن، پاسخ موشکی یمن به ریاض را محکوم کرد. پیام محکومیت رئیس کمیسیون اروپا درباره پاسخ موشکی یمن به ریاض در حالی منتشر شده که وزارت بهداشت یمن دیروز اعلام کرد شمار شهدا و زخمی‌های تجاوزات عربستان سعودی از ۳ سپتامبر (12 شهریور) به ۲۵۹ نفر رسیده، با این حال این مقام اروپایی تاکنون کشته شدن شهروندان یمنی در حملات عربستان را محکوم نکرده است.

اوضاع دیگر مثل قبل نخواهد شد
حمله دقیق نیروهای ارتش یمن به فرودگاه سعودی یک نقطه عطف مهم در جنگ یمن به شمار می‌رود و بسیار بعید است تا زمان ترک مخاصمه از سوی ریاض، عربستان بتواند حداقل در کوتاه‌مدت رنگ آرامش به خود ببیند. «اوریب رنطاوی» پژوهشگر سیاسی جهان عرب نیز در نوشته‌ای کوتاه در ایکس نوشت: «پس از حمله خونین به فرودگاه ریاض، اوضاع دیگر مثل قبل نخواهد بود؛ این رویداد نقطه عطفی در بحران است. نمی‌دانیم این حمله گزینه مذاکره و دیپلماسی را سرعت می‌بخشد یا بنیان موجی طولانی از رویارویی‌های شدید را می‌نهد. نمی‌دانم مقایسه‌اش با 11 سپتامبر رواست یا کمی اغراق در آن هست اما بی‌تردید رخدادی کیفی و بزرگ است».
این کارشناس عرب در ادامه افزود: «گمان نمی‌کنم ریاض پس از هدف قرار گرفتن فرودگاه اصلی پایتختش در «حال‌وهوای مذاکره» باشد؛ بیشتر به نظرم می‌رسد به موجی از جنگ و درگیری شدید برویم، شاید با مشارکت طرف‌های دیگری که انتظار می‌رود سد تردید را بشکنند. در اینجا باید منتظر بمانیم تا ببینیم ترامپ چه تصمیمی می‌گیرد و آیا تفاهمات خود با یمنی‌ها را زیر پا می‌گذارد یا نه؟»

اشتباه بزرگ سعودی‌ها
در این میان برخی رسانه‌ها نیز بازگشت عربستان به جنگ با یمن را اشتباه بزرگ رهبران سعودی عنوان کرده‌اند. در همین ارتباط سی‌ان‌ان در گزارشی به اشتباهات محاسباتی بن‌سلمان و بازگشت دوباره عربستان به باتلاق یمن پرداخت و نوشت، زنجیره‌ای از محاسبات اشتباه مثل اتکای بیش از حد به آمریکا، عربستان را بار دیگر به جنگ یمن کشانده؛ بحرانی که اکنون با حملات نیروهای مسلح یمن به شهرها و زیرساخت‌های نفتی این کشور، جاه‌طلبی‌های اقتصادی محمد بن‌سلمان را نیز زیر سایه تهدید قرار داده است.
سی‌ان‌ان در گزارش خود نوشته از سرگیری جنگ داخلی یمن در تابستان و تشدید آن طی یک ماه گذشته، سال‌ها آرامش نسبی در مرزهای جنوبی عربستان را بر هم زده است. ریاض طی ۱۱ سال گذشته تلاش کرده بود با ترکیبی از عملیات نظامی و دیپلماسی، تهدید یمن را مهار کند اما اکنون، به گفته کارشناسان، چند محاسبه نادرست این کشور را در موقعیتی آسیب‌پذیر قرار داده است. «احمد ناجی» تحلیلگر ارشد امور یمن در گروه بین‌المللی بحران هم به سی‌ان‌ان گفت: ریاض نه برای حمله انصارالله آمادگی کافی داشت و نه توانست هماهنگی لازم را با نیروهای متحد خود که پس از خروج امارات به ارث برده بود، برقرار کند. از دست‌رفتن برخی مناطق نیز به روحیه نیروهای همپیمان عربستان آسیب زده و مقابله با دولت صنعا را دشوارتر کرده است.

اتکا به آمریکا؛ اشتباه دیگر سعودی
بر اساس گزارش سی‌ان‌ان، اشتباه محاسباتی دیگر ریاض، تکیه بر تداوم حمایت نظامی آمریکا بود. عربستان سال گذشته توافق دفاعی جدیدی با واشنگتن امضا کرد و به عنوان متحد اصلی غیرعضو ناتو شناخته شد؛ با این حال، مقام‌های سعودی از آنچه کاهش تعهد آمریکا به امنیت این کشور می‌دانند، ناامید شده‌اند.
به گفته منابعی که با سی‌ان‌ان گفت‌وگو کرده‌اند، محمد بن‌سلمان ماه گذشته در 2 تماس با دونالد ترامپ از او خواست علیه یمن اقدام نظامی کند اما رئیس‌جمهور آمریکا از مداخله خودداری کرد. واشنگتن در عوض، از طریق عمان با یمنی‌ها وارد گفت‌وگو شد تا آتش‌بس خود با این گروه را حفظ کند؛ توافقی که به کشتی‌های آمریکایی اجازه می‌داد آزادانه از دریای سرخ عبور کنند، در حالی که یمنی‌ها اعلام کرده بودند جنگ‌شان با عربستان است.
«مایکل رتنی» سفیر پیشین آمریکا در عربستان در این باره گفت: «کل نگاه سعودی‌ها به جهان بر همکاری با آمریکا بنا شده اما اکنون آنها درمی‌یابند ترامپ چقدر غیرقابل پیش‌بینی است». به گفته او، ساختار نظامی عربستان اساسا برای جنگیدن مستقل در چنین درگیری‌هایی طراحی نشده است. در نتیجه، ریاض اکنون با این واقعیت روبه‌رو است که نمی‌تواند در همه شرایط روی حمایت واشنگتن حساب کند.

رؤیای اقتصادی بن‌سلمان زیر سایه جنگ
گزارش سی‌ان‌ان در ادامه افزود: تداوم درگیری‌ها تنها مساله‌ای امنیتی برای بن‌سلمان نیست. حملات به زیرساخت‌های نفتی، کاهش صادرات و لغو پروژه‌های بزرگ، برنامه تحول اقتصادی سعودی را تحت فشار قرار داده است. ناآرامی‌های منطقه‌ای همچنین برگزاری جشنواره‌های سینمایی، مراسم اهدای جوایز و کنسرت‌های موسیقی را مختل کرده است. کنفرانس مهم سرمایه‌گذاری عربستان که قرار است در پایان اکتبر برگزار شود نیز در سایه حملات با فشار مواجه است.
سی‌ان‌ان نتیجه گیری کرد بازگشت به میدان جنگ یمن نشان می‌دهد فاصله‌گرفتن از بحران‌های منطقه‌ای، صرفا با سرمایه‌گذاری اقتصادی و توافق‌های دیپلماتیک ممکن نیست، چون اکنون ریاض خود را در میانه بحرانی می‌بیند که راه خروج روشنی از آن وجود ندارد.

مسیر سخت آمریکا 
اگرچه پس از حمله اخیر نیروهای یمن به فرودگاه ریاض و اختلال در فعالیت این فرودگاه بین‌المللی، دونالد ترامپ اعلام کرده پیوستن آمریکا به عملیات نظامی تحت رهبری عربستان را بررسی می‌کند اما بسیاری از کارشناسان نسبت به ورود جدی واشنگتن به معرکه جنگ یمن ابراز تردید کرده‌اند، به‌ویژه آنکه واشنگتن پیش‌تر نیز با وجود اجرای کارزار بمباران 8 هفته‌ای، نتوانست توان نظامی انصارالله را از بین ببرد. «استیون ان آر» در مطلبی در گلف‌نیوز نوشته است: دولت ترامپ به رغم اصرار مقامات ریاض اما ترجیح می‌دهد در جنگ یمن فقط در حد مشارکت اطلاعاتی به سعودی‌ها کمک کند، چون واشنگتن از پیش درگیر این رویارویی بوده و نسبت به تبعات آن نگرانی دارد. 
استیون ان آر در ادامه یادداشت خود نوشته است: اهمیت تحولات یمن فراتر از مرزهای این کشور است؛ موقعیت انصارالله در نزدیکی تنگه راهبردی باب‌المندب، مسیر حیاتی اتصال دریای سرخ به خلیج عدن و کانال سوئز، به این جنبش امکان می‌دهد بر یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های تجارت جهانی اثر بگذارد. همزمانی بحران باب‌المندب با اختلال در تنگه هرمز، نگرانی‌ها درباره امنیت انتقال انرژی و افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل جهانی را تشدید کرده و ورود مستقیم آمریکا به جنگ نیز می‌تواند دامنه درگیری را گسترش دهد و حملات تلافی‌جویانه به اهداف نظامی منطقه‌ای و کشتیرانی را در پی داشته باشد، از این رو دولت ترامپ نگران گسترش درگیری نظامی در منطقه به فراتر از ایران است و تمایلی به ورود به جنگ یمن ندارد. از سوی دیگر مقاومت یمن با برخورداری از موقعیت جغرافیایی حساس و توان ادامه نبرد، به عاملی تعیین‌کننده در محاسبات امنیتی آمریکا و متحدان منطقه‌ای آن تبدیل شده است اما واشنگتن و ریاض هنوز راه‌حلی در برابر آن ندارند.

گرفتارشدن ریاض در معادله پرهزینه یمن
مجله آمریکایی نشنال اینترست نیز با اشاره به ناکامی کارزار نظامی تحت رهبری عربستان از سال ۲۰۱۵ در شکست انصارالله، وضعیت کنونی ریاض را گرفتارشدن در یک معادله راهبردی دشوار توصیف می‌کند. طبق این گزارش، همزمانی بحران تنگه هرمز با تهدیدهای دریای سرخ، آسیب‌پذیری مسیرهای انتقال انرژی را افزایش داده و شرکت‌های کشتیرانی را به تغییر مسیر واداشته است؛ تغییری که می‌تواند هفته‌ها به زمان حمل‌ونقل نفت اضافه کند و هزینه انرژی و بیمه دریایی را بالا ببرد. در همین حال، خودداری واشنگتن از ورود مستقیم به جنگ و اکتفا به پیشنهاد حمایت اطلاعاتی، از نگرانی آمریکا نسبت به گشوده‌شدن جبهه‌ای تازه در خاورمیانه حکایت دارد. گزارش نتیجه می‌گیرد انصارالله برای اعمال فشار بر تجارت جهانی لزوما نیازی به بستن کامل باب‌المندب ندارد؛ افزایش سطح خطر برای کشتی‌ها و شرکت‌های بیمه نیز می‌تواند هزینه‌های اقتصادی و امنیتی سنگینی بر عربستان، آمریکا و دیگر بازیگران بین‌المللی تحمیل کند.

ریاض دست به دامن پکن
با افزایش پاسخ نیروهای یمنی به تجاوزات سعودی‌ها حالا به نظر می‌رسد مقامات ریاض به دنبال راهی برای آتش‌بس و توقف جنگ یمن هستند. در همین ارتباط خبرهایی از دست به دامن شدن ریاض به پکن منتشر شده، تا جایی که وبسایت یمنی «YNP» به نقل از منابع اختصاصی خود فاش کرد عربستان سعودی از دولت چین درخواست کرده به طور رسمی میانجی‌گری میان ریاض و صنعا را برای اعلام آتش‌بس در یمن بر عهده بگیرد. این منابع افزودند مقام‌های سعودی به پکن اطلاع داده‌اند ریاض آمادگی دارد با برقراری آتش‌بس با صنعا موافقت کند؛ آتش‌بسی که توقف عملیات نظامی، از جمله حملات هوایی را دربرمی‌گیرد. بر اساس این گزارش، صنعا  بر اجرای تعهدات مربوط به صلح از سوی عربستان سعودی پیش از اعلام هرگونه آتش‌بس تاکید کرده است.

انصارالله، قدرتی فراتر از مرزهای یمن
نشنال اینترست در ادامه گزارش خود اذعان کرده انصارالله یمن طی ۱۲ سال جنگ، به نیرویی تبدیل شده که توان اثرگذاری بر تجارت جهانی و معادلات امنیتی منطقه را دارد. این جنبش با حفظ کنترل صنعا و مناطق پرجمعیت شمال غرب یمن و پیشروی‌های یک ماه گذشته به سمت باب‌المندب، موقعیت راهبردی خود را تقویت کرده است. نویسنده تأکید می‌کند انصارالله برخلاف تصور اولیه مخالفان، نه‌تنها با سال‌ها حملات نظامی از بین نرفته، بلکه تجربه و توانمندی‌های نظامی خود را افزایش داده است. نشنال اینترست همچنین تاکید دارد هرچند ایران از جنبش انصارالله یمن حمایت می‌کند اما معرفی انصارالله به عنوان نیرویی کاملا تحت فرمان تهران، واقعیت استقلال عمل آن را نادیده می‌گیرد. از نگاه نویسنده این گزارش، انصارالله اکنون با تکیه بر موقعیت جغرافیایی و توان نظامی خود، به یکی از بازیگران تأثیرگذار بر امنیت دریای سرخ و تجارت بین‌المللی تبدیل شده و شرایط برای ریاض در برابر موقعیت انصارالله امروز بسیار دشوارتر از گذشته شده است.