بحران قطور قطر

گروه بین‌الملل: کسادی اقتصاد و بحران مالی پس از جنگ آمریکا علیه ایران چنان کشورهای عرب منطقه را فراگرفته که حالا حتی سران این شیخ‌نشینان اذعان دارند جنگ علیه ایران به آنها حسابی ضربه زده است. تازه‌ترین اعتراف به خسارات جنگ آمریکا علیه ایران از سوی «شیخ تمیم بن حمد آل ثانی» صورت گرفته است؛ اعترافی که در آن امیر قطر به صراحت می‌گوید درآمد کل این کشور در نیمه اول سال ۴۲ درصد کاهش یافته است. این دوره زمانی همزمان است با ادامه جنگ و تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران؛ جنگی که در نتیجه آن ایران کنترل کامل تنگه هرمز را به دست گرفت و همچنان برای آمریکایی‌ها سرنوشت و پایان این جنگ مبهم و نامشخص است.
به گزارش «وطن امروز» امیر قطر در ادامه سخنان خود درباره نتایج جنگ علیه ایران و تاثیر این وضعیت بر کشورش، توضیحات بیشتری هم داد و تاکید کرد قطر تقریبا یک‌پنجم تجارت جهانی گاز مایع ال‌ان‌جی را تأمین می‌کند و هرگونه اختلال، سریعا در بازارهای جهانی و مصرف‌کنندگان بازتاب می‌یابد. به گفته امیر قطر بسته شدن تنگه هرمز و آسیب به تاسیسات انرژی در رأس لافان، بخش قابل‌ توجهی از صادرات دوحه را مختل کرده است.
تمیم تنها مقام قطری نیست که به هزینه مالی و اقتصادی جنگ آمریکا علیه ایران اذعان کرده، بلکه روز گذشته همزمان با امیر قطر، نخست‌وزیر و وزیر خارجه این کشور هم تایید کرد جنگ آمریکا علیه ایران برای دوحه خیلی گران تمام شده است. «محمد بن عبدالرحمن آل ثانی» که با «پیرس مورگان» کارشناس، مجری و روزنامه‌نگار مطرح انگلیسی گفت‌وگو می‌کرد، خسارت‌های گسترده ناشی از جنگ و بسته شدن تنگه هرمز را به طور کامل تایید کرد.
در این گفت‌وگو مورگان خطاب به نخست‌وزیر و وزیر خارجه قطر گفت: «از زمان آغاز جنگ علیه ایران، به دلیل اختلال در تنگه هرمز و وابستگی صادرات گاز طبیعی مایع (LNG) به این آبراه، شما قطری‌ها ۲۴ میلیارد دلار از محل فروش گاز زیان دیده‌اید و صندوق بین‌المللی پول هم پیش‌بینی می‌کند اقتصاد قطر در سال جاری کوچک‌تر از چند سال گذشته شود». این گزارش مجری انگلیسی از سوی مقام بلندپایه قطری تایید شد و بن عبدالرحمن با تایید سخنان مورگان گفت: «در واقع بسیاری از این ارقام دقیق است و ما به عنوان دولت دوحه نیز چنین آماری را تایید می‌کنیم».
مورگان در ادامه آمار مهم دیگری از رکود گردشگری در قطر تحت تاثیر نتایج جنگ علیه ایران ارائه داد و افزود: تعداد بازدیدکنندگان خارجی از قطر ۸۰ درصد کاهش یافته و طبق گزارش‌ها، هتل‌های قطر از زمان شروع جنگ ۶۰ درصد خالی بوده‌اند. مورگان بار دیگر از نخست‌وزیر قطر سوال کرد «این آمارها درست است؟» و بن عبدالرحمن آل ثانی باز هم چنین وضعیتی در قطر در نتیجه جنگ آمریکا علیه ایران را تایید کرد.

چرا قطر در نتیجه جنگ آمریکا با ایران آسیب دید؟
گزارش رویترز حاکی از آن است جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، یکی از مهم‌ترین ضربه‌های اقتصادی دهه‌های اخیر را به قطر وارد کرده است، چون بخش بزرگی از ثروت، درآمد ارزی و قدرت مالی قطر از صادرات گاز مایع‌ به دست می‌آید اما در نتیجه جنگ در منطقه، قطر نتوانسته به صادرات گاز مایع ادامه دهد. بر اساس گزارش رویترز، اختلال در تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز و توقف بخش مهمی از تولید گاز مایع به همراه آسیب به تأسیسات صادراتی، اقتصاد قطر را با وضعیتی روبه‌رو کرده که در آن حتی افزایش قیمت جهانی گاز نیز نمی‌تواند کاهش حجم صادرات را جبران کند.
قطر پیش از جنگ یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان گاز طبیعی مایع‌ در جهان بود و نزدیک به یک‌پنجم صادرات ال‌ان‌جی جهان را در اختیار داشت. گزارش رویترز می‌افزاید ظرفیت سالانه صادرات گاز مایع قطر در دوران پیش از جنگ در منطقه ۸۰ میلیون تن بوده اما حملات به تأسیسات صنعتی رأس لفان و اختلال در مسیر دریایی تنگه هرمز، این مزیت اقتصادی قطر را در شرایط فعلی از بین برده و بازگشت به این ظرفیت شاید در کوتاه‌مدت برای قطری‌ها امکان پذیر نباشد.
«سعد الکعبی» وزیر مشاور در امور انرژی قطر و مدیرعامل شرکت قطرانرژی هم به رویترز گفت حملات به 2 واحد از ۱۴ واحد تولید ال‌ان‌جی و یکی از 2 تأسیسات تولید گاز مایع در جریان جنگ علیه ایران، ۱۷ درصد ظرفیت صادرات گاز مایع این کشور را از کار انداخته است. به گفته او، این اختلال می‌تواند سالانه ۲۰ میلیارد دلار درآمد قطر را کاهش دهد و از سوی دیگر تعمیر واحدهای آسیب‌دیده 3 تا 5 سال زمان می‌برد.
در واقع حتی در صورت بازگشایی تنگه هرمز، امکان بازگرداندن صادرات گاز مایع قطر به سطح پیش از جنگ به صورت فوری امکان‌پذیر نیست، چون بخشی از ظرفیت تولید گاز مایع باید تعمیر شود و زنجیره تولید، ذخیره‌سازی و حمل ال‌ان‌جی تا بازگشت به وضعیت عادی مسیری طولانی در پیش خواهد داشت.

وضعیت صادرات فعلی قطر
بر اساس تحلیل رویترز، صادرات گاز مایع قطر در ماه گذشته میلادی به ۱,۶ میلیون تن رسید. اگرچه رویترز گفت این میزان صادرات گاز مایع بیشترین میزان از زمان آغاز جنگ علیه ایران است اما همچنان کمتر از یک‌چهارم میانگین صادراتی قطر در زمان پیش از جنگ است. حتی شرکت اطلاعات انرژی کپلر پیش‌بینی کرده صادرات گاز مایع قطر طی یک ماه آتی ممکن است به ۶۰۰ هزار تن کاهش یابد، چون برخی تاسیسات این کشور به دلیل آسیب‌های ناشی از جنگ به‌زودی از چرخه فعالیت خارج خواهند شد.
از سوی دیگر، اختلال در صادرات گاز مایع قطر بر مشتریان آسیایی و اروپایی این کشور نیز تأثیر گذاشته است. رویترز گزارش داد قیمت گاز مایع در بازارهای آسیا و اروپا در اواخر سپتامبر به بالاترین سطح از اوایل سال ۲۰۲۳ رسید و 3 برابر سطح پیش از جنگ آمریکا علیه ایران شد. در این گزارش همچنین گفته شده قطر به دلیل توان محدود برای صادرات گاز مایع خود، در حال از دست دادن برخی مشتریان است و این وضعیت بازار، شرایط را برای قطری‌ها طی ماه‌های آینده دشوارتر هم خواهد کرد.

پیش‌بینی سقوط ۱۵,۶ درصدی اقتصاد قطر
صندوق بین‌المللی پول در چشم‌انداز اقتصادی اکتبر ۲۰۲۶ پیش‌بینی کرد اقتصاد قطر سال جاری میلادی تحت تاثیر نتایج جنگ علیه ایران حداقل ۱۵,۶ درصد کوچک شود؛ رقمی که نشان می‌دهد جنگ و اختلال در صادرات انرژی، اقتصاد قطری‌ها را با یکی از شدیدترین شوک‌های اقتصادی سال‌های اخیر روبه‌رو کرده است. این در حالی است که برآورد قبل صندوق بین‌المللی پول در بهار حاکی از کاهش ۸,۶ درصدی اقتصاد قطر بود اما با ادامه بحران در منطقه و بن‌بست آمریکا در جنگ علیه ایران، چشم‌انداز اقتصاد قطر به‌مراتب بدتر شده است.
کوچک‌ شدن ۱۵,۶ درصدی اقتصاد قطر به این معناست که ارزش واقعی مجموع کالاها و خدمات تولیدشده در قطر، در مقایسه با سال قبل، به‌شدت کاهش می‌یابد. چنین وضعیتی می‌تواند به کاهش فعالیت شرکت‌ها، تعویق پروژه‌های سرمایه‌گذاری، محدود شدن فرصت‌های شغلی و کاهش درآمد دولت قطر منجر شود.
در عین حال به نوشته روزنامه گاردین، ریشه آسیب‌پذیری قطر در جنگ علیه ایران، وابستگی بالای اقتصاد دوحه به صادرات نفت و گاز است. طبق گزارش‌های بانک جهانی، درآمدهای نفتی و گازی نقش تعیین‌کننده‌ای در تأمین منابع مالی دولت و صادرات قطر دارد. از سوی دیگر، بخش مهمی از صادرات گاز طبیعی مایع‌شده این کشور باید از مسیر تنگه هرمز عبور کند؛ مسیری که در شرایط فعلی در نتیجه جنگ آمریکا علیه ایران با اختلال روبه‌رو شده است.

وابستگی شدید دوحه به هرمز
به طور کلی می‌توان وضعیت دشوار اقتصادی قطر را به دلیل وابستگی شدید این کشور به مسیرهای عبوری از تنگه هرمز ارزیابی کرد. در واقع قطر نه فقط به دلیل خسارات تاسیسات گازی خود، بلکه بیشترین زیان را به دلیل اختلال در تنگه هرمز در نتیجه جنگ آمریکا علیه ایران متحمل شده است.
بسیاری از کارشناسان معتقدند اهمیت تنگه هرمز برای قطر فقط به عبور کشتی‌های حامل گاز محدود نمی‌شود، بلکه این آبراه در واقع شریان حیاتی اقتصاد این کشور است. قطر با وجود برخورداری از یکی از بزرگ‌ترین ذخایر گاز طبیعی جهان، برای رساندن بخش عمده گاز صادراتی خود به مشتریان آسیایی و دیگر بازارهای جهانی، به مسیر دریایی خلیج فارس و تنگه هرمز وابسته است. بنابراین هرگونه انسداد و اختلال در این گذرگاه، توان قطر برای تحویل محموله‌های گاز، دریافت درآمدهای صادراتی و حفظ سهم خود در بازار جهانی انرژی را تحت فشار قرار می‌دهد.
بر اساس داده‌های آژانس بین‌المللی انرژی، تقریبا تمام صادرات گاز مایع قطر، به استثنای محموله‌هایی که به کویت تحویل می‌شود، از تنگه هرمز عبور می‌کند. این وابستگی، مسیر جایگزین مؤثری هم ندارد؛ به همین دلیل، حتی اگر تأسیسات تولید گاز قطر فعال باشند، اختلال در عبور کشتی‌ها می‌تواند مانع رسیدن محموله‌ها به مشتریان خارجی شود. آژانس بین‌المللی انرژی اعلام کرد سال ۲۰۲۵ و پیش از جنگ علیه ایران، ۲۰ درصد تجارت جهانی گاز طبیعی مایع از این تنگه عبور کرده و نزدیک ۹۰ درصد این محموله‌ها راهی بازارهای آسیایی شده‌اند.
گزارش بانک جهانی نیز تنگه هرمز را مسیر اصلی صادرات گاز مایع قطر معرفی کرده و هشدار داده توقف تولید گاز مایع و محدودیت تجارت دریایی می‌تواند به زیان شدید اقتصاد این کشور در سال ۲۰۲۶ منجر شود. به این ترتیب، اهمیت هرمز برای دوحه بسیار زیاد و این گذرگاه هم مسیر فروش اصلی‌ترین منبع درآمد قطر است و هم حلقه اتصال آن به مشتریان راهبردی‌اش، به‌ویژه در آسیا به شمار می‌رود. هرچه اختلال در هرمز طولانی‌تر شود، خطر کاهش درآمد صادراتی، از دست رفتن سهم بازار و تضعیف رشد اقتصادی قطر نیز بیشتر خواهد شد. در این وضعیت اکنون قطر راهی جز تلاش برای جلوگیری از تشدید آتش جنگ در منطقه ندارد و مقامات دوحه نیز به‌خوبی می‌دانند دود شعله‌ورشدن دوباره آتش جنگ آمریکا علیه ایران خیلی زود بار دیگر به چشم ساکنان دوحه خواهد رفت.