پاشنه آشیل سعودی

گروه بین‌الملل: دهه‌‎هاست رژیم سعودی از وفادارترین و در عین حال بزرگ‌ترین خریداران تسلیحات و تجهیزات نظامی از آمریکاست. بر اساس گزارش‌ها، عربستان در فاصله سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵، بزرگ‌ترین خریدار تسلیحات آمریکایی در جهان بود و ۱۲ درصد کل صادرات تسلیحات عمده آمریکا به این کشور اختصاص یافت. همچنین بر اساس گزارش سال ۲۰۲۶ مؤسسه پژوهش‌های صلح استکهلم (SIPRI)، آمریکا تأمین‌کننده ۷۷ درصد واردات تسلیحات عمده عربستان در سال 2026 بوده است. بر مبنای همین گزارش، ریاض با سهم ۶,۸ درصدی از کل واردات جهانی تسلیحات عمده، سومین واردکننده بزرگ سلاح در جهان محسوب می‌شود.
به گزارش «وطن امروز»، با وجود خرید حجم گسترده‌ای از تسلیحات آمریکایی از سوی عربستان اما سونامی بزرگ خریدهای تسلیحاتی عربستان از آمریکا در همه سال‌های گذشته نتوانسته ریاض را در مقابل حملات نیروهای مقاومت یمن ایمن نگه دارد.
در واقع حملات پی‌درپی نیروهای انصارالله یمن به اهداف راهبردی در عمق خاک عربستان، از فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض تا مقر شرکت نفتی آرامکو در ظهران، نشان می‌دهد زرادخانه چندصد میلیارد دلاری سعودی‌ها که به طور عمده شامل تسلیحات آمریکایی است، نتوانسته امنیت زیرساخت‌های حیاتی عربستان را تضمین کند.
گزارش جدید روزنامه فایننشال‌تایمز هم نشان می‌دهد برتری تسلیحاتی ریاض در برابر تاکتیک‌های متحول‌شونده انصارالله با چالش جدی مواجه شده است. به گزارش رسانه انگلیسی، عربستان طی سال‌ها صدها میلیارد دلار برای خرید تسلیحات پیشرفته، از جنگنده‌های آمریکایی «اف 15» گرفته تا سامانه‌های پدافندی پاتریوت و تاد هزینه کرده، با این حال، حملات اخیر نشان داد داشتن تجهیزات گران‌قیمت لزوما به معنای توانایی حفاظت کامل از قلمرو گسترده این کشور نیست. طبق همین گزارش، پاسخ موشکی نیروهای یمن به فرودگاه ملک خالد ریاض به کشته‌ شدن ۱۳ و زخمی‌ شدن ۳۰۰ نفر انجامید و موج حملات به فرودگاه‌های عربستان نیز به لغو هزاران پرواز منجر شد. گزارش‌ها نیز هدف قرار گرفتن حداقل 5 فرودگاه عربستان در نتیجه پاسخ‌های موشکی و پهپادی یمن را طی یک ماه گذشته تایید کرده‌اند؛ حملاتی که حالا این سوال را به وجود آورده: چرا عربستان با داشتن میلیاردها دلار تجهیزات نظامی پیشرفته آمریکایی، این روزها به‌شدت زیر ضرب نیروهای مقاومت یمن در حال آسیب است؟

هزینه‌ نجومی، امنیت شکننده
بر مبنای گزارش‌ وزارت دفاع عربستان، بودجه نظامی آن کشور در سال ۲۰۲۶، طبق بودجه رسمی دولت ریاض، ۲۴۰ میلیارد ریال سعودی، معادل ۶۴ میلیارد دلار است. با این حال، طبق گزارش مؤسسه پژوهش‌های صلح استکهلم (SIPRI)، هزینه واقعی نظامی عربستان در سال ۲۰۲۵ به ۸۳,۲ میلیارد دلار رسید و این کشور را در رتبه هشتم کشورهای دارای بیشترین بودجه نظامی در جهان قرار داد.
فایننشال‌تایمز گزارش داد با وجود هزینه‌های سنگین نظامی سعودی‌ها اما عربستان نتیجه‌ای راهبردی از این هزینه‌ها به‌ویژه در جنگ یمن به دست نیاورده است. این در حالی است که سعودی سال‌ها با اتکا به برتری هوایی و تجهیزات پیشرفته خود کوشیده بود معادلات جنگ یمن را تغییر دهد اما این جنگ اکنون بدون پیروزی قاطع ریاض ادامه یافته است. فایننشال‌تایمز افزود عربستان از سامانه‌های مدرن برخوردار است اما نمی‌تواند تضمین کند همه موشک‌ها و پهپادهای مهاجم را پیش از رسیدن به اهداف‌شان رهگیری کند.
«بلال صعب» مدیر ارشد مؤسسه مشاوره‌ای ترندز آمریکا و پژوهشگر وابسته به اندیشکده چتم‌ هاوس هم تأکید کرد هیچ سامانه دفاعی کاملی وجود ندارد و عبور برخی موشک‌های یمن از شبکه پدافند عربستان هر روز تکرار می‌شود. با این حال، او مشکل عربستان را علاوه بر تاکتیک‌های جدید انصارالله، به ضعف هماهنگی در سامانه دفاع موشکی آن مرتبط می‌داند.

تاکتیک فرسایشی انصارالله با پهپادها و موشک‌ها
با این حال بسیاری از کارشناسان معتقدند یکی از مهم‌ترین عوامل تغییر معادله در جنگ یمن به نفع انصارالله، تحول تاکتیک‌های نیروهای یمنی در سال‌های جنگ است. به نوشته فایننشال‌تایمز، نیروهای یمنی از پهپادهای دوربرد خانواده «صماد ۲» یا «صماد ۳» برای بررسی محدوده پوشش سامانه‌های رهگیر استفاده می‌کنند و سپس موشک‌های کروز با پرواز در ارتفاع پایین و قابلیت تغییر مسیر را به کار می‌گیرند.
«محمد الباشا» بنیان‌گذار مؤسسه پژوهشی «باشا ریپورت» در واشنگتن هم گفت انصارالله در جریان سال‌ها درگیری با عربستان، آمریکا و تل‌آویو، تجربه عملیاتی ارزشمندی به دست آورده و با یادگیری از حملات ناموفق، تاکتیک‌های خود را تغییر داده است. به اعتقاد او، نیروهای یمنی اکنون شناخت بیشتری از نقاط قوت و محدودیت‌های سامانه‌های دفاع هوایی غربی در عربستان دارند و به‌راحتی می‌توانند سامانه‌های سعودی‌ها را دور بزنند.

ذخایر محدود رهگیرها در سعودی
سایر گزارش‌ها نیز نشان می‌دهد یکی از بزرگ‌ترین مشکلات عربستان در برابر حملات نیروهای مسلح یمن، میزان ذخایر موشک‌های رهگیر ریاض است. نیویورک‌تایمز گزارش داد کشورهای حوزه خلیج فارس طی ماه‌های درگیری با حملات موشکی ایران، به طور گسترده از موشک‌های پاتریوت و تاد استفاده کرده‌اند و ذخایر رهگیرها در منطقه کاهش یافته است. این روزنامه همچنین به هشدار آمریکا درباره محدودیت شدید عرضه موشک‌های رهگیر پاتریوت اشاره کرد، زیرا واشنگتن باید همزمان نیازهای نظامی خود را نیز تأمین کند.
«رابرت تولست» پژوهشگر مؤسسه خدمات متحد سلطنتی انگلیس (RUSI)، در گفت‌وگو با نیویورک‌تایمز توضیح داد آمریکا در تولید رهگیرها تحت فشار قرار دارد و کشورهای عرب درگیر در منطقه ناچارند با محدودیت از موشک‌های رهگیر استفاده کنند. در چنین شرایطی، حملات پرتعداد از سوی یمن می‌تواند عربستان را با یک معادله پرهزینه مواجه کند و از رهگیرهای گران‌قیمت برای مقابله با موشک‌ها و پهپادهای ارزان قیمت یمن استفاده کند. از سوی دیگر دیروز رسانه‌های آمریکا در گزارش‌هایی از شکست فاجعه‌بار سامانه‌های آمریکایی و غربی پدافند هوایی سعودی پس از ناکامی سامانه‌های «پاتریوت پاک ۳» و «تاد» در رهگیری و جلوگیری از اصابت موشک‌های بالستیک یمن به اهداف مورد نظر در خاک عربستان پرده برداشتند. در این گزارش‌ها آمده شکست‌های مکرر، تقصیر را متوجه آمریکا، انگلیس و فرانسه خواهد کرد که کشورهای تولیدکننده و تامین‌کننده این سامانه‌های دفاعی هستند و اکنون این سامانه‌ها، عربستان را در برابر نیروهای یمن بی دفاع گذاشته است.

جغرافیای گسترده؛ مشکل بزرگ‌تر از تجهیزات
وسعت جغرافیایی عربستان نیز به پیچیدگی جنگ یمن برای سعودی‌ها افزوده است. پایگاه‌های نظامی، فرودگاه‌ها، شهرها و تأسیسات نفتی آن کشور در مناطق مختلف پراکنده‌اند و هیچ شبکه پدافندی نمی‌تواند تمام این قلمرو را به طور کامل پوشش دهد. به نوشته روزنامه فایننشال‌تایمز، انصارالله می‌کوشد با هدف‌ گرفتن مکرر یک نقطه مهم، عربستان را وادار کند منابع محدود دفاعی خود را به آن منطقه منتقل کند؛ سپس ممکن است هدف دیگری را در نقطه‌ای متفاوت مورد حمله قرار دهد. «ساشا بروخمان» پژوهشگر مؤسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی در واشنگتن نیز این راهبرد را تلاشی برای پراکنده‌ و فرسوده‌ کردن توان دفاعی عربستان توصیف کرد.
از سوی دیگر، مناطق کوهستانی شمال یمن و شبکه غارها و تونل‌های طبیعی و دست‌ساز، شناسایی و انهدام کامل مواضع و پرتابگرهای متحرک انصارالله را دشوار کرده است. در همین ارتباط رابرت تولست تأکید کرد حتی آمریکا و تل‌آویو نیز در نابودی کامل پرتابگرهای متحرک موشکی ایران با دشواری روبه‌رو بوده‌اند و این چالش در یمن نیز به دلیل وجود مناطق کوهستانی وجود دارد.

بن‌بست ریاض در جذب پشتیبان خارجی
فشار حملات اخیر، عربستان را به استفاده بیشتر از ظرفیت شرکای خارجی سوق داده است. با این حال، موضع آمریکا، مهم‌ترین متحد دفاعی عربستان بر رد درخواست آن برای ورود به جنگ متمرکز بوده است. طبق گزارش رویترز، محمد بن‌سلمان برای دریافت حمایت نظامی در جنگ یمن چند بار با ترامپ تماس گرفته اما رئیس‌جمهور آمریکا درباره مداخله مستقیم موضع روشنی اعلام نکرده است. از سوی دیگر، کشورهایی مانند ترکیه و پاکستان نیز که یک ماه پیش از تشدید جنگ در یمن، با ولیعهد سعودی پیمان نظامی امضا کرده بودند، تاکنون بارها تاکید کرده‌اند وارد یمن برای جنگ علیه صنعا نخواهند شد. بنابراین ریاض حتی در جذب متحد خارجی در جنگ یمن نیز ناموفق بوده است.
ناظران نیز با اشاره به تجربه یمن گفته‌اند هزینه‌ صدها میلیارد دلاری برای خرید جنگنده‌ها و سامانه‌های پیشرفته، به‌تنهایی تضمین‌کننده پیروزی نیست. انصارالله با وجود برخورداری از منابع محدودتر، توانسته فشار عملیاتی قابل‌ توجهی بر عربستان وارد کند و آن را با چالش حفاظت از فرودگاه‌ها، مراکز اقتصادی و زیرساخت‌های انرژی مواجه کند. در واقع دست برتر یمن در شرایط فعلی بیش از آنکه در برتری تسلیحاتی باشد، در توانایی تحمیل هزینه، ایجاد اختلال و جلوگیری از تبدیل برتری نظامی عربستان به امنیت پایدار است و بر همین اساس یمنی‌ها توانسته‌اند تا اینجای کار عربستان را زیر ضرب حملات شدید بگیرند.

انهدام تجهیزات سعودی در جنوب غرب یمن
دست برتر یمن را همچنین در تحولات میدانی جنگ به‌خوبی می‌توان دید. دیروز نیروهای مسلح یمن با انتشار تصاویری از عقب راندن نیروهای وابسته به ائتلاف سعودی در فرودگاه «ذوباب»، از انهدام و به غنیمت گرفتن تعدادی از خودروهای زرهی و اسارت شماری از این نیروها خبر داد. رسانه‌های یمن در گزارشی از عملیات دیروز تأکید کردند در جریان این درگیری‌ها تعدادی از تجهیزات نظامی دشمن نیز به غنیمت گرفته شد.
همزمان یک منبع نظامی یمنی با اشاره به تنش‌های احتمالی، به سهامداران شرکت «آرامکو» هشدار داد برای جلوگیری از متحمل شدن خسارت‌های مالی در روزهای آتی، نسبت به فروش سهام خود اقدام کنند. سازمان دفاع شهری عربستان هم از صدور هشدار خطر در شهرهای ریاض و خرج خبر داد و شبکه العربیه گزارش داد در پی تهدیدات هوایی در آسمان ریاض صدای موشک‌های پدافندی در این شهر شنیده شده است. صبح دیروز نیز برخی منابع خبری از حملات موشکی و پهپادی یمن به شرکت نفتی وابسته به آرامکو در شهر جده عربستان خبر دادند.