صید ترال در هرمز

حسین کیامنش: این روزها آب‌های خلیج فارس و تنگه هرمز بیش از آنکه صحنه صید سنتی ماهیگیران محلی باشد، صحنه به دام افتادن شناورهای بزرگ و غیرمجاز در تور مین‌های دریایی است! ماهیگیران جنوب ایران که نسل‌هاست با قایق‌های کوچک خود در این آب‌ها فعالیت می‌کنند، حالا دیگر تنها کسانی نیستند که با تورهای‌شان چیزی از دریا بیرون می‌کشند. نفتکش‌ها و کشتی‌هایی که بدون هماهنگی با ایران و از مسیرهای غیرمجاز قصد عبور دارند، به شکلی فزاینده گرفتار شبکه‌ای از مین‌های دریایی می‌شوند که به عنوان بخشی از تدابیر دفاعی و کنترلی ایران در این آبراه راهبردی دنیا مستقر شده‌اند. 
به گزارش «وطن امروز» در تازه‌ترین مورد، نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی روز گذشته اعلام کرد 2 ابرنفتکش، هر کدام حامل بیش از 2 میلیون بشکه نفت خام، پس از اصابت به مین دریایی منفجر شده و دچار آتش‌سوزی شدید شدند. تصاویر و گزارش‌های منتشرشده از سوی روابط عمومی سپاه پاسداران، آتش‌سوزی گسترده و انفجارهای ناشی از برخورد را نشان می‌دهد که از ساحل نیز قابل مشاهده است. هر 2 شناور از نوع ابرنفتکش بودند و حجم بالای محموله‌شان، اهمیت اقتصادی و استراتژیک حادثه را دوچندان می‌کند. 
2 ابرنفتکش، قصد عبور غیرقانونی از مسیر غیرمجاز در جنوب تنگه هرمز را داشتند؛ مسیری که ایران بارها اعلام کرده غیرقانونی و خطرآفرین است و تردد از تنگه هرمز تنها با هماهنگی و از طریق کریدورهای تعیین‌شده امکان‌پذیر است. خاموش کردن سامانه‌های ناوبری و موقعیت‌یاب که توسط این شناورها انجام شده بود نیز به عنوان نشانه‌ای از تلاش برای پنهان‌کاری و دور زدن کنترل‌ ایران بود. برخورد با مین در چنین شرایطی، نتیجه مستقیم نادیده گرفتن هشدارها و تلاش برای عبور از مناطقی است که پرخطر اعلام شده‌اند. 
سپاه پاسداران در هفته‌های گذشته بارها به‌ صراحت هشدار داده هرمز تحت کنترل کامل ایران قرار دارد. نیروی دریایی سپاه نیز تأکید کرد شناورها و نفتکش‌هایی که بخواهند از مسیرهای غیرمجاز در جنوب تنگه تردد کنند، ممکن است با مین‌های دریایی برخورد کنند. این هشدارها نه تهدید صرف، بلکه بخشی از دکترین عملیاتی ایران برای حفظ حاکمیت بر آبراهی است که 20 درصد نفت جهان از آن عبور می‌کرد. ایران از ابتدای جنگ سوم تحمیلی، مسیرهای مجاز را مشخص و اعلام کرد هرگونه عبور خارج از این چارچوب، به منزله اقدام خصمانه تلقی خواهد شد. 
2 ابرنفتکشی که روز گذشته به مین برخورد کردند، تنها نمونه‌هایی از چندین نفتکش و کشتی هستند که در روزهای اخیر تلاش کرده‌اند کنترل ایران بر تنگه هرمز را زیر پا بگذارند اما با پاسخ قاطع مواجه شده‌اند. این شناورها با تکیه بر وعده‌های حمایت از سمت ارتش تروریست آمریکا و تصور امکان عبور امن از مسیرهای جنوب به اتکای ناوگان نیروی دریایی آمریکا، وارد منطقه‌ای شدند که ایران آن را «ممنوعه» اعلام کرده است. نتیجه این محاسبات نادرست آتش‌سوزی، انفجار و توقف فعالیت‌های تجاری آنها بوده است. 
بر اساس داده‌های منابع باز و گزارش‌های منابع دریایی، در 2 هفته گذشته دست‌کم ۳۱ شناور، شامل نفتکش‌ها و کشتی‌های کانتینربر که قصد تردد از مسیر غیرقانونی جنوب آبراه هرمز را داشتند، یا به مین دریایی برخورد کرده‌اند یا با اصابت پهپاد متوقف و مجازات شده‌اند. این آمار که از منابعی مانند کپلر و گزارش‌های مرتبط با سازمان عملیات تجارت دریایی انگلیس (UKMTO) استخراج شده، تصویر واضحی از شدت قاطعیت نیروهای مسلح ایران برای حفاظت از تنگه هرمز ارائه می‌کند. با این حال، این رقم تنها بخشی از واقعیت است. تعداد واقعی کشتی‌ها و شناورهای تنبیه ‌شده قطعا بیش از اینهاست. خود سازمان تجارت دریایی انگلیس (UKMTO) اذعان کرده به ‌دلیل خودداری اکثریت کشتی‌های مورد حمله از گزارش‌دهی، قادر به ارائه آمار دقیق و واقعی از تعداد حملات و حوادث دریایی در منطقه نیست. بسیاری از شناورها ترجیح می‌دهند حوادث را پنهان کنند تا از تبعات بیمه‌ای، تجاری یا سیاسی آن در امان بمانند. در نتیجه، شمار واقعی نفتکش‌ها و کشتی‌هایی که در هرمز منفجر شده یا آسیب دیده‌اند، از دست آمارگیران رسمی هم خارج شده و رقم اعلام‌شده، محافظه‌کارانه‌ترین برآورد ممکن است اما همین آمار چنان بی‌سابقه است که بر اساس داده‌های منابع باز، اخبار رسمی و گزارش رسانه‌های بین‌المللی، از سطوح ثبت‌شده حتی در اوج جنگ اخیر نیز فراتر رفته است. در 2 هفته اخیر، شدت مجازات شناورهای متخلف در تنگه هرمز به سطحی رسیده که تحلیلگران دریایی از آن به عنوان بالاترین نرخ هفتگی و روزانه از آغاز جنگ یاد می‌کنند. 
از سوی دیگر، اقدامات اخیر نیروهای مسلح ایران در تنبیه شناورهایی که می‌خواستند با اتکا به قول‌های دروغ آمریکا از تنگه هرمز عبور کنند، عقل بقیه کشتی‌ها و شرکت‌های کشتیرانی را نیز سر جایش بازگردانده و آنها دیگر صرفا به وعده‌های حمایت نظامی یا اسکورت آمریکا دل نمی‌بندند. تجربه میدانی نشان داده اتکا به چنین قول‌هایی، نتیجه‌ای جز آسیب دیدن شناور و محموله ندارد. کشتیرانان و مالکان حالا بیش از پیش درک کرده‌اند باید از خشم و بازدارندگی ایران بترسند تا اینکه به وعده‌های توخالی ترامپ دل ببندند. این تغییر ادراک، خود یکی از مهم‌ترین دستاوردهای اقدامات اخیر در خلیج فارس بوده است. 
همین واقعیت میدانی، آمار تردد از مسیرهای غیرمجاز تنگه هرمز را به‌شدت کاهش داده است. داده‌های ردیابی شناورها نشان می‌دهد تعداد عبورهای غیرهماهنگ و تلاش برای استفاده از کریدور جنوب تنگه بدون مجوز، افت چشمگیری داشته است. شرکت‌های کشتیرانی، بیمه‌گران و مالکان نفتکش‌ها با مشاهده سرنوشت شناورهای متخلف، ریسک‌پذیری خود را بازتنظیم کرده‌اند. نتیجه عملی این وضعیت، کاهش شدید جریان نفت از مسیر غیرمجاز جنوب هرمز و افزایش تمایل به هماهنگی با سازوکارهای اعلام‌شده از سوی ایران است. در حال حاضر قیمت نفت برنت با افزایش دوباره به بیش از 110 دلار رسیده است. البته نفت فیزیکی اکنون با عدد خیره‌کننده 154 دلار معامله می‌شود. 
در این میان، آمریکا برای حفظ ظاهر و فرار از این واقعیت که نمی‌تواند به وعده‌های خود عمل کند، مدعی شده پاسخ به اقدامات ایران را به طور یک‌جانبه به حالت تعلیق درآورده است. این ادعا بیش از آنکه نشان‌دهنده قدرت یا ابتکار عمل واشنگتن در تنگه هرمز باشد، اعترافی تلویحی به ناتوانی در پشتیبانی عملی از شناورهایی است که با تکیه بر قول‌های رژیم تروریست آمریکا وارد مسیرهای غیرمجاز شده‌اند.