همان اصول

حسین کیامنش: ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، دیروز در رأس هیاتی به تهران سفر کرد تا با مقامات ارشد جمهوری اسلامی ایران دیدار و گفت‌وگو کند. این سفر که پنجمین سفر رسمی منیر به ایران از زمان برقراری آتش‌بس میان ایران و آمریکا محسوب می‌شود، در حالی انجام شد که تهران روز قبل از آن میزبان وزیر خارجه روسیه و شماری از مقامات عرب بود. 
به گزارش «وطن امروز» آنچه درباره این سفر قابل توجه است، زمان‌بندی و زمینه منطقه‌ای آن است. 
از جزئیات دقیق این سفر اطلاعات رسمی و شفافی در دست نیست. نه وزارت خارجه پاکستان و نه مقامات ایران، محتوای مذاکرات را منتشر نکرده‌اند. آنچه رسانه‌های رسمی اعلام کرده‌اند صرفا این است که ژنرال منیر با مقامات ایران درباره «مناسبات دوجانبه و تحولات منطقه‌» گفت‌وگو می‌کند. با این حال، با توجه به نقش پاکستان به عنوان یکی از اصلی‌ترین کانال‌های ارتباط غیرمستقیم میان تهران و واشنگتن در ماه‌های اخیر، به نظر می‌رسد فرمانده ارتش پاکستان حامل پیامی از سوی آمریکاست.
این فرضیه با توجه به سابقه سفرهای مکرر او - 5 سفر از زمان آتش‌بس - نیز همزمانی این سفر با اعلام موضع رسمی ایران درباره پاسخ آمریکا تقویت می‌شود.

موج واسطه‌ها در تهران
سفر منیر را باید در چارچوب موج گسترده‌تری از رفت‌وآمدهای دیپلماتیک به تهران در روزهای اخیر فهم کرد. پیش از او، سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه به تهران سفر و با مقامات ایران دیدار و رایزنی کرد. 
همزمان شماری از مقامات کشورهای عرب نیز در روزهای گذشته میهمان تهران بودند. این تراکم سفرها مشخصا نشان‌‌دهنده آن است در روزهای اخیر آمریکا از چندین واسطه برای وادار کردن ایران به بازگشایی تنگه هرمز و تسلیم برابر زیاده‌خواهی‌های واشنگتن استفاده کرده است. 
نکته مهم اما آن است که این موج واسطه‌گری که یانکی‌ها به راه انداخته‌اند، تاکنون به نتیجه دلخواه ترامپ، یعنی پذیرش شروط و زیاده‌طلبی آمریکا منتهی نشده است.

بازگشت به تفاهمنامه با سنجه‌های قابل اندازه‌گیری
جمهوری اسلامی ایران پیش از این، موضع خود را برای بازگشت به تفاهمنامه خاتمه جنگ با آمریکا اعلام کرده است. در این موضع، تهران روندی را تعریف کرده که بر اساس آن اجرای تعهدات آمریکا باید قابل سنجش و اندازه‌گیری باشد؛ یعنی صرفا اعلام اراده کافی نیست، بلکه هر گام آمریکا باید در قالب شاخص‌هایی عینی مانند رفع محاصره دریایی، توقف درگیری در همه جبهه‌ها و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده تهران قابل راستی‌آزمایی باشد، لذا موضع ایران برای بازگشت به تفاهمنامه مشخص و شفاف است و طبیعتا هیچ ابهامی در این زمینه وجود ندارد. 
با این وجود، واسطه‌هایی که این چند روز به ایران آمدند، پیام روشنی از طرف آمریکایی درباره شروط ایران به همراه نداشته‌اند؛ یعنی پیامی که از طرف آمریکا آوردند، جواب مشخص و روشنی به نظر و موضع ایران نیست؛ این اولین نکته است، یعنی اگرچه کانال‌های ارتباطی متعددند اما محتوای منتقل‌شده در آنها فاقد پاسخ صریح به پرسش اصلی تهران است. 
نکته دوم آنکه محتوای پیامی که واسطه‌ها آوردند، هیچ ارتباطی با تفاهمنامه و مفاد آن ندارد. پیامی که واسطه‌ها از طرف آمریکایی آوردند، موضوعات جدیدی را مطرح کرده که اساسا قابل مذاکره نیست. به عبارت دیگر، نه‌تنها پاسخ آمریکا به شروط ایران روشن نبوده، بلکه بخشی از محتوای منتقل‌شده به موضوعاتی ورود کرده که خارج از چارچوب تفاهمنامه است و در دیدگاه تهران اساسا موضوعیت مذاکره ندارد.

پاسخ آمریکا ناقص بود، رد شد
این ارزیابی در نشست خبری دیروز سخنگوی وزارت امور خارجه نیز تأیید شد. اسماعیل بقائی به صراحت اعلام کرد پاسخ آمریکا به پیشنهاد ایران ناقص بوده و جمهوری اسلامی ایران آن را رد کرده است. وی تصریح کرد تهران همچنان بر «7 شرط» خود از جمله رفع محاصره دریایی و توقف درگیری در همه جبهه‌ها پایبند است و این شروط نه تازه، بلکه همان مفادی است که در تفاهم ۲۸ خرداد ذکر شده بود. به گفته وزیر خارجه کشورمان، پاسخ واشنگتن نتوانسته با این چارچوب همراستا شود. سخنگوی وزارت امور خارجه در پاسخ به این پرسش که «وزارت خارجه قطر اعلام کرده هرگونه توافق با ایران باید نگرانی‌های امنیتی همه طرف‌ها به‌ویژه کشورهای حاشیه خلیج فارس را برطرف کند و منطقه نیز به یک چارچوب امنیتی جدید نیاز دارد؛ در نشست شورای وزیران سازمان همکاری اسلامی نیز موضوع تأمین امنیت منطقه و دیدگاه‌های کشورهای حاشیه خلیج فارس مطرح شد؛ موضع ایران درباره هرگونه ابتکار یا پیشنهاد برای ایجاد ترتیبات امنیتی جدید در منطقه چیست؟» اظهار کرد: اتفاقا مطالبه ما از کشورهای منطقه نیز همین است. 
بقائی افزود: اگر در ایجاد یک سازوکار امنیتی منطقه‌ای جدی هستند، نخستین گام این است که مانع سوءاستفاده طرف‌های خارج از منطقه از قلمرو خود برای تهدید و حمله به کشورهای دیگر شوند. اصل کلیدی در این زمینه، حسن همجواری میان کشورهاست که لازمه آن، احترام متقابل به حاکمیت و تمامیت ارضی یکدیگر است. وی افزود: در شرایطی که این کشورها میزبان طرف متجاوز هستند؛ طرفی که عملا از خاک و پایگاه‌های نظامی این کشورها برای حمله به کشوری دیگر سوءاستفاده کرده است، واقعا نمی‌توان از حسن همجواری سخن گفت. وی در پاسخ به این پرسش که «برخی منابع صهیون گزارش داده‌اند مقام‌های رژیم در دیدارهایی با برخی طرف‌های منطقه‌، احتمال وقوع جنگ علیه ایران را بررسی کرده‌اند؛ موضع ایران در این خصوص چیست؟» نیز گفت: ما با این احتمال زندگی می‌کنیم و شب و روز با آن مواجهیم. همین الان که با شما صحبت می‌کنیم، در شرایط صلح قرار نداریم. وقتی محاصره دریایی ما ادامه دارد و مرتبا ملت ایران را از جهات مختلف تهدید می‌کنند، طبیعی است موظف باشیم هر احتمالی را در هر لحظه مدنظر قرار دهیم. 
بقائی افزود: با این حال، خیال‌مـان راحت است که مدافعان ایران، با درس گرفتن از تجارب 2 سال گذشته، با توکل بر خدا و اتکا به پشتوانه مردمی، آماده دفع هرگونه شرارت از سوی متجاوزان هستند.