پپ علیه سکوت

مهدی طاهرخانی: در جهانی که بسیاری از چهره‌های سرشناس ترجیح می‌دهند اعتبار و شهرت خود را پشت دیوار مصلحت‌اندیشی پنهان کنند، هنوز کسانی پیدا می‌شوند که حاضرند از جایگاه اجتماعی خویش برای دفاع از قربانیان بی‌دفاع استفاده کنند. پپ گواردیولا یکی از همین شخصیت‌هاست؛ مردی که این بار نه درباره آرایش تیمش، عملکرد بازیکنان یا رقابت‌های لیگ برتر انگلیس، بلکه درباره موضوعی به‌مراتب مهم‌تر سخن گفته است؛ سرنوشت انسان‌هایی که در غزه زیر فشار جنگ، گرسنگی و ویرانی گرفتار شده‌اند. 
سرمربی سابق بارسا، بایرن مونیخ و منچسترسیتی بار دیگر با موضع‌گیری علیه اقدامات رژیم موقت صهیونی، افکار عمومی را به مسؤولیت‌پذیری در برابر مصیبت فلسطینیان فراخواند؛ سخنانی که نشان می‌دهد از نگاه این مربی کاتالان، اعتبار جهانی تنها امتیازی برای کسب درآمد و شهرت نیست، بلکه می‌تواند ابزاری برای مقابله با بی‌عدالتی و رساندن صدای مردمانی باشد که امکانات چندانی برای دفاع از حقوق خود ندارند.

فراتر از مستطیل سبز
برای شناخت اهمیت مواضع تازه گواردیولا باید موقعیت او در فوتبال جهان را در نظر گرفت. کسی که با بارسا، بایرن و سیتی افتخارات بزرگی کسب کرده و نامش با تحول در اندیشه مربیگری گره خورده، طبیعتا می‌تواند بدون ورود به موضوعات مناقشه‌برانگیز، محبوبیت خود را حفظ کند. با این‌ حال، پپ مسیر دیگری را انتخاب کرده است. او برخلاف بسیاری از همکارانش که هنگام مواجهه با بحران‌های سیاسی و انسانی سکوت اختیار می‌کنند، حاضر شده آشکارا درباره رفتار ارتش رژیم اشغالگر قدس و وضعیت غیرنظامیان فلسطینی اظهارنظر کند. 
نکته قابل‌ توجه اینکه گواردیولا برای بیان دیدگاهش نیازی به تکیه بر تعلقات مذهبی یا هویت قومی ندارد. او به عنوان یک چهره اروپایی، مساله فلسطین را از منظر حقوق بنیادین انسان‌ها مطرح می‌کند؛ رویکردی که مرزهای جغرافیایی، تفاوت‌های اعتقادی و دسته‌بندی‌های سیاسی را پشت سر می‌گذارد.

کودکانی که آینده ندارند
در بخش مهمی از پیام اخیر این سرمربی بزرگ، سرگذشت خردسالانی مطرح شده که جنگ فرصت تجربه یک زندگی معمولی را از آنان گرفته است. گواردیولا با توصیف شرایط خانواده‌های آواره، به کودکانی اشاره می‌کند که به جای حضور در مدرسه، بازی و تجربه آرامش، ناچارند برای یافتن بستگان‌شان میان ساختمان‌های تخریب‌شده جست‌وجو کنند. 
از نگاه او، چنین صحنه‌هایی نباید به تصاویری عادی در گزارش‌های روزانه رسانه‌ها تبدیل شود. تکرار خبرهای مربوط به مرگ و آوارگی، هرگز از سنگینی مسؤولیت جامعه جهانی نمی‌کاهد. 
گواردیولا هشدار می‌دهد بی‌اعتنایی تدریجی به سرنوشت فلسطینیان، زمینه عادی‌سازی خشونت را فراهم می‌کند. هنگامی که افکار عمومی به مشاهده رنج دیگران عادت کند، خطر بزرگی شکل می‌گیرد؛ خطری که در آن ارزش جان انسان‌ها بر اساس ملیت، محل تولد یا وابستگی سیاسی سنجیده می‌شود.

اعتراض به زبان آمار
یکی دیگر از محورهای انتقاد سرمربی سابق منچسترسیتی، شیوه توصیف قربانیان جنگ است. او معتقد است استفاده از اصطلاحات سرد و اداری، گاهی واقعیت هولناک مرگ غیرنظامیان را پشت واژه‌های ظاهرا خنثی پنهان می‌کند.
در نگاه پپ، هر فرد جان‌باخته صاحب هویتی مستقل بوده؛ انسانی با خانواده، علایق، آرزوها و گذشته‌ای که ناگهان پایان یافته است. 
او به‌ویژه با توصیف مرگ کودکان در قالب پیامدهای اجتناب‌ناپذیر عملیات نظامی مخالفت می‌کند. از نظر پپ، هیچ توجیه سیاسی یا نظامی نباید موجب شود نابودی زندگی بی‌گناهان صرفا به بخشی از محاسبات جنگی تقلیل یابد. 
این تأکید اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا یکی از پیامدهای استمرار درگیری‌های خونین، تبدیل قربانیان به آمارهایی است که پس از مدتی حساسیت اولیه جامعه نسبت به آنها کاهش می‌یابد.

هشدار به وجدان جهان
بخش دیگری از سخنان جوزپه گواردیولا متوجه کسانی است که با وجود آگاهی از وقایع غزه، ترجیح می‌دهند واکنشی نشان ندهند. او اعتقاد دارد در برابر چنین ابعادی از خشونت، کنار کشیدن و بی‌طرف نشان دادن خود لزوما رفتاری بی‌اثر نیست. به باور این مربی، خاموشی صاحبان نفوذ می‌تواند به تداوم وضعیتی کمک کند که قربانیان آن هیچ نقشی در آغاز جنگ نداشته‌اند. 
پیام او صرفا خطاب به سیاستمداران نیست، رسانه‌ها، ورزشکاران، هنرمندان و شهروندان عادی نیز مخاطب این فراخوان هستند. گواردیولا می‌خواهد مساله غزه از دستور کار افکار عمومی خارج نشود و مطالبه پایان رنج غیرنظامیان همچنان زنده بماند.

سخنانی از قلب منچستر
این نخستین مرتبه نیست که مربی نامدار اسپانیایی چنین موضعی اتخاذ می‌کند. او پیش‌تر نیز هنگام دریافت دکترای افتخاری از دانشگاه منچستر، بخش قابل‌ توجهی از سخنرانی خود را به شرایط فلسطینیان اختصاص داده بود. 
گواردیولا در آن مراسم توضیح داد نگرانی‌اش درباره غزه از رقابت‌های ایدئولوژیک سرچشمه نمی‌گیرد. آنچه او را آزار می‌دهد، مشاهده نابودی زندگی کودکانی است که حتی فرصت شناخت جهان پیرامون خود را پیدا نکرده‌اند. 
وی برای ملموس کردن این تراژدی، از حاضران خواست تصور کنند فرزندان خردسال خودشان قربانی بمباران شوند؛ پرسشی اخلاقی که هدفش برداشتن فاصله روانی میان تماشاگران دوردست و خانواده‌های گرفتار جنگ بود. 
از دیدگاه او، هیچ جامعه‌ای نباید تصور کند مصیبت انسان‌های دیگر برای همیشه پشت مرزهای جغرافیایی باقی خواهد ماند.

قهرمانی بیرون از فوتبال
اهمیت رفتار گواردیولا فقط در محتوای اظهارات او خلاصه نمی‌شود. او نشان داده یک شخصیت ورزشی می‌تواند بدون کنار گذاشتن مسؤولیت حرفه‌ای خود، درباره موضوعات انسانی نیز موضعی روشن داشته باشد. 
در دورانی که قراردادهای تجاری، مناسبات رسانه‌ای و نگرانی از واکنش‌های سیاسی بسیاری از چهره‌های مشهور را به احتیاط واداشته، چنین اظهارنظرهایی طبیعتا بازتاب گسترده‌ای می‌یابد. 
ممکن است همه مخاطبان با تحلیل سیاسی گواردیولا موافق نباشند اما پیام اصلی او درباره ضرورت حفاظت از کودکان و غیرنظامیان، موضوعی فراتر از رقابت‌های سیاسی است. 
پپ سال‌ها برای فتح جام‌های بزرگ تلاش کرده اما این بار خواسته‌اش نه کسب یک عنوان قهرمانی، بلکه پایان یافتن مصیبتی انسانی است. گواردیولا با مواضع تازه خود یادآوری می‌کند گاهی مهم‌ترین تصمیم یک چهره بزرگ، نه در میدان مسابقه، بلکه در لحظه‌ای گرفته می‌شود که باید میان «آسودگی سکوت» و «دشواری اعتراض» یکی را انتخاب کند. 
او انتخابش را انجام داده است؛ انتخابی که نشان می‌دهد برای دفاع از حق زندگی مردم فلسطین، پیش از هر عنوان و وابستگی، داشتن وجدان بیدار اهمیت دارد.