منفی هشت

گروه سیاسی: در حالی که منابع خبری متعدد از آمادگی آمریکا و رژیم صهیونیستی برای حمله قریب‌الوقوع به ایران گزارش می‌دهند، اقدام 8 کشور اسلامی و اروپایی در اعلام مخالفت با این جنگ، باعث شده زمزمه‌هایی درباره امکان فعال شدن مسیرهای دیپلماتیک بین ایران و آمریکا شکل بگیرد. 
بر اساس این گزارش، وزرای خارجه آلمان، انگلیس، فرانسه، ایتالیا، ترکیه، عربستان، مصر و پاکستان روز جمعه در نشستی غیرعلنی در استانبول، مخالفت خود را با هرگونه اقدام نظامی علیه ایران اعلام کردند. وزرای خارجه 8 کشور همچنین درباره امنیت آبراه‌های راهبردی، بازگشایی تنگه هرمز، پیامدهای بحران تجارت جهانی و ضرورت گسترش گفت‌وگوهای دیپلماتیک رایزنی کردند. یکی از محورهای اصلی این نشست که پشت درهای بسته برگزار شد، بررسی تهدیدهای پیش روی آبراه‌های راهبردی جهان و پیامدهای احتمالی اختلال در مسیرهای کشتیرانی بر امنیت انرژی و تجارت بین‌المللی بود. در این چارچوب، وضعیت تنگه هرمز، تنگه باب‌المندب و دریای سرخ مورد بحث قرار گرفت و شرکت‌کنندگان بر اهمیت حفظ امنیت این گذرگاه‌های حیاتی و ضرورت بازگشایی تنگه هرمز تأکید کردند. 
بر اساس گزارش منابع خبری، هدف اصلی این نشست، یافتن راه‌هایی برای کاهش تنش میان ایران و آمریکا، بازگشایی مسیرهای کشتیرانی و جلوگیری از گسترش درگیری‌ها در منطقه بود. این نخستین نشست مشترک کشورهای موسوم به «4 کشور منطقه‌ای» یا R4 و 3 قدرت اروپایی انگلیس، فرانسه و آلمان با حضور ایتالیا بود. 
هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه پس از پایان نشست اعلام کرد کشورهای شرکت‌کننده بر ضرورت جلوگیری از گسترش جنگ توافق دارند. او تأکید کرد حمله نظامی تازه به ایران می‌تواند دامنه درگیری‌ها را در خاورمیانه گسترش دهد و مداخله نظامی راه‌حلی برای بحران موجود نیست. ژان‌نوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه نیز هشدار داد تشدید دوباره تنش میان ایران و آمریکا به زیان همه طرف‌ها خواهد بود و پیامدهای جدی برای قیمت نفت و فرآورده‌های انرژی خواهد داشت. آنتونیو تاجانی، وزیر خارجه ایتالیا نیز بر ضرورت راه‌حل دیپلماتیک و تضمین آزادی کشتیرانی تأکید کرد.
روزنامه گاردین در این باره نوشت: این نشست که به ابتکار ترکیه و آلمان برگزار شد، نسبت به پیامدهای حمله به ایران هشدار داده و خواستار خودداری واشنگتن و تل‌آویو از اقدام نظامی جدید علیه ایران شد.

تکاپو برای جلوگیری از بحران بزرگ
ابتکار 8 کشور مهم اسلامی و اروپایی برای جلوگیری از جنگ مجدد آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران در حالی است که به اعتقاد صاحبنظران، مهم‌ترین هراس مقامات این کشورها از تشدید تبعات اقتصادی و سیاسی و امنیتی این جنگ است. به‌ویژه کارشناسان معتقدند با توجه به تصمیم ایران برای واکنش قاطع و گسترده به حمله نظامی مجدد آمریکا و رژیم صهیونیستی، مقامات این 8 کشور نسبت به ایجاد یک بحران بزرگ جهانی ابراز نگرانی کرده‌اند. 
جنگ تحمیلی 40 روزه آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران باعث شد خسارات هنگفتی به‌ویژه در حوزه انرژی به اروپا وارد شود. اعتراضات روزهای اخیر در برخی کشورهای اروپا یکی از تبعات افزایش قیمت سوخت است. کما اینکه مقامات ارشد اروپا صراحتا اعلام کرده‌اند آشوب در خیابان‌های اروپا نتیجه حمله آمریکا و اسرائیل به ایران و افزایش قیمت نفت و سوخت است. از سوی دیگر، کارشناسان اقتصاد پیش‌بینی می‌کنند در آستانه فصل سرما، اروپا با بحران سوخت و انرژی مواجه است و از همین حالا نشانه‌های این بحران قابل رویت است. در چنین شرایطی، وقوع جنگ جدید علیه ایران می‌تواند تبدیل به یک کابوس بسیار بزرگ برای اروپایی‌ها شود. با توجه به تهدیدات ترامپ و نتانیاهو علیه زیرساخت‌های انرژی ایران و واکنش مقامات ایران مبنی بر اینکه هر حمله‌ای به زیرساخت‌های انرژی ایران، منجر به هدف قرار گرفتن منافع اقتصادی آمریکا و کشورهای همکارش در جنگ، به‌ویژه زیرساخت‌های انرژی منطقه خواهد شد، تبعات چنین وقایعی برای اروپایی‌ها غیر قابل تخمین است. بنابراین اروپایی‌ها اکنون بیشتر از سایر کشورهای فرامنطقه نسبت به وقوع یک جنگ جدید علیه ایران، احساس نگرانی می‌کنند. 
دلایل مخالفت کشورهایی مانند ترکیه، پاکستان، عربستان و مصر با این حمله احتمالی نیز مشخص است. مقامات این کشورها حمله به ایران را در راستای پروژه کلان نتانیاهو برای تغییر نظم خاورمیانه می‌دانند. این کشورها معتقدند پس از ایران، رژیم صهیونیستی سراغ آنها نیز خواهد رفت و چه بسا اگر اکنون جلوی این پروژه گرفته نشود، آنها در آینده توان و ابزاری برای جلوگیری از پیشرفت پروژه نتانیاهو نداشته باشند. کشورهایی مثل ترکیه، مصر و پاکستان چنین دیدگاهی دارند و آن را نیز بیان کرده‌اند. از سوی دیگر عربستان پس از تجربه جنگ 40 روزه علیه ایران، نسبت به تشدید درگیری‌ها به‌شدت نگران است. سعودی می‌داند شعله‌ور شدن جنگ می‌تواند منجر به آسیب دیدن زیرساخت‌های عربستان شود. بنابراین اگرچه در روزهای قبل از آغاز جنگ 40 روزه، وزیر دفاع سعودی در سفر به آمریکا نسبت به حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران چراغ سبز داده بود اما اینک سعودی‌ها با وجود دشمنی با ایران اما در شمار مخالفان جنگ جدید علیه ایران هستند.

هراس از جنگ هسته‌ای 
یکی دیگر از عواملی که باعث شده 4 کشور اسلامی در کنار 4 کشور اروپا قرار گرفته، با جنگ جدید علیه ایران مخالفت کرده و خواستار در پیش گرفته شدن ابتکارات جدید برای توافق میان ایران و آمریکا شوند، نگرانی‌شان درباره هدف قرار گرفتن تاسیسات هسته‌ای ایران و از آن مهم‌تر، احتمال استفاده آمریکا از سلاح هسته‌ای در این جنگ است. 
مواضع رئیس‌جمهور آمریکا، همین‌طور گزارشات اخیر برخی رسانه‌های آمریکا باعث شده بسیاری از کارشناسان احتمال دهند در صورت وقوع جنگ جدید علیه ایران، ارتش آمریکا از سلاح هسته‌ای برای هدف قرار دادن تاسیسات هسته‌ای ایران موسوم به کوه کلنگ استفاده کند. 
این نیز یک کابوس بزرگ برای کشورهای منطقه، همین‌طور برای اروپایی‌هاست. بسیاری از کارشناسان معتقدند ایران در آستانه تغییر دکترین هسته‌ای خود است و در صورتی که آمریکا به تاسیسات هسته‌ای این کشور حمله کند یا احیانا از سلاح هسته‌ای برای هدف قرار دادن این تاسیسات استفاده کند، احتمالا ایران تغییر دکترین هسته‌ای خود را بلافاصله اعلام خواهد کرد. طبیعی است کشورهای منطقه به‌شدت نگران این موضوع هستند اما هراس بیشتر، متوجه اروپایی‌هاست. کارشناسان معتقدند در صورتی که آمریکا در هدف قرار دادن تاسیسات هسته‌ای ایران، از سلاح هسته‌ای استفاده کند، این اقدام تبعات بسیار زیادی برای آمریکا و به‌ویژه اروپایی‌ها به همراه خواهد داشت. 
به اعتقاد کارشناسان، استفاده آمریکا از سلاح هسته‌ای در جنگ علیه ایران می‌تواند به معنای صدور مجوز برای دیگر قدرت‌های اتمی به‌ویژه روسیه برای استفاده از سلاح هسته‌ای در جنگ اوکراین شود. این موضوع یک کابوس بزرگ برای اروپایی‌هاست، زیرا فراهم شدن شرایط برای استفاده روسیه از سلاح هسته‌ای، یعنی روس‌ها امکان استفاده از مزیت نظامی خود علیه اوکراین و اروپایی‌ها را به دست آورده‌اند. در این شرایط، موضع اروپایی‌ها در برابر روسیه به‌شدت تضعیف خواهد شد. حتی برخی کارشناسان معتقدند در این حالت، بعید نیست روسیه نسبت به گسترش جنگ به غرب اروپا متمایل شود. بنابراین یکی از دلایل مهم اروپایی‌ها در اعلام مخالفت با جنگ مجدد آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، مساله هسته‌ای است.

چه پیشنهادی؟
هنوز مشخص نیست طرح و پیشنهاد این 8 کشور برای جلوگیری از جنگ و بازگشت طرفین به میز مذاکره چیست. برخی منابع منطقه‌ای مدعی شده‌اند اروپایی‌ها یک طرح کلی بر اساس برجام ارائه کرده‌اند که شامل 2 مرحله است: نخست تعیین تکلیف تنگه هرمز و محاصره دریایی ایران و دوم، تعیین تکلیف موضوع هسته‌ای ایران و تحریم‌ها. نکته قابل تامل در ادعای این منابع خبری این است که در طرح اروپایی‌ها دیگر خبری از توقف غنی‌سازی یا برچیدن تاسیسات مربوط به غنی‌سازی اورانیوم در ایران نیست، بلکه گفته می‌شود در این طرح، پیشنهاداتی درباره کاهش سطح غنی‌سازی اورانیوم، تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم غنی‌شده 60 درصد و بازگشت بازرسان آژانس به ایران مطرح شده است. بر اساس این گزارش‌ها، در ازای این تعهدات هسته‌ای ایران، آمریکا و 3 کشور اروپایی نیز متعهد به لغو همه تحریم‌ها علیه ایران می‌شوند. 
اگرچه هنوز هیچ منبع رسمی‌ای درباره جزئیات طرح پیشنهادی این 8 کشور توضیح نداده اما بر اساس شواهد، این طرح پیشنهادی بر مبنای قاعده کلی برجام ارائه می‌شود. 
با این حال در شرایطی که مقامات این 8 کشور تلاش می‌کنند هر طور شده مانع حمله مجدد آمریکا به ایران شوند اما شواهد و واقعیات میدانی و سیاسی نشان می‌دهد دیپلماسی شانس چندانی برای ممانعت از جنگ جدید ندارد. مناسبات ترامپ و رژیم صهیونیستی به گونه‌ای است که اکنون بیشتر کارشناسان مطرح دنیا به این باور رسیده‌اند که رفتار ترامپ، نسبتی با منافع آمریکا ندارد و او بر اساس مسائل پشت پرده، در حال همکاری با رژیم صهیونیستی است. به عبارت دقیق‌تر، آنچه در اصل رئیس‌جمهور آمریکا را به سمت حمله نظامی به ایران کشانده، نه نگرانی‌اش درباره برنامه هسته‌ای ایران، بلکه پیروی او از سیاست‌های لابی صهیونیستی و نتانیاهو است. موضوع هسته‌ای صرفا بهانه‌ای است که ترامپ وانمود می‌کند به خاطر آن به ایران حمله کرده و می‌کند، در حالی که اکنون مقامات ارشد دولت سابق آمریکا نیز صراحتا می‌گویند حمله نظامی آمریکا به ایران به خاطر این است که موساد اسناد فسادهای ترامپ در ماجرای جزیره فاسد اپستین را در اختیار دارد و از این طریق در حال اخاذی از او است. 
از سوی دیگر، پیشنهاد اروپایی‌ها و به طور کلی پیشنهاد 8 کشور اسلامی و اروپایی در حالی است که جنگ‌های تحمیلی 12 و 40 روزه اساسا معادلات مربوط به گفت‌وگوهای هسته‌ای را به کلی تغییر داده است. برجام یا هر سازوکاری که برای حل و فصل برنامه هسته‌ای ایران ارائه شده و می‌شود، مربوط به قبل از حمله نظامی به ایران و معادلات و مناسبات و واقعیات آن دوره است. آمریکا در جنگ 12 روزه به تاسیسات هسته‌ای ایران حمله کرد و در جنگ 40 روزه آمریکا و رژیم صهیونیستی اقدام به ترور رهبر انقلاب، فرماندهان نظامی، مقامات ارشد سیاسی، همین‌طور ترور بیش از 3500 کودک و زن و مرد بیگناه ایرانی کردند. این جنایات، قطعا معادلات را تغییر داده است. پیش از این ایران بر اساس دکترین هسته‌ای خود، آماده مذاکره بود تا از طریق تعهدات خود، نشان دهد به دنبال ساخت سلاح هسته‌ای نیست. با وجود سیاست و رفتار صادقانه ایران اما آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران حمله کردند، تاسیسات هسته‌ای ایران را بمباران کردند و رهبر انقلاب، فرماندهان نظامی و چند هزار ایرانی بیگناه را به شهادت رساندند. در چنین شرایطی، آنچه اکنون موضوعیت دارد و مورد توجه صاحبنظران و اندیشکده‌ها و محافل سیاسی و بین‌المللی قرار گرفته، تغییر دکترین هسته‌ای ایران و حرکت تهران به سمت ایجاد بازدارندگی کامل هسته‌ای است. کما اینکه بسیاری از صاحبنظران مطرح حوزه بین‌الملل تصریح کرده‌اند پس از جنگ تحمیلی 40 روزه، ایران این حق را دارد که به سمت ساخت سلاح هسته‌ای حرکت کند. حتی برخی از این صاحبنظران تاکید کرده‌اند ایران برای ایجاد بازدارندگی در برابر تکرار جنایات جدید و ممانعت از شرارت‌های جدید ترامپ و نتانیاهو، حتما باید به سمت ساخت سلاح هسته‌ای حرکت کند. بر همین اساس در شرایطی که ترامپ در حال عادی‌سازی استفاده از سلاح اتمی علیه ایران است، بسیاری از کارشناسان ساخت سلاح هسته‌ای را یک ضرورت امنیت ملی برای ایران می‌دانند. 
بنابراین اکنون به واسطه جنایات ترامپ و نتانیاهو و اصرار آنها بر تداوم حمله به ایران و تکرار جنایات و شرارت علیه مردم ایران، تغییر دکترین هسته‌ای ایران به یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر برای تهران تبدیل شده است. در چنین شرایطی، پیشنهاداتی شبیه برجام، نه‌تنها موضوعیت ندارد، بلکه حتی می‌تواند به عنوان یک عملیات فریب برای از بین رفتن بازدارندگی هسته‌ای ایران قلمداد شود.