تلاش ناکام

حسین کیامنش:‌ دبیر شورای عالی امنیت ملی روز گذشته در حساب کاربری خود در ایکس، با انتشار پیامی صریح، از غیرقانع‌کننده بودن پاسخ آمریکا به مطالبات ایران خبر داد و تأکید کرد بازگشایی تنگه هرمز همچنان به پذیرش کامل شروط هفتگانه ایران و اجرای عملی آنها از سوی واشنگتن وابسته است. سردار سرلشکر محسن رضایی در این پیام نوشت: «پاسخ آمریکا به حقوق و مطالبات ایران قانع‌کننده نبود و آنها باید کامل و صریح 7 شرط ایران را پاسخ داده و به آن عمل کنند؛ تنها در این صورت تنگه هرمز باز خواهد شد». 
این اظهار نظر در شرایطی مطرح شد که طی روزهای گذشته، مجموعه‌ای از رسانه‌های آمریکا و منطقه‌، از جمله آکسیوس، العربیه و الحدث، با انتشار گزارش‌هایی درباره تحرکات دیپلماتیک قطر و تبادل پیام میان تهران و واشنگتن، تلاش کرده بودند تصویری از پذیرش چارچوب پیشنهادی ایران از سوی آمریکا و نزدیک‌ شدن 2 طرف به توافق ارائه کنند. بر اساس فضایی که این رسانه‌ها شکل داده بودند، گویا واشنگتن با طرح میانجیگری قطر موافقت کرده، مذاکرات به مراحل پایانی رسیده و اکنون تنها پاسخ تهران برای نهایی ‌شدن توافق باقی مانده است اما پیام صریح دبیر شورای عالی امنیت ملی، این فضاسازی را شکست. 
اهمیت موضع نماینده رهبر انقلاب اسلامی در شورای عالی امنیت ملی زمانی بیشتر روشن می‌شود که آن را در کنار تحولات سیاسی داخلی آمریکا و شرایط دشوار ترامپ در مواجهه با جنگ علیه ایران قرار دهیم. در واقع، آنچه طی روزهای اخیر در رسانه‌های آمریکا و منطقه‌ درباره نزدیک ‌بودن توافق منتشر شد، صرفا بازتاب تحولات دیپلماتیک نبود، بلکه در مقطعی حساس از حیات سیاسی ترامپ و جمهوری‌خواهان، می‌توانست به ابزاری برای تغییر فضای افکار عمومی آمریکا و کاهش فشارهای ناشی از جنگ تبدیل شود؛ جنگی که برخلاف محاسبات اولیه واشنگتن، نه‌تنها خیلی زود تمام نشده، بلکه ترامپ را در موقعیتی قرار داده که برای خروج از آن با دشواری‌های جدی مواجه است.

توافقی که رسانه‌های ترامپیست زودتر از تهران اعلام کردند!
برای فهم اهمیت پیام سرلشکر رضایی باید ابتدا به فضایی پرداخت که طی روزهای گذشته درباره مذاکرات ایران و آمریکا شکل گرفته بود. پس از فعال ‌شدن مجدد میانجیگری دوحه و برگزاری رایزنی‌های فشرده میان نمایندگان ایران و طرف قطری، گزارش‌هایی درباره تدوین یک چارچوب پیشنهادی برای پایان جنگ و از سرگیری مذاکرات منتشر شد. در این میان، رسانه‌های آمریکایی و عربی تلاش کردند این تحولات را به عنوان نشانه‌ای از عقب‌نشینی واشنگتن از مواضع قبلی و پذیرش بخش مهمی از مطالبات تهران بازنمایی کنند. 
محور اصلی این فضاسازی، طرح قطر و احتمال موافقت آمریکا با ترتیبات پیشنهادی برای پایان‌ وضعیت جنگ و بازگشایی تنگه هرمز بود. در واقع، تصویری که به مخاطب ارائه می‌شد این بود که مذاکرات به مرحله‌ای رسیده که طرف آمریکایی انعطاف لازم را نشان داده و اکنون تصمیم‌گیری نهایی به تهران واگذار شده است. 
در این میان، گزارش آکسیوس به قلم باراک راویدِ صهیونیست نیز اهمیت ویژه‌ای داشت. این رسانه از تدوین پیش‌نویس توافق توسط میانجی‌های قطری خبر داد؛ پیش‌نویسی که قرار بود مجموعه‌ای از اقدامات اعتمادساز را در یک بازه زمانی 3 روزه تعریف کند و زمینه از سرگیری مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا را فراهم آورد. 
دونالد ترامپ نیز شخصا وارد این فضاسازی شد. او در گفت‌وگو با آکسیوس در روز دوشنبه اعلام کرد برای تصمیم‌گیری درباره از سرگیری حملات علیه ایران عجله‌ای ندارد و مدعی شد مذاکرات با تهران به‌خوبی پیش می‌رود. رئیس‌جمهور تروریست آمریکا سپس در پیامی در شبکه اجتماعی خود مدعی شد قیمت نفت به دلیل انتظار بازارها برای جلوگیری از وقوع جنگ جدید کاهش یافته و ایران نیز خواهان دستیابی هرچه سریع‌تر به توافق است. این اظهارات در شرایطی بود که وی به‌خوبی از حساسیت افکار عمومی آن کشور نسبت به ادامه جنگ و تبعات اقتصادی آن آگاه است. 
به این ترتیب، در فاصله کوتاهی، مجموعه‌ای از گزارش‌های رسانه‌ای و اظهارات رئیس‌جمهور آمریکا این پیام را به مخاطب منتقل می‌کرد که توافق در دسترس است، واشنگتن انعطاف نشان داده و فقط باید منتظر تصمیم ایران ماند.

انتخابات آمریکا و نیاز فوری ترامپ به یک دستاورد
چرا ترامپ و رسانه‌های نزدیک به او، در چنین مقطعی تا این اندازه بر برجسته‌سازی پیشرفت مذاکرات و احتمال توافق با ایران تأکید داشتند؟ پاسخ این پرسش را باید در شرایط سیاسی داخلی آمریکا جست‌وجو کرد؛ انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره که سوم نوامبر (روز گذشته) برگزار شد و جمهوری‌خواهان در موقعیتی به‌مراتب دشوارتر از آنچه در آغاز دوره ترامپ تصور می‌شد، قرار دارند. 
نظرسنجی‌های روزهای منتهی به انتخابات نشان می‌داد موقعیت ترامپ در افکار عمومی آمریکا به‌شدت آسیب دیده است. بر اساس نظرسنجی رویترز/ ایپسوس که روز دوشنبه منتشر شد، میزان رضایت از عملکرد ترامپ در پایین‌ترین سطح دوره او قرار دارد. در همین نظرسنجی، دموکرات‌ها در شاخص رأی عمومی برای انتخابات کنگره با اختلاف ۴۶ به ۳۸ درصد از جمهوری‌خواهان پیش بودند. 
جنگ آمریکا علیه ایران و تبعات اقتصادی آن، به‌ویژه افزایش قیمت سوخت و فشار بر هزینه‌های زندگی آمریکایی‌ها، به یکی از مهم‌ترین نقاط ضعف ترامپ تبدیل شده است. در واقع، جنگی که قرار بود نمایش قدرت آمریکا باشد، اکنون به عاملی برای افزایش نارضایتی از او تبدیل شده است. به بیان روشن‌تر، ترامپ با یک بن‌بست راهبردی مواجه شده؛ نه می‌تواند به‌ آسانی جنگ را با اعلام پیروزی خاتمه دهد و نه ادامه آن را بدون پرداخت هزینه‌های بیشتر برای موقعیت سیاسی خود تضمین‌شده می‌بیند. در چنین شرایطی، طبیعی است تیم سیاسی - رسانه‌ای دولت آمریکا برای تغییر فضای افکار عمومی و بازگرداندن ورق، به دنبال دستاوردسازی باشد. 
از همین رو انتشار خبرهایی درباره نزدیک ‌شدن به توافق با تهران می‌توانست یک فرصت مهم باشد. اگر ترامپ می‌توانست این تصور را ایجاد و تثبیت کند که جنگ در آستانه پایان است، آمریکا به اهداف خود رسیده و ایران نیز برای توافق انعطاف نشان داده، موفق می‌شد بخشی از فشارهای سیاسی ناشی از جنگ را کاهش دهد. 
در چنین فضایی، موضع‌گیری صریح و به‌موقع سرلشکر رضایی درباره تبادل پیام‌ها با آمریکا، از 2 جهت اهمیت راهبردی دارد: نخست آنکه این اظهارنظر به‌روشنی نشان داد آمریکا تاکنون 7 شرط ایران را به ‌صورت کامل نپذیرفته است. بر خلاف فضایی که رسانه‌های آمریکا و منطقه‌ تلاش داشتند درباره موافقت واشنگتن با طرح قطر و نزدیک‌ شدن به توافق ایجاد کنند، موضع رسمی دبیر شورای عالی امنیت ملی این بود که پاسخ آمریکا به مطالبات ایران همچنان قانع ‌کننده نیست. 
ایران تجربه تفاهم اسلام‌‌آباد را پشت سر گذاشته و به همین دلیل حاضر نیست بار دیگر بدون دریافت تضمین‌های عملی، مهم‌ترین اهرم راهبردی خود را واگذار کند. 
سرلشکر رضایی پیش از این نیز در توضیح تفاوت شروط هفتگانه ایران با تفاهم اسلام‌آباد گفته بود: «در تفاهم اسلام‌آباد ابهاماتی بود که سبب تفسیر شده بود؛ همچون مدیریت تنگه هرمز و دریافت وجوه که در شروط هفتگانه این ابهامات مرتفع شده است». 
دومین اهمیت موضع دبیر شورای عالی امنیت ملی، جلوگیری از اثرگذاری فضاسازی رسانه‌ای ترامپ بر فضای سیاسی آمریکا در جریان انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره بود. همان‌طور که اشاره شد، ترامپ از شامگاه دوشنبه شخصا تلاش کرد با برجسته‌سازی پیشرفت مذاکرات، تصویری از نزدیک ‌بودن توافق با ایران ارائه کند. او همچنین مدعی شد ایران به دنبال دستیابی سریع به توافق است! 
در چنین شرایطی، سرلشکر رضایی با اعلام غیرقانع‌کننده بودن پاسخ آمریکا، عملا اجازه نداد روایت ترامپ به ‌عنوان یک واقعیت قطعی در فضای رسانه‌ای تثبیت شود. 
در کنار موضع وی، اظهارات سخنگوی وزارت امور خارجه نیز مکمل همین رویکرد است. اسماعیل بقائی روز گذشته با تأکید بر اینکه جمهوری اسلامی ایران از دیپلماسی واهمه‌ای ندارد، تصریح کرد: «ما از گفت‌وگو به عنوان ابزاری برای تأمین منافع ملت ایران و جلوگیری از تشدید ناامنی در منطقه استفاده می‌کنیم». بقائی تصریح کرد: تاکنون تحول ویژه‌ای در این مذاکرات رخ نداده است.  
وی در ادامه افزود: «اما با توجه به تجربه نقض توافقات پیشین توسط آمریکا، با حداکثر احتیاط و بدبینی کامل در هر روند دیپلماتیک مشارکت می‌کنیم». 
با همه اینها، شاید آینده مذاکرات و تبادل پیام از طریق قطر با احتمالات پیش برود اما یک گزاره قطعی وجود دارد: تنگه هرمز با تیترهای رسانه‌ای باز نخواهد شد. واشنگتن اگر واقعا خواهان پایان جنگ است، باید به جای ساختن روایت پیروزی در رسانه‌ها، شروط ایران را بپذیرد و در میدان عمل به آنها پایبند باشد. این بار نه اعلام پیشرفت مذاکرات، نه وعده‌های ترامپ و نه عملیات رسانه‌ای کاخ سفید نمی‌تواند جایگزین اجرای تعهدات شود؛ چه، بازار نفت نیز از این واقعیت آگاه است و روز گذشته پس از موضع صریح دبیر شورای عالی امنیت ملی، روند صعودی خود را دوباره از سر گرفت.

تشدید آتش در جبهه هرمز
بر اساس گزارش‌های منتشرشده در رسانه‌های آمریکا، فرماندهی مرکزی ارتش ایالات متحده (سنتکام) و مقام‌های رسمی دولت آن کشور، روز گذشته حمله نظامی بامداد دوشنبه به جزیره قشم را تأیید کردند. این خبر در گفت‌وگو با روزنامه وال‌استریت ژورنال و شماری دیگر از رسانه‌های آمریکا اعلام شد. 
با این حال، تا زمان تنظیم این گزارش، هیچ‌یک از نهادها یا مقام‌های رسمی ایران واکنشی به ادعای آمریکا درباره حمله به قشم نشان نداده بودند. مقامات آمریکا در توجیه این اقدام مدعی شده‌اند حمله بامداد روز دوشنبه در واکنش به شلیک ایران به سوی یک هواگرد آمریکایی انجام شده است. 
از سوی دیگر، روابط عمومی نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی روز گذشته از انفجار 3 نفتکش متخلف در محدوده تنگه هرمز خبر داد. بر اساس اعلام این نیرو، نفتکش‌های مذکور با خاموش کردن سامانه‌های ناوبری و شناسایی خود و تلاش برای عبور از مسیرهای غیرمجاز، با مین دریایی برخورد کردند. به گفته سپاه، این شناورها پس از انفجار در سواحل جنوب تنگه هرمز رها شده و همچنان در آتش می‌سوزند. نیروی دریایی سپاه در توضیح این حادثه اعلام کرد مقررات ایران درباره تردد در تنگه هرمز، بارها از طریق ایستگاه‌های رادیویی و اطلاعیه‌های رسمی به تمام شناورها ابلاغ شده است. این نیرو همچنین هشدار داد نادیده گرفتن ضوابط اعلام‌شده و همراهی شناورها با ارتش تروریست آمریکا برای عبور از مسیرهای ممنوعه، می‌تواند به حوادثی از این دست منجر شود. همچنین روابط عمومی نیروی دریایی سپاه از رهگیری و انهدام پنجاه‌ و پنجمین فروند پهپاد پیشرفته MQ9 خبر داد. طبق این اطلاعیه، این پهپاد در آسمان شرق تنگه هرمز، به وسیله سامانه نوین پدافند پیشرفته نیروی هوافضای سپاه در چارچوب شبکه یکپارچه پدافند هوایی کشور شناسایی و منهدم شد.