نتیجه بازی در زمین شیطان

حنیف غفاری: طی هفته‌های اخیر، پرونده‌ای که می‌توان آن را یکی از تلخ‌ترین و در عین حال عبرت‌آموزترین فصل‌های روابط میان قدرت‌های بزرگ و متحدان محلی‌شان در منطقه‌ دانست، بار دیگر به صدر تحولات آمریکا بازگشته است. موضوع، سرنوشت بیش از 8 هزار تن از شهروندان افغان است که در طول نزدیک به 2 دهه، در کنار اشغالگران آمریکایی و پیمان آتلانتیک شمالی خدمت کرده‌اند؛ همانانی که به زبان رسمی «مترجمان و همکاران بومی» خوانده می‌شدند و به زبان صریح‌تر، مزدبگیران و ابزارهای درجه‌ دوم جنگی بودند که سال‌ها در ازای سکه‌ای اندک، جان شهروندان کشورشان را در معرض خطر نهاد. مهره‌های سابق آمریکا در افغانستان در وضعیت پرتلاطمی به سر می‌برند؛ از یک سو وزارت امنیت داخلی آمریکا اعلام کرده قصد پایان‌ دادن به «وضعیت حفاظت موقت» این افغان‌ها را دارد و حتی نقشه‌ بازگرداندن آنان از طریق پاکستان به افغانستان را از همین آبان‌ماه عملی خواهد کرد و از سوی دیگر، گروهی از نمایندگان کنگره در تلاشند با ارائه‌ طرحی قانونی، جلوی این اخراج دسته‌جمعی را بگیرند. رهبری این تلاش را یکی از نظامیان پیشین اعزامی به افغانستان بر عهده گرفته که برای واداشتن مجلس نمایندگان به رأی‌گیری، به سازوکار «دادخواست تخلیه‌ دستور کار» چنگ زده؛ راهکاری که در صورت فراهم‌ شدن امضای کافی می‌تواند موضوع را بی‌درنگ به کنگره بکشاند. نکته‌ای که در پس این کشمکش حقوقی و پارلمانی، حقیقت اصلی را برملا می‌کند، آن است که آنچه بر سر این هزاران نفر می‌آید، هیچ ربطی به عدالت، اخلاق یا حتی منافع امنیتی ندارد، بلکه صرفا محصول بازی بی‌رحمانه‌ 2 حزب بزرگ آمریکا بر سر قدرت است. این افراد امروز درست در میانه‌ زمین این بازی ایستاده‌اند؛ زمینی که برنده‌ آن هر که باشد، بازنده‌ همیشگی‌اش این مهره‌های خرد و فراموش‌شده‌اند. ماجرا از این قرار است که 2 سنت و 2 سپهر سیاسی در آمریکا، هر یک به شیوه‌ خود، سرنوشت این افراد را بایگانی کرده‌اند: جناحی که اکنون زمام امور را در دست دارد، از همین پرونده به مثابه دستاویزی برای افشاندن نشانه‌های «جنگ با مهاجرت» و خشنود کردن پایگاه رأی خود بهره می‌برد و اخراج این نیروها را گامی در جهت تثبیت سیاست‌های ضدمهاجرتی جلوه می‌دهد و جناح رقیب نیز تنها تا آنجا که این پرونده را فرصتی برای فشار بر دولت مستقر و بهره‌برداری تبلیغاتی می‌بیند، از این افراد دفاع می‌کند. 
هر 2 سوی معادله، این مزدوران را تنها به چشم ابزارهایی دون‌پایه می‌نگرند. نشانه‌ این رفتار دوگانه آن است که حتی در میان حامیان صف مخالف با اخراج، هیچ‌گونه اجماع و پایداری استواری وجود ندارد؛ طرحی که میان نمایندگان دموکرات و شماری از جمهوری‌خواهان حامی یافته، هنوز تا رسیدن به دوسوم آرای لازم فاصله‌ای دشوار دارد و تجربه‌ پرونده‌ هائیتی به‌روشنی نشان داد عبور از مجلس نمایندگان نیز هرگز به معنای نجات قطعی نیست؛ چه، ممکن است طرح در نهاد دوم مجلس، یعنی سنا، سال‌ها خاک بخورد و بی‌نتیجه بماند. 
آنچه این پرونده را از یک رویداد جاری به یک «درس بزرگ» بدل می‌کند، فراتر از سرنوشت تلخ این 8 هزار افغانستانی است. ماجرای آنان، ستون فقرات یک واقعیت تلخ و تغییرناپذیر را برملا می‌کند: نظام قدرت آمریکا و ساختارهای آشکار و پنهان آن، هرگز برای «مهره‌های میدان» خود در فراسوی مرزها، هویت انسانی و آینده‌ مستقل قائل نیست. این مهره‌ها ارزش خود را تنها تا لحظه‌ای دارند که برای پیشبرد اهداف کلان واشنگتن و ناتو سودمند باشند؛ تاریخی که این بهره‌برداری به سر رسد، حتی پنهان‌ترین لایه‌های دستگاه قدرت نیز حاضر نیستند هزینه‌ یک زندگی حداقلی را برای‌شان بپردازند، چه رسد پاسداشت جان و آینده‌ آنان! 
این معنا در پرونده‌ افغانستان با وضوحی بی‌سابقه آشکار شده است. نیروهایی که دیروز «دستیاران وفادار» و «سربازان میدان دروغین آزادی» خوانده می‌شدند، امروز در مراکز بازداشت مهاجرتی آمریکا، روبه‌روی دیوارهای بلند و نفوذناپذیر ایستاده‌اند! حتی در میان همین بازداشت‌شدگان و محکومان به اخراج، زنان نیز حضور دارند. وعده‌هایی که در سایه‌ 2 دهه اشغال افغانستان به آنان داده شد و اینکه هرگز تنهای‌تان نخواهیم گذاشت، امروز در قالب اسناد خشک و بی‌روح دادگاهی، به باد فراموشی سپرده شده است. مسؤولیتی که از سوی مقامات آمریکا «اخلاقی» و بخشی از «الزامات امنیت ملی» توصیف می‌شد، اکنون به معامله‌ای بر سر منافع 2 حزب و نظرسنجی‌های رأی‌دهندگان بدل شده است. 
اینجاست که فراسوی مرزهای آمریکا، در پایتخت‌ها و اتاق‌های فکر بسیاری از کشورهای هم‌مرز با میدان‌های نفوذ و بازی بین‌المللی، ناظران این صحنه را با چشمانی بازتر می‌نگرند. هر رهبر و هر کشوری که امروز در صف اتحاد و همکاری با واشنگتن صف کشیده، چه در قالب پیمان‌های نظامی، چه در قالب مناسبات اقتصادی یا امنیتی، در این لحظه ناگزیر این پرسش را با خود مرور می‌کند: سرنوشت ما نیز روزی چنین نخواهد بود؟ تاریخ مصرف ما نیز به شماره افتاده و فردا که نقشی را برآورده ساختیم، همان ساختار چندلایه‌ قدرت آمریکا حاضر خواهد بود بهای یک زندگی ساده را برای‌مان بپردازد؟! پاسخ این پرونده، صریح و بی‌پرده است: خیر! آنان که زمانی به قول خود «دست راست ناتو» بودند، امروز به «خاک زیر پای 2 جریان سیاسی آمریکا» بدل شده‌اند. بلاتکلیفی هزاران نیروی همکار سابق ناتو، در واقع آیینه‌ای است که پیش روی همه‌ کسانی که دلداده‌ وعده‌های آمریکا هستند، نهاده شده است.