رسوایی سیلیکون‌ولی

بنیا ابراهیم‌نژاد: 1- بازگشت «الیزابت هولمز» به صدر اخبار سینمایی آمریکا با مستند جنجالی «می‌توانی همه‌چیز را ببینی» (You Can See Everything)، بار دیگر بحث یکی از مفتضحانه‌ترین پرونده‌های تاریخ اقتصاد فناوری این کشور را پیش کشیده است؛ پرونده‌ای که پیش و بیش از کلاهبرداری یک مدیرعامل، تصویری عریان از مناسبات قدرت، سرمایه و توهم پیشرفت در ایالات متحده را به نمایش می‌گذارد.
۲- هولمز، بنیان‌گذار شرکت ترانوس وعده داده بود با چند قطره خون، صدها آزمایش پزشکی انجام دهد و صنعت تشخیص بیماری را متحول کند؛ وعده‌ای که میلیاردها دلار سرمایه جذب کرد، ارزش شرکتش را به ۹ میلیارد دلار رساند و او را به نماد نبوغ نسل جدید کارآفرینان آمریکایی تبدیل کرد. پشت این نمایش پر زرق‌ و برق اما فناوری‌ای قرار داشت که از تحقق ادعاهایش، درمانده بود. نتایج آزمایش‌های نامعتبر، پنهان‌کاری مدیریتی و فریب سرمایه‌گذاران، دست آخر امپراتوری پوشالی ترانوس را فروریخت و هولمز را زندانی کرد.
۳- اهمیت این مستند جدید در احیای پرسشی است که همچنان برای سیلیکون‌ولی بی‌پاسخ مانده: چگونه نظامی که خود را پیشتاز علم، فناوری و آینده بشریت معرفی می‌کند تا این اندازه برابر ابتدایی‌ترین آزمون‌های راستی‌آزمایی آسیب‌پذیر است؟ هولمز برای سال‌ها از حمایت سیاستمداران، فرماندهان نظامی و سرمایه‌داران بانفوذ برخوردار بود. هنری کیسینجر، جورج شولتز و جیمز متیس در حلقه مدیران و حامیان ترانوس حضور داشتند. (نکته مضحک ماجرا اینجاست که اعتبار سیاسی و نظامی این چهره‌ها به شرکتی اعتبار بخشید که هنوز در اثبات ادعاهای علمی خود ناتوان بود.)
۴- منتقدان سینمایی نیز در مواجهه با این پرونده، انگشت اتهام را به سوی فرهنگ حاکم بر سیلیکون‌ولی گرفته‌اند. «آدرین هورتون» در گاردین، «ترک تحصیل» (The Dropout) را روایتی از اسطوره‌سازی پیرامون بنیان‌گذاران فناوری می‌داند؛ فرهنگی که در آن وعده تغییر جهان می‌تواند جای دستاورد واقعی را بگیرد. «مت زولر سایتز» در نقد مستند «مخترع» (The Inventor) به نقش مردان بانفوذی پرداخته که با اعتبار خود به ساختن اسطوره هولمز کمک کردند. «ایمی نیکلسون» در لس‌آنجلس تایمز، مدیران فناوری را به واعظانی تشبیه می‌کند که به جای محصول، رؤیای خود را می‌فروشند. «ادوارد واسرمن» نیز در نقد همین مستند جدید از حذف قربانیان و کمرنگ شدن مسؤولیت هولمز انتقاد می‌کند.
۵- ترانوس محصول منطقی است که در آن ارزش یک شرکت را به جای اثبات توانایی‌هایش، با وعده‌های آینده محاسبه می‌کنند. در چنین اقتصادی، سرمایه به قصه‌های خیالی ایمان می‌آورد و متخصصی که از واقعیت فنی سخن می‌گوید، می‌شود مزاحم رؤیای توخالی مدیران عامل. (افشاگران ترانوس نیز برای هشدار درباره خطر آزمایش‌های نامعتبر، با فشارهای حقوقی و سازمانی مواجه شدند.)
تکمله: رسوایی ترانوس نشان داد آمریکا در تبلیغاتش برای تسلط بر آینده فناوری، تا چه اندازه می‌تواند اسیر تصاویر تصنعی خودش شود. سیلیکون‌ولی جهانی را وعده می‌دهد که در آن محدودیت‌های علمی، تسلیم اراده کارآفرینان می‌شود اما خب! امپراتوری‌ای که بر توهم بنا شود، عاقبت زیر بار همان توهم توخالی فروخواهد ریخت.