آزاده حسن‌پور*
در طب سنتی ایران، تدابیر زیادی برای بارداری و زمان بارداری اندیشیده شده است و در صورتی که زن باردار روش‌های درست بهداشت بارداری را بداند، فرزند سالم به دنیا خواهد آورد.
در طب سنتی ایران، تدابیر زیادی برای بارداری و زمان بارداری اندیشیده شده است و در صورتی که زن باردار روش‌های درست بهداشت بارداری را بداند، فرزند سالم به دنیا خواهد آورد.علائم بارداری:
زن باردار در ابتدای بارداری خود، معمولا چند علامت از این علائم را خواهد داشت. در این روزها چشم‌ها حالت گود پیدا کرده و پلک‌ها سست می‌شوند و سفیدی چشم‌ها، آبی یا زرد می‌شود. رنگ چهره تیره شده و گاهی لک‌هایی روی پوست دیده می‌شود. معمولا پس از مدتی، زن متمایل به خوردن یا نخوردن بعضی مواد می‌شود و گاه مواد غیرخوراکی مثل خاک و مهر یا گچ دیوار می‌خورد. زن باردار دچار تنبلی، سنگینی، تهوع، استفراغ، سردرد، سرگیجه و تپش قلب و گاهی افسردگی می‌شود. رنگ ادرار در اوایل بارداری زرد متمایل به کبود و تیره است اما در مراحل آخر بارداری ادرار زرد متمایل به سرخی دارد.
بهداشت بارداری:
اولین نکته در زمان بارداری پرهیز از یبوست (ام‌الامراض) است. به این جهت بهتر است مادر از سوپ ساده به همراه روغن زیتون روزانه استفاده کند یا خاکشیر خیسانده در آبجوش بخورد. خاکشیر را شسته و در آبجوش خیسانده و روزانه یک تا 2 بار بنوشد. 4 قاشق غذاخوری خاکشیر شسته شده را که در یخچال برای مدت 3 روز نگهداری کرده در یک لیوان آبجوش ریخته و هم زده و آرام آرام میل کند.ورزش و نرمش به شکل متعادل بویژه پیاده‌روی نیز مفید است. البته در صورت افراط در ورزش احتمال سقط جنین وجود دارد. بنابراین از حرکات تند و شدید مثل دویدن، پریدن و رقصیدن اجتناب کنید. از پرخوری و گرسنگی مفرط بپرهیزید. از عصبانیت شدید، اضطراب و حتی شادی شدید در 5/1 ماه اول بارداری و از ماه هشتم به بعد بشدت بپرهیزید. از مصرف غذاهای تند، تلخ، خیلی گرم یا خیلی سرد اجتناب کرده و از حمام کردن زیاد خودداری کنید، مگر در نزدیکی زایمان چرا که موجب زایمان راحت می‌شود. زن باردار بهتر است در دوره بارداری، یک پارچه نرم پشمی به شکم ببندد. از خوردن موادی که موجب خونریزی شدید می‌شوند مانند کنجد و سیاهدانه دوری کند. در زمان بارداری حتی‌الامکان از مصرف سرکه خودداری کند. از مسهلات و مواد استفراغ‌آور استفاده نکند. (مگر در موارد خاص) خوردن مویز، به شیرین، سیب ملس، انار ملس و گلابی برای زن باردار مفید است.
تعیین جنسیت:
از روی ظاهر مادر می‌توان تا حدودی (و نه به طور حتم) به جنسیت نوزاد پی برد.
اگر نوزاد پسر باشد:
رنگ و روی زن خوب است، حرکات او سریع و راحت است، اشتهای مادر خوب است، در سمت راست شکم احساس سنگینی می‌کند، شروع حرکت جنین زودتر است، خون مادر گرم‌تر است و شیر ابتدا به پستان راست مادر می‌رسد و از آن تراوش می‌کند.
اگر نوزاد دختر باشد:
رنگ رخساره مادر تیره می‌شود و گاهی لک می‌آورد، مادر احساس سنگینی و لختی و خواب فراوان دارد، شیر ابتدا به سمت چپ سینه وارد می‌شود، در سمت چپ شکم احساس سنگینی می‌کند و خون مادر، گرمی مادر صاحب جنین پسر را ندارد.
منع حجامت در بارداری:
توصیه می‌شود مادران باردار حجامت انجام ندهند چون در زمان حجامت، خون را متوجه ظاهر و پوست می‌کنیم و در زمان بارداری، خون باید متوجه جنین در رحم باشد تا جنین بهتر تغذیه شود. اگر مادر ضعیف باشد با انجام حجامت شخص ضعیف‌تر خواهد شد و برای جنین مضر است زیرا احتمال سقط را در جنین چند برابر می‌کند. در صورتی که احتیاج شدید انجام حجامت باشد، باید یک حجامت بسیار سبک (چند قطره خون) انجام شود. بعضی از صاحب‌نظران عقیده دارند در زنانی که قوای بدنی بالایی دارند یک حجامت سبک از پایان ماه چهارم بارداری مفید است.
منع مصرف مسهلات و منع استفراغ:
چون رحم در مجاورت دستگاه گوارش است و زمان استفاده از مسهلات تغییراتی که در دستگاه گوارش صورت می‌گیرد (افزایش حرکات و انقباض) موجب می‌شود این حرکات به رحم هم منتقل شود مسهلات بسیار قوی این خطر را بیشتر می‌کند. در صورت نیاز از داروهای ملین باید از داروهای ضعیف‌تر استفاده کرد و نباید زن حامله به این داروها معتاد شود. مصرف خاکشیر، آلو و انجیر خیسانده بهترین نوع مسهل است. استفراغ نیز یک محرک قوی بدن است و در زمان استفراغ شدید خطر سقط جنین وجود دارد. البته اگر استفراغ خود به خود در زن باردار ایجاد شد، باید اجازه تخلیه داد. به منظور پیشگیری از حالت استفراغ باید از درهم خوردن غذاها و پرخوری اجتناب شود.
زایمان:
زایمان طبیعی در ماه نهم بارداری صورت می‌گیرد و زن باردار باید از چند روز یا هفته قبل، خود را آماده زایمان کند. زن باردار اگر یبوست دارد، هر روز صبح ناشتا کمی روغن بادام شیرین میل کند یا ملین‌هایی که بیان شد. از خوردن مواد ترش، قابض و غلیظ پرهیز کند. در زمان نزدیکی زایمان، حمام بسیار مفید است اما نباید زیاد در حمام ماند و حمام بسیار گرم نباشد چون بدن سست و ناتوان می‌شود و پس از حمام روغن کنجد بر شکم و پشت او بمالند و خوردن حلوای چرب (با روغن بادام) تا زایمان بدون مشکل است. در زمان نزدیک شدن به زایمان غذای کم‌حجم اما مغذی توصیه می‌شود، به‌طور مثال آبِ گوشت (بدون گوشت آن)، شوربای ساده، سوپ و آش غیرسنگین به همراه سبزیجات تازه.
درمان ویار دوره حاملگی:
بیشتر زنان باردار دچار ویار حاملگی می‌شوند و این به دلیل کمبود برخی ویتامین‌ها بویژه ویتامین B است. برای پیشگیری و درمان ویار به مدت چند روز، سوپ گنجشک کامل مصرف کنید که پَرکنده و پاک شده باشد (منظور پختن یک تا چند عدد گنجشک در آب است) و به این منظور می‌توانید از کمی پیاز برای خوش طعم کردن آن استفاده کنید.
* پژوهشگر طب سنتی