جایگاه علوم انسانی در میان حوزه‌های مختلف علمی کجاست؟ عده‌ای بر این عقیده‌اند که علوم انسانی به مفهوم جدید آن فاقد شأنیت علم است. به‌زعم این گروه، علم دارای خاستگاه تجربی است و در آن بر استفاده از روش‌های آزمایشی و مشاهده‌ای تاکید می‌شود. این دسته که در فلسفه علم «اثبات گرایان» نامیده می‌شوند شناخت‌های حاصل از مطالعات تجربی و آزمایشی را قبول دارند و دیگر شناخت‌ها را معتبر نمی‌شمارند. به نظر اثبات‌گرایان یا پوزیتویست‌ها، شناخت‌های موجود در علوم انسانی چون فاقد بنیان‌های آزمایشگاهی هستند از درجه اعتبار کافی برخوردار نیستند. به نظر پوزیتویست برای آنکه علوم انسانی علمیت پیدا کند باید از روش‌های علوم تجربی استفاده کند. حال تا چه حد با توجه به ماهیت موضوعی علوم انسانی و رفتارهای انسانی این مهم امکانپذیر است، جای بحث و مجادله دارد. دسته دیگر بر این باورند که علوم انسانی چیزی جز دانش‌هایی نیست که ما درباره انسان داریم؛ انسان‌هایی که در محیط‌های مختلف زندگی می‌کنند و دارای خصوصیات فرهنگی، اقلیمی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی مختلف هستند و بر همین اساس تجربه‌ها و شناخت‌های متعدد دارند آنگونه که ما رفتارهای آنان را درک می‌کنیم. به نظر این دسته، با روش‌های حاکم بر علوم تجربی نمی‌توان واقعیت‌های رفتار پیچیده انسان‌ها را درک کرد. در نظر این دسته عالم علوم انسانی باید در پی فهم باشد نه در صدد تبیین و علت‌یابی رفتارهایی که از آدمیان سر می‌زند. دانشمند علوم انسانی باید با استفاده از روش‌های درون فهمی، خود را در جای فاعل کنش قرار دادن، نیت‌ها و انگیزه‌های کنش را دریابد؛ آن هم از دید کنشگران نه از دید خود. این در حالی است که پوزیتویست‌ها بر این باورند که موضوع علوم انسانی خارج از وجود فرد بوده و در نتیجه می‌توان آن را به مانند شئ بیرونی مورد مطالعه قرار داد.
در این میان دسته سومی پیدا شدند که تلاش کردند توافقی میان 2 دیدگاه به وجود آورند. این دسته بر آن شدند تا شأنیت شایسته‌ای برای علوم انسانی پیدا کنند؛ شأنیتی که علوم انسانی از روش‌های علوم تجربی برای آزمودن فرضیه‌های خود استفاده کند و در مرحله کشف و فهم پدیده از محدودیت‌های علوم طبیعی رهایی یابد. یکی از کاستی‌های مهم در زمینه علوم انسانی، فقیر بودن بنیان‌های فلسفی است. بسیاری از شاخه‌های علوم انسانی از جمله: جامعه شناسی، روانشناسی، علوم سیاسی، علوم تربیتی و... در جامعه بیشتر خوشه‌چین این مباحث بوده‌اند. در ضمن بحث‌های جدی در بنیادهای فلسفی و روش شناختی این علوم در مرحله ابتدایی بسر می‌برد. گفتنی است؛ برای تقویت جایگاه علوم انسانی علاوه بر داشتن نگاه کارکرد گرایانه و منفعت انگارانه باید ریشه‌ها و مبانی فلسفی آن را کاوید و پس از گفت‌وگوهای عالمانه آنها را بنیاد گذاشت؛ بنیادی نو بر اساس مفروضات اندیشه‌ای که نزد عالمان و اندیشمندان وجود داشته و با نظام هستی شناختی آن جامعه سازگار باشد. همچنین در بعد روش‌شناسانه از قواعد و ضوابط مورد اتفاق جمیع عالمان آن رشته فارغ از تعلق مکانی و ایدئولوژیکی تبعیت کند. در این رویکرد که به صورت اجمالی مطرح شد در بحث ایده‌ها، اندیشه‌ها و تجربه‌هایی که مبانی گزاره‌های فرضیه‌ای ما را تشکیل می‌دهد می‌توانیم از حوزه‌های مختلف تفکر استفاده کنیم. این حوزه‌های معرفت‌شناختی می‌تواند مشتعل بر معرفت دینی، تجربه علمی، فلسفی و هنری باشد. در این رویکرد نگاه اثبات‌گرایانه رنگ می‌بازد و ذهنیت‌ها در مرحله طرح فرضیه‌ها فعال می‌شود، اما این رویکرد دچار یک کاستی مهم نیز هست که آن تشتت و پراکندگی است؛ به‌طوری که صاحب اندیشه خود را حق می‌پندارد و ایده خویش را بالاتر و والاتر می‌شمارد. برای رفع این قضیه جدی باید معیاری قابل قبول وضع کرد که نزد عالمان مقبول باشد و صاحبان اندیشه‌های متفاوت به یک وفاق دست یابند، همچنین در پرتو آن به داوری بنشینند که سره از ناسره باز شناخته شود. حال سوال اصلی مطرح می‌شود که معیار یا معیارهای تشخیص سره از ناسره چیست؟ پاسخ به این سوال ما را در معرض جدی‌‌تر پرسش در حوزه فلسفه علم و مباحث روش شناختی و معرفت شناسی علمی قرار می‌دهد. عالمان حوزه زیست‌شناسی و دانشمندان عرصه‌های علوم فیزیک و شیمی معیار تجربه و آزمون‌پذیری فرضیه‌ها را از طریق روش‌های آزمایشی برگزیده‌اند. آنچه در جامعه ما از آن به‌عنوان علوم دقیق یاد می‌شود، درستی یا نادرستی فرضیه‌هاست که از طریق معیار تجربه تعیین می‌شود. معیار درستی یا نادرستی حوزه‌هایی که بعد عملی دارند و دانش آنها به محصول تبدیل می‌شود؛ به‌عنوان معیاری سودمند راهگشا هستند. به بیان دیگر، علوم فنی و عملی که خود مرحله محض بودن را پشت سر گذاشته و به محصول تبدیل شده‌اند باید جای خود را در عرصه پاسخگویی به نیازهای متنوع آدمیان در پهنه زندگی پیدا کنند، در صورت سودمندی به حیات خود ادامه دهند و در حالت غیرسودمندی از گردونه خارج شوند.اما در عرصه علوم انسانی چه معیارهایی می‌توان مطرح کرد تا سره از ناسره تمییز داده شود؟ مراد و مقصود از علوم انسانی دسته‌هایی چون اقتصاد، سیاست، روانشناسی، علوم تربیتی، جمعیت‌شناسی و روانشناسی اجتماعی است. در اینجا ما حقوق، ادبیات و فقه را وارد این میدان نمی‌کنیم باید در جای دیگر مورد بحث قرار دهیم. گفتنی است دانش‌هایی که به نام تعدادی از آنها اشاره شد هر کدام به بخشی از رفتار انسانی می‌پردازند. حال این سوال به وجود می‌آید که آیا انسان‌ها از ذات واحدی برخوردارند؛ به‌طوری که می‌توان قواعد حاکم بر طبیعت انسانی را کشف کرد و آن را در مسیر هدایت مورد بهره‌برداری قرار داد یا به‌عنوان مثال آیا انسان‌هایی که در پهنه‌ای از جغرافیای شرق زندگی می‌کنند ویژگی‌ها و مختصات آنان با انسان‌هایی که در پهنه غرب زندگی می‌کنند متفاوت است، به‌طوری که قاعده‌های اقتصادی و جامعه شناختی خاصی دارند؟ اگر دایره را کوچک‌تر کنیم آیا قاعده حاکم بر انسان روستایی و جامعه شهری متفاوت است یا انسانی که در منطقه‌ای گرم، معتدل یا سرد زندگی می‌کند از اصول و قواعد خاصی تبعیت می‌کند؟ به بیان دیگر ما باید بگوییم آیا دارای جامعه شناسی اقتصاد، سیاست و... واحد هستیم یا دارای جوامع‌شناسی، اقتصاد، سیاست و... متعدد هستیم؟ و مهم‌تر از همه باید به این سوال پاسخ دهیم که براستی زندگی انسانی قاعده‌پذیر است یا خیر؟ اگر قاعده‌پذیر نیست سخن گفتن از علم و قانونمندی پدیده انسانی، گزافه‌ای بیش نیست. نوع پاسخ‌ها به هر یک از این سوالات جایگاه علوم انسانی را به ما نشان می‌دهد. امید است اندیشمندان جامعه در یک فضای علمی به این مهم بپردازند.