تیری میسان*: در ابتدای هفته بود که سخنگوی دادگاه قانون اساسی سوریه در سخنانی که از تلویزیون آن کشور پخش می‌شد، گفت پس از بررسی صلاحیت‌های 24 نامزدی که برای انتخابات ریاست‌جمهوری پیش‌رو ثبت‌نام کرده‌اند، براساس قانون انتخابات، تنها سه نفر واجد شرایط هستند البته امروز چهارشنبه نتیجه نهایی بررسی صلاحیت‌ها اعلام خواهد شد و احتمال دارد یک یا دو نفر دیگر نیز به فهرست نامزدها اضافه شوند اما تا اینجای کار رقبای بشاراسد رئیس‌جمهور فعلی در انتخابات آتی دو تن از نمایندگان مجلس آن کشور خواهند بود به نام‌های، حسن بن عبدالله النوری، ۵۴ساله، نماینده دمشق و ماهر عبدالحفیظ حجار ۴۳ ساله، نماینده شهر حلب. انتخابات ریاست‌جمهوری سوریه هر ۷ سال یک بار برگزار می‌شود و بشار اسد که از سال ۲۰۰۰ میلادی، با جانشینی پدرش حافظ اسد، به مقام ریاست‌جمهوری سوریه رسید، در سال ۲۰۰۷ نیز در انتخاباتی که تنها خود او نامزد آن بود، برای بار دوم با کسب ۹۷ درصد آرا در آن مقام باقی ماند.
نویسنده سرشناس فرانسوی که خود در سوریه زندگی می‌کند در مقاله این هفته در روزنامه الوطن تصویری نزدیک از دموکراسی سوری به ما ارائه می‌کند.
***
دولت‌های عضو ناتو و شورای همکاری خلیج در معرفی رژیم سوریه به عنوان نظامی دیکتاتوری پافشاری می‌کنند اما این کشور به روند اصلاحات خود ادامه می‌دهد. انتخابات ریاست‌جمهوری در سوریه 3 ژوئن (13 خرداد) آغاز خواهد شد، اگرچه جریان ویرانگر جنگ همچنان در بخشی از سرزمین سوریه ادامه دارد. دمشق تمام تلاش خود را به کار گرفته است تا انتخابات به شکل کاملا دموکراتیک و بی‌هیچ نقطه ضعفی برگزار شود، از سوی دیگر متجاوزان دستور صادر کرده‌اند رسانه‌ها تا حداکثر ممکن گزارش‌هایشان را محدود کنند و علاوه بر این تکفیری‌ها را نیز برای مخدوش کردن آن بسیج کرده‌اند. تصویب موازین نوین انتخاباتی توسط شورای خلق جمهوری عربی سوریه، قدرت‌های ناتو و شورای همکاری خلیج فارس را قویا تحریک کرد و واکنش‌های هیستریکی از خود نشان دادند.پیش از به تصویب رسیدن موازین نوین انتخاباتی در سوریه، روز 14 مارس، اخضر ابراهیمی برداشت خود را از شکست گفت‌وگوهای ژنو 2 در نشست همگانی سازمان ملل متحد اعلام کرد و در پایان سخنرانی‌اش گفت: «تردیدهای بسیاری دارم که انتخابات ریاست‌جمهوری و گزینش بشار اسد برای 7 سال دیگر بتواند به مشکلات تحمل‌ناپذیر مردم سوریه پایان دهد و از ویرانی بیشتر کشور جلوگیری کند و در عین حال موجبات اعتمادسازی متقابل را در منطقه فراهم کند». باید بپرسیم چه عاملی سبب شد اخضر ابراهیمی به عنوان نماینده ویژه بان‌کی‌مون و نبیل العربی چنین تحلیلی را عرضه کند؟ از یکسو انتخاب بشار اسد را به عنوان رئیس‌جمهور حتمی و به دست آمده می‌داند، در حالی که بشار اسد تازه نامزدی خود را برای انتخابات ریاست‌جمهوری اعلام کرده است و از سوی دیگر به چه مناسبتی باید انتخابات ریاست‌جمهوری را تعیین‌کننده سرنوشت جنگ بدانیم؟ علت این است که برای اخضر ابراهیمی و برای آنهایی که نمایندگی‌شان را برعهده دارد، تنها موضوع مهم پیروزی ناتو و شورای همکاری خلیج‌فارس در سوریه است. این موضع‌گیری در گردهمایی 3 آوریل در لندن توسط 11 کشور باقیمانده از 70 کشوری که در ابتدا «دوستان (دشمن‌صفت) سوریه» را تشکیل می‌دادند، کاملا روشن شده است. بیانیه نهایی آنها روی افشای انتخابات به عنوان «هجونامه دموکراسی» تمرکز دارد و مدعی می‌شوند هدف از آن «تداوم دیکتاتوری» است. ولی باید بپرسیم بر چه اساسی موازین انتخاباتی که مطابق قوانین کشورهای بزرگ اروپایی تنظیم شده «هجونامه دموکراسی» تلقی شده است؟ از دیدگاه ایالات متحده، موضوع حتی شایسته بحث و گفت‌وگو نیست. در این باره سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، جین ساکی روز 21 آوریل اعلام کرد تنها نگاه کردن به تاریخ حافظ اسد کافی خواهد بود که دریابیم پسرش بشار نیز نسبتی با انتخابات آزاد ندارد. جدا از اینکه واشنگتن چنین انتقادی را به بنیانگذار سوریه مدرن، وقتی که از آزادسازی کویت پشتیبانی می‌کرد، وارد نمی‌دانست، باید بپرسیم که از کی عمل فردی را براساس رفتار و منش پدر او می‌سنجند؟از سوی «دوستان سوریه» توافق بر این است که رسانه‌هایشان در سطح حداقل، انتخابات سوریه را پوشش دهند و حتی آن را کاملا نادیده بگیرند و از هم‌اکنون اسلامگرایان تکفیری را برای مخدوش کردن آن آماده کرده‌اند. برای «دوستان سوریه» «در شرایط جنگی، تنها در مناطقی که تحت کنترل رژیم است ناممکن است زیرا میلیون‌ها نفر از ساکنان سوریه که آواره شده‌اند و در اردوگاه‌های پناهندگی به‌سر می‌برند از حق رأی محروم می‌مانند، برگزاری انتخابات معتبر ناممکن است. در این صورت پس چرا انتخابات ریاست‌جمهوری افغانستان را تبریک گفتند (در حالی که 40 درصد شهروندان آن در خارج به سر می‌بردند) و انتخابات اوکراین را از پیش و برای آینده معتبر دانسته‌اند؟ به گفته دولت‌های عضو «دوستان سوریه»، از 45 میلیون اوکراینی، 2 میلیون نفر در کریمه زندگی می‌کنند که در «اشغال نظامی روسیه» است و 2 میلیون نفر دیگر در «جمهوری خلق دونتسک» که به شکل سرخود اعلام استقلال کرده و انتخابات را بایکوت خواهد کرد. در واقع تنها اختلافی که بین وضعیت اوکراین و سوریه وجود دارد، این است که قدرت جدید اوکراین که با کودتا در کی‌یف سرکار آمده توسط ناتو انتخاب شده ولی دمشق مورد حمله ناتو قرار گرفته است. در واقع، دولت اسد پیش از این چندین انتخابات «پلورالیست» (چند قطبی) را طی سال‌های 2012 و 2013 برگزار کرده است؛ شهرداری‌ها، همه‌پرسی درباره قانون اساسی جدید و قانونگذاری. 2 انتخابات اول به شکل مناسب و رضایت‌بخشی برگزار شد ولی سومی با مشکلاتی چند برخورد کرد؛ از یکسو به این علت که مدیریت جمعیت آواره در کشور میسر نبود و از سوی دیگر اینکه احزاب مخالف هیچ تجربه‌ای در این زمینه نداشتند و به ضرورت اتحاد برای گزینش خود پی نبردند. به انتقادات «دوستان سوریه» بازگردیم که با وجود این همه پناهنده و آواره انتخابات را ناممکن می‌پندارند. اگر اهالی آواره سوریه در داخل کشور بسیار هستند، جالب است بدانیم که تعداد سوری‌هایی که از جنگ به کشورهای خارجی فرار کرده‌اند نیز بسیار است و می‌توانند در سفارتخانه‌های سوریه رأی بدهند. سازمان ملل متحد اطمینان داده است از 22 میلیون جمعیت سوریه، 3 میلیون و 200 هزار نفر در اردن، لبنان و ترکیه پراکنده هستند ولی وقتی به لبنان می‌رویم می‌بینیم به این ارقام چندان اطمینانی نیست زیرا اکثر به اصطلاح «پناهندگان» واقعا پناهنده نیستند؛ پیش از جنگ 56 هزار کارگر سوری مهاجر در لبنان وجود داشت که بدون جواز کار، قانون مانع انتقال خانواده‌های آنها می‌شد. امروز تجمع خانواده با دور زدن قانون زیر پوشش پناهنده انجام می‌گیرد. علاوه بر این هر فرد بالغ 300 دلار در ماه دریافت می‌کند و این علاوه بر مستمری بنیادهای خیریه است. از آنجا که افراد پر‌غروری هستند کار می‌کنند، البته در بازار سیاه، یعنی وضعیتی که سطح زندگی مناسبی را برای آنها فراهم می‌کند (در لبنان 300 دلار حقوق ماهانه یک آموزگار است) البته بی‌آنکه از سوری‌هایی بگوییم که با پشتیبانی دولتشان، هر ماه برای دریافت کمک‌های مالی‌شان از مرز عبور می‌کنند و دوباره به کشور بازمی‌گردند. آمار دقیقی وجود ندارد تا نشان دهد این «پناهندگان» چه کسانی هستند زیرا جریان سعد حریری از این کار جلوگیری کرده است. به همان شکلی که در گذشته درباره فلسطینی‌ها وجود داشت، او روی تراکم سوری‌ها حساب می‌کرد که غالبا سنی‌مذهب بودند تا بتواند تعادل جمعیتی لبنان را به نفع اجتماع سنی‌ها برهم زند. در ترکیه هم وضعیت به شکل مسخره‌ای درآمده، زیرا اردوگاه‌های نظامی القاعده به عنوان «اردوگاه پناهندگان» دسته‌بندی شده و عبور و مرور روزنامه‌نگاران در آنجا ممنوع است.
شرایط انتخاب‌شوندگان
مبتنی بر قانون اساسی و کد انتخابات، ریاست‌جمهوری باید بیش از 40 ساله و شهروند سوری باشد، ملیت دیگری نداشته باشد، سوءپیشینه نداشته باشد، با یک همسر سوری ازدواج کرده باشد، رأی 35 عضو پارلمان را داشته و بیش از 10 سال در سوریه بسر برده و مسلمان باشد. دو شرط آخر مشکل ایجاد می‌کند. به این معنا که 10 سال اقامت در کشور نامزدهای تبعیدی را که توسط کشورهای خارجی تأمین مالی شده‌اند حذف می‌کند. عملا نامزدی اعضای اتحادیه ملی- که برخی از آنها هرگز در سوریه زندگی نکرده‌اند و از سه سال پیش در هتل‌های بزرگ استانبول، پاریس و دوحه مستقر شده‌اند- ممنوع اعلام می‌شود. در هر صورت شرکت در انتخابات حرکت سیاسی بسیار مهمی است و کشوری که توسط ناتو و شورای همکاری خلیج‌فارس مورد حمله قرار گرفته فوق‌العاده خطرناک است. کد انتخاباتی مسؤولیت دولت را درباره تأمین امنیت نامزدهای ریاست‌جمهوری مشخص کرده است. تعداد پلیس‌هایی که باید بسیج شوند افزایش یافته است. سرانجام، کد جدید انتخاباتی امکانات نامزدهای ریاست‌جمهوری را تضمین کرده و هر یک از آنها مبلغ قابل توجهی برای دسترسی برابر به رسانه‌های ملی را دریافت خواهند کرد. وزیر اطلاعات دستورات مشخصی در این زمینه صادر کرده است. برای نخستین‌بار است که شهروندان سوری می‌توانند کمپین هر یک از نامزدهای انتخابات ریاست‌جمهوری را از طریق روزنامه‌ها و رادیو و تلویزیون پیگیری کنند. به‌طور مشخص، اگر آیین‌نامه جدید انتخاباتی به اجرا گذاشته شود، انتخابات ریاست‌جمهوری دموکراتیک خواهد بود، اگرچه نه کاملا دموکراتیک زیرا از یکسو اهالی مناطق اشغالی توسط تکفیری‌ها نمی‌توانند در این انتخابات شرکت کنند، و از سوی دیگر مسیحیان هستند که نمی‌توانند در این انتخابات نماینده داشته باشند. با این وجود اعضای کشورهای ناتو و شورای همکاری خلیج‌فارس تا وقتی که سوریه مقاومت می‌کند، این انتخابات را به رسمیت نخواهند شناخت.
*محقق و روزنامه‌نگار سرشناس فرانسوی ساکن دمشق