اميد صبوري:
«با وجود تمام دقتی که در فضاسازی «در چشم باد» بوده است، جایی اشتباهی صورت گرفته و در سکانسی روی کیف‌هاي مدرسه 2 دختر، عکس یانگوم دیده می‌شود؛ اتفاق اشتباهی که امیدوار بودم در مونتاژ حذف شود. حال منتقدان تمام ویژگی‌های مثبت سریال را فدای همین سکانس کرده‌اند؛ به نظرم این بی‌عدالتی است.» این خلاصه تمام آن چیزی است که مجید میرفخرایی پس از چند هفته انتقاد و حاشیه‌سازی رسانه‌‌ای پیرامون سریال پرهزینه «در چشم باد» می‌گوید. او که پیشکسوت طراحی صحنه و فارغ‌التحصیل این رشته از دانشکده هنرهای دراماتیک و آکادمی سلطنتی لندن است، در اکثر پروژه‌های عظیم تلویزیون چون «امام علی(ع)»، «یوسف پیامبر» و این آخری «در چشم باد» مدیریت هنری را عهده‌دار بوده است. او کار خود را از سال 1364 با دستیاری طراح صحنه در فیلم «زنگ‌ها» به کارگردانی محمدرضا هنرمند شروع کرد و این روزها یکی از فعالیت‌های عظیم خود را روي آنتن تلویزیون در حال پخش دارد؛ «درچشم باد» به کارگردانی مسعود جعفری جوزانی، سریالی که در 3 فصل متفاوت تاریخی اتفاق می‌افتد. تاکنون 2 فصل از این سریال گذشته و در حال حاضر قسمت‌های مربوط به فصل سوم سریال جمعه شب‌ها از شبکه یک سیما پخش می‌شود.
مدیر هنری ناظر همه امور هنری یک پروژه است
میرفخرایی در تعریف «مدیر هنری» می‌گوید: مدیر هنری در سینمای حرفه‌ای و بین‌المللی، جایگاه نظارت و رهبری بر امور هنری یک اثر را دارد و طراحی صحنه، جلوه‌های ویژه، طراحی لباس و... با نظارت او صورت می‌گیرد. در واقع اگر کارگردان را در راس یک مثلث فرض کنیم، 2 راس دیگر مدیر فیلمبرداری و مدیر هنری هستند که بازوان کارگردان محسوب می‌شوند. مدیر هنری در روند ساخت فیلم به شکل تنگاتنگ با کارگردان و مدیر فیلمبرداری در ارتباط است. او بر فعالیت طراح صحنه، طراح لباس، گرافیست، افکت و... فیلم نظارت می‌کند و حتی راجع به موسیقی هم نظر می‌دهد. البته ما در ایران مدیر هنری با این حجم فعالیت و به این گستردگی نداریم. وی می‌افزاید: متاسفانه این رشته در کشور ما نوپاست و هنوز جای خود را باز نکرده‌است. در ایران مدیر هنری بخشی از کار را بر عهده دارد و بیشتر بر طراحی لباس، صحنه و... نظارت می‌کند، حتی گاهی فعالیت مدیر هنری سوءتفاهماتی را موجب می‌شود که امیدوارم در آینده با چنین چیزی روبه‌رو نباشیم. حتی اخیراً هم که چنین رشته‌ای مورد توجه قرار گرفته است، همه آثار مدیر هنری ندارند.
مشکل، عادت نداشتن به کار گروهی است
میرفخرایی در ادامه گفت: ما هنوز عادت نداریم برای فعالیت مدیر امور هنری بودجه‌ای را اختصاص دهیم. از سویی هنوز به کار گروهی عادت نداریم. متاسفانه اگر مدیر هنری راجع به چیزی نظر بدهد، به بیشتر طراحان بر می‌خورد و فکر می‌کنند در کارشان دخالت شده‌است. این در حالی است که مدیر هنری همکار طراح صحنه یا لباس است. به اعتقاد من عدم همکاری در ورزش، سینما و هنر ایران وجود دارد و بسیاری از کارها را با مشکل روبه‌رو کرده است. من باید طراحانی را انتخاب کنم که بتوانم با آنها کار کنم، خب این درست نیست چراکه باید حرفه‌ای به کار نگاه کرد و همه این موارد کنترل امور هنری را مشکل کرده است. این مدیر هنری پیشکسوت همچنین مقایسه‌ای میان فعالیت‌های هنری یک فیلم در سینمای ایران و سینمای بین‌المللی ارائه کرد و افزود: در سینمای حرفه‌ای، طراح صحنه با طراح لباس یکی نیست؛ ممکن است از کار یکدیگر چیزهایی بفهمند اما به‌صورت حرفه‌ای این اتفاق نمی‌ا‌فتد. حتی در هالیوود، طراح صحنه جایزه مستقل دارد و طراح لباس جایزه خود را و با هم ادغام نشده‌اند. اما در ایران به دلیل مسائل اقتصادی معمولا این 2 رشته از سوی یک نفر و به‌صورت مشترک اجرا می‌شود. وی همچنین در این باره توضیح بیشتری داد و تصریح کرد: اگر قرار باشد فیلمی مربوط به 50 سال پیش بسازیم، نیاز به نشانه‌هایی داریم، طراحی نشانه‌ها و فضاها بر عهده طراح گرافیک صحنه است که با خلاقیت خود فضای مورد نظر را خلق کند. متاسفانه این رشته هم در ایران وجود ندارد. در سینمای هالیوود هر بخشی از فیلم یک متخصص دارد و مثل قدیم نیست که کل فیلم را 2، 3 نفر می‌گرداندند. مدیريت هنری در ایران در حال تکامل است و هنوز خیلی راه دارد که بتوانیم این فعالیت را در ایران با سینمای بین‌المللی مقایسه کنیم.
دفاع از مستندات تاریخی «در چشم باد»
مجید میرفخرایی در بخش دیگری از صحبت‌های خود به مدیریت هنری سریال «در چشم باد» اشاره کرد و گفت: در طول این 6-5 سالی که سرگرم ساخت «در چشم باد» بودیم، سختی زیادی کشیدیم. 2 بار با آقای جوزانی به تاجیکستان رفتیم. از طریق کتاب، فیلم، اینترنت و...
تمام فضاسازی‌ها دقیق انجام شد. تمام مواردی که در سریال آمده مستندات تاریخی دارد و به جرات می‌گویم که «در چشم باد» از حیث مستندات تاریخی کاملا قابل دفاع است. وی افزود: اگر دقت کنید، حتی غذایی که در فیلم سرو می‌شود، مدال روی دوش افسران، لباس ارتشی‌ها و... همه مطابق با واقعیت است، تمام ماشین‌هایی که در فیلم آمده و همچنین پلاک‌هایشان. نمره
ماشین‌ها را نیز خود درست کردیم. برخی می‌گفتند ماشین آریا آن زمان نبوده که البته باید بگویم اتفاقا این ماشین دقیقا از همان زمان وجود داشته است.
دشواری‌های فضاسازی سال 57
مدیر هنری «در چشم باد» درباره برخی انتقادهای وارد شده به فضاسازی این سریال نیز اظهار کرد: فضاسازی تهران در سال 57 کار ساده‌ای نیست. برای تصویربرداری از خیابان طالقانی مجبور شدیم، بین 2 چهارراه را ببندیم و می‌خواستیم با 500 نفر تظاهرات را نشان بدهیم. برای یک تصویربرداری دقیق و بدون اشکال، برای همین چند سکانس که در 3 قسمت سریال آمده، نیاز به یک سال پیش‌تولید وجود داشت. حال تصور کنید به جای چنین کاری ما خیابان را بسته‌ایم و در حالی که ماشین‌ها بوق می‌زنند، با عجله و استرس چند سکانس را گرفته‌ایم. ما هم می‌دانیم که فضا همان فضای مورد نظر نشد اما این اتفاق با چنین شرایطی این همه داد و بیداد ندارد. وی افزود: در سکانسی از فیلم یک هواپیمای ایرانی نشان داده می‌شود. پرچم ایران پشت هواپیما حک شده و به دلیل نور آفتاب، رنگ سبز پرچم به سیاه شبیه شده است، همه هم می‌دانیم که پرچم عراق به جای سبز، سیاه، سفید و سرخ است. شنیدم که منتقدانی گفته بودند «آقای میرفخرایی نمی‌داند که هواپیمای ایرانی پرچم عراق را نمی‌زند؟» در جواب این انتقادها معمولا بهتر می‌بینم جوابی ندهم اما توصیه‌ام این است که با دقت بیشتری فیلم را ببینند تا متوجه شوند که رنگ سبز پرچم به دلیل نور آفتاب سیاه شده و انتقاد بی‌حساب نکنند. میرفخرایی همچنین به سکانس جنجالی «در چشم باد» اشاره کرد و گفت: با وجود تمام دقتی که در کار بوده، جایی اشتباهی صورت گرفته و در سکانسی روی کیف‌هاي مدرسه 2دختر، عکس یانگوم دیده می‌شود. اتفاق اشتباهی بود که من امیدوار بودم در مونتاژ حذف شود. زمان تصویربرداری این سکانس من حضور نداشتم و به هر حال اشتباه شده است. حال منتقدان تمام ویژگی‌های مثبت سریال را فدای همین سکانس کرده‌اند. وی ادامه داد: اتفاقات طبیعی است. ما هم منکر این اشتباه نیستیم اما فکر می‌کنم با وجود فضاسازی کل فیلم، دیگر این انتقادها بیشتر جوسازی و پیراهن عثمان روی سر گرفتن باشد تا انتقاد با نگاه هنری. همین منتقدان چرا درباره فیلم «سریانا» سکوت کردند؟ در این فیلم معماری‌ها به شکل فاحشی بی‌ربط است. نه معماری، نه ماشین‌ها و نه حتی پلاک‌های 4 شماره‌ای خودرو، شبیه تهران نیست، تهران را با معماری مراکش نشان می‌دهد. چرا کسی به این فیلم انتقاد نکرد؟ چون احتمالا خارجی بود. اما اگر یک هموطن همچون من و آقای جوزانی بیاییم و سریالی به این عظمت را بسازیم، همه از همان ابتدا دنبال «گاف» می‌گردند. به نظرم بی‌عدالتی است. (توضیح اینکه: فیلم فرانسوی «سریانا» محصول کمپانی فیلمسازی برادران «وارنر» یکی از نامزدهای این دوره از جوایز اسکار، ساخته «استیفان کیگان» نویسنده و کارگردان آمریکایی است. «کیگان» در آخرین ساخته و نوشته خود، با نام «سریانا» که یک تریلر سیاسی است، در تلاش است از دسیسه‌های موجود در صنعت جهانی نفت پرده بردارد. این فیلم محصول سال 2005 بوده و بازیگرانی چون جورج کلونی، مت دمون، جفری رایت، کریس کوپر و ویلیام هارت در آن بازی می‌کنند).
مدام به‌دنبال گاف می‌گردیم!
مدیر هنری سریال «یوسف پیامبر(ع)» در ادامه از منتقدان گله کرد و گفت: من نمی‌گویم که اشتباهی صورت نگرفته بلکه می‌گویم ما باید همدیگر را تشویق کنیم نه اینکه به خاطر یک سکانس کل فیلم را زیر سوال ببریم. میرفخرایی با بیان اینکه منتقدان ایرانی نقد دراماتیک نمی‌کنند، اظهار کرد: متاسفانه منتقدان ایرانی نقد هنری و تصویری نمی‌کنند. وی در پایان صحبت‌های خود گفت: متاسفانه ما با تمام شعارهایی که می‌دهیم، وقتی یک خارجی می‌بینیم دست و پای خود را گم می‌کنیم. تا یک فیلم آمریکایی می‌بینیم از آن تعریف و تمجید می‌کنیم؛ در حالی که فیلم نه قصه دارد، نه ساختار و... اما وقتی یک فیلمساز ایرانی اثری را تولید می‌کند، مدام به دنبال «گاف» می‌گردیم.