دکتر حسین افتخاری
در روزهای گذشته خبری منتشر شد مبنی بر اینکه رژیم صهیونیستی در تلاش است تا مانع از سرگیری روابط فعال مصر با کشورهای عربی مثل قطر و سوریه شود و آنها این بهبود روابط را به نفع خود مصر نمی‌دانند. باید دید چرا مصر در شرایطی قرار گرفته است که براحتی اولویت‌ها و مطلوبیت‌های رژیم صهیونیستی را به اجرا می‌گذارد و دیپلماسی این کشور براحتی به این خواسته‌ها تن می‌دهد. بر همین اساس مروری می‌شود بر وضع مصر، تعاملات منطقه‌ای و ارتباط و نسبتی که دیپلماسی این کشور با رژیم صهیونیستی دارد. در یک جمع‌بندی به بررسی این مساله پرداخته می‌شود که مصر به عنوان یک کشور مقتدر عربی که در دهه‌های گذشته دارای تاثیرگذاری گسترده‌ای در جهان عرب و جهان اسلام در برابر رژیم صهیونیستی بوده و حتی در معادلات نظام بین‌الملل از موقعیت برجسته‌ای برخوردار بوده، اکنون در چه وضعی است و شاخص‌های حاکمیتی و استقلال و اقتدار این کشور به چه نقطه‌ای رسیده است. برای این موضوع نیاز نیست که خیلی به گذشته بازگشت. تنها کافی است در سرفصل‌های معینی به برخی رفتارهای حکومت مصر اشاره شود. تقریبا حداقل از 4 سال گذشته و از ابتدای هزاره سوم یعنی از سال 2001 که شارون حکومت رژیم صهیونیستی را برعهده می‌گیرد، حکومت مصر بشدت با سیاست‌های افراطی رژیم صهیونیستی همراه می‌شود. اگرچه قبل از این تاریخ هم تنش‌هایی بین حکومت مصر و یاسر عرفات وجود داشت اما تقریبا از دوره شارون، مصری‌ها در یک عناد هماهنگ شده با رژیم صهیونیستی به محدودسازی رفتار رهبر فلسطینی، یاسر عرفات می‌پردازند. در نقطه بعدی تلاقی دیپلماسی مصر و رژیم صهیونیستی، در سال 2006 رژیم صهیونیستی جنگی را علیه لبنان آغاز می‌کند و جنگ 33 روزه رقم می‌خورد.
دولت مصر در این زمان در موضع‌گیری رسمی وزارت خارجه و از زبان رئیس‌جمهور این کشور تلاش مقاومت برای آزادسازی سرزمین‌های خود و همچنین بیرون راندن ارتش رژیم صهیونیستی از نقاط اشغال شده در جنوب لبنان این اقدامات را ماجراجویی می‌نامد و عملا در صف همکاری با رژیم صهیونیستی قرار می‌گیرد. برخی بر اساس مستنداتی که وجود دارد، معتقدند همکاری‌های اطلاعاتی مصر و رژیم صهیونیستی از سال 1996 تحت عنوان تیم شرم‌الشیخ آغاز شده که در آن زمان کلینتون، سران مصر و رژیم صهیونیستی و اردن هسته اولیه این تشکیلات امنیتی را به وجود آورده و پس از آن برخی از کشورهای عربی دیگر مانند عربستان سعودی و امارات هم به آن اضافه می‌شوند. همکاری‌های اطلاعاتی بین مصر و رژیم صهیونیستی از سال 1996 تحت عنوان مبارزه با تروریسم استارت خورد که عملا در سیاست‌های رژیم صهیونیستی به مقاومت در سطح منطقه اطلاق می‌شود. در سال 2009 و در جنگی که اسرائیل با حماس و حمله به غزه آغاز کرد، باز هم هماهنگی کاملی میان رژیم صهیونیستی و مصر به وضوح مشهود بود. تکمیل حلقه محاصره در مناطق رفح و غزه توسط مصر صورت می‌گیرد. تلاش می‌شود تا از فرار و انتقال مردم غزه که از فشار بمباران و گلوله باران ارتش صهیونیست‌ها می‌خواستند به نقاط امن در صحرای سینا و رفح بروند، توسط مقامات مصری این ممانعت و جلوگیری شود و در نقطه اوج این همکاری پس از جنگ 22 روزه، مصری‌ها در یک طرح مشترک میان آمریکا، آلمان، رژیم صهیونیستی و مصر دیوار فولادی را در مرزهای غزه از دریا تا شهر رفح به طول چند ده کیلومتری می‌سازند تا تونل‌هایی که در نقاط مرزی غزه برای ارتزاق مردم و در واقع نجات از محاصره مهلکی که بر مردم این منطقه وارد می‌شود را سد کنند. این همکاری به جایی می‌رسد که اخیرا دستگاه‌های امنیتی مصر در داخل این تونل‌ها که تغذیه و نیازمندی‌های جاری مردم غزه را به نحوی تامین می‌کنند، گازهای سمی منتشر می‌کنند که این امر موجبات مرگ تعدادی از افراد عادی که در این تونل‌ها کار کرده و از این راه زندگی می‌کنند را فراهم آورده است. بخش دیگری از این همکاری‌ها این است که مصری‌ها از دهه 90 فروش مجانی گاز به رژیم صهیونیستی را آغاز کرده‌اند. در این قرارداد مصری‌ها به قیمت هر مترمکعب، 7 تا 11 دلار گاز مورد نیاز رژیم صهیونیستی را تامین می‌کنند که اصلا با قیمت‌های جهانی قابل مقایسه نیست. قیمت این گاز در بازارهای اروپایی به چند صد دلار می‌رسد. یادآوری این موضوع نیز خالی از لطف نیست که موضوع قطع گاز روسیه از خاک اوکراین به اروپا موجب بروز بحران در اروپا شد و هم‌اکنون قیمت گاز در بازارهای جهانی افزایش پیدا کرده است ولی مصری‌ها به‌رغم اعتراضات مردمی و گروه‌های سیاسی همچنان به فروش این گاز به قیمت بسیار ناچیز و تقریبا مجانی به رژیم صهیونیستی ادامه می‌دهند. در واقع باید توجه داشت که رژیم صهیونیستی بشدت در تامین منابع انرژی با دشواری و مشکلاتی مواجه است و سعی می‌کند این مساله را تاحدود زیادی از طریق تامین گاز از مصر جبران کند. نکته دیگری که وجود دارد اینکه مصری‌ها تقریبا از دهه 90 یکی از کشورهایی بودند که خواستار خاورمیانه عاری از سلاح‌های هسته‌ای بودند و این امر را در مجامعی مانند آژانس یا سایر نشست‌های بین‌المللی دنبال می‌کردند. در نشست اخیر نیویورک نیز مصری‌ها در کنار سایر کشورهای غیرمتعهد یا کشورهای عضو اتحادیه عرب به طرح این مساله پرداختند اما بلافاصله با فشار دولت آمریکا (که موضوع کمک‌های سالانه آمریکا به مصر را اهرم فشار علیه مصر قرار داد) به طور ناگهانی این مساله را از دستور کار دیپلماسی خود خارج کرد. در صورتی که با پیگیری این درخواست و ادامه فشارهای جدی بر صهیونیست‌ها موجب می‌شد که این رژیم از پنهانکاری‌های هسته‌ای خارج شود و سپس آژانس هسته‌ای که رفتار دوگانه‌ای را در مسائل هسته‌ای بین‌المللی به اجرا می‌گذارد را مجبور کند که نظارتش را بر رژیم صهیونیستی مستقر کند. این عقب‌نشینی مصری‌ها یک همکاری بسیار جدی با این رژیم ارزیابی می‌شود. در سفر نتانیاهو به شرم‌الشیخ که طی 10 روز گذشته انجام گرفت، تقریبا وعده نهایی مبارک به نتانیاهو داده شد. ما به ازای این عقب‌نشینی از فشار هسته‌ای به رژیم صهیونیستی این بود که صهیونیست‌ها تضمین کنند که جمال‌مبارک بتواند جانشین پدرش، حسنی‌مبارک شود. با وجود تمام این همکاری‌های صمیمانه‌ای که مصری‌ها با رژیم صهیونیستی دارند ولی طی هفته گذشته موضوع یک توافق بین کشورهایی که سرچشمه رود نیل را تشکیل می‌دهند، انجام گرفت. از آنجایی که مصری‌ها پروژه‌های وسیع کشاورزی را روی این رودخانه در طول کشور مصر به اجرا می‌گذارند، این توافق کشورهای سرچشمه نیل از اهمیت خاصی برخوردار است. همه ناظران و مطلعین معتقدند که این کار توسط صهیونیست‌ها تحریک می‌شود و عملا آنها را در شرایطی قرار می‌دهد که بتوانند رفتارهای راهبردی مصر را مدیریت کنند و در هرجایی که لازم باشد و آب نیل از کشورهای مختلف مانند روآندا، اوگاندا، کنیا و اتیوپی را در بر می‌گیرد، محدود کنند و دبی آن را کاهش دهد. از این جهت می‌توان گفت کل جمعیت مصر را می‌تواند این امر تحت فشار جدی قرار گيرد. با تمام این فشارهایی که رژیم صهیونیستی به مصر وارد می‌کند و امتیازات حیثیتی و حاکمیتی که از مصر دریافت می‌کند جای این سؤال وجود دارد که مصری‌ها چیزی به نام استقلال، حاکمیت، اقتدار و حیثیت تاریخی خودشان را توانسته‌اند حفظ کنند یا خیر؟ آیا از این مولفه‌ها هنوز در حکومت مصر در رابطه با رژیم صهیونیستی دفاع می‌شود یا خیر؟
* كارشناس مسائل خاورميانه