نخستین بار با پیشامد تجربه جنگ جهانی دوم بود که با جابه‌جایی‌های گسترده در شکل‌گیری تعریف جدیدی از حقوق فردی منجر شد. در پی این تجربه و جابه‌جایی‌های جمعیتی عظیمی که پیش و پس از آن رخ داده بود جامعه جهانی برای نخستین بار مصمم شد حقوقی برای افراد تعریف کند که بر تعلق آنان به کشوری خاص مبتنی نبوده و به وجود دولتی خاص برای حفاظت از آن نیاز نداشته باشد. در واقع جنگ جهانی دوم حاوی 2 تجربه دردآور بود. یکی تجربه افرادی که به دلیل از دست دادن ملیت خویش، از همه حقوق خود محروم شدند و دوم، تجربه افرادی که پناه خویش را نه در کشور خود و نه از دولت خود که در محل دیگری می‌جستند. حاصل این تجارب، تدوین منشوری بود به نام حقوق پناهندگان که برای نخستین‌بار مرجعی را به عنوان حافظ حقوق فردی تعیین کرد. در عین حال، جنگ جهانی دوم یگانه تجربه‌ای نیست که در قرن بیستم لزوم بازبینی رابطه موجود میان حقوق فردی و تابعیت یک دولت- ملت را زیر سوال برد. روندهای فاجعه بار تاسیس دولت- ملت‌ها در قرن بیستم که تجربه شکل‌گیری کشورهای حاصله از فروپاشی بلوک شرق یکی از آخرین نمونه‌های آن است نیز روشنگر سویه دیگری از همین مساله است. اما در فاصله 2 جنگ جهانی اول و دوم جهانی، مرزهای شمالی ایران شاهد سرریز انبوهی از پناهندگان بود که سعی داشتند از قلمروی شوروی بگریزند. در 2 دوره 1310-1308 و 1317-1316
- بویژه دوره اخیر که بخش چشمگیری از اتباع ایران مقیم شوروی را نیز در برگرفت- این موج ابعادی چشمگیر یافت و از لحاظ اقتصادی و همچنین امنیتی، گرفتاری‌های فراوانی را برای ایران پیش آورد. با این همه نگاهی به حضور تقریبا 80 ساله مهاجران کشورهای دیگر در ایران حکایت از آن دارد که خلق و خوی میهمان دوستی ایرانی‌ها، حتی زندگی را برای مهاجران شیرین‌تر از زندگی در وطن خویش کرده است. این مطلب را روز گذشته نماینده کشوری کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان نیز تایید کرده و معتقد است: ایران حقوق پناهندگان را فراتر از کنوانسیون «1951» رعایت می‌کند. «کارلوس زاکانی نی» نماینده کشوری کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان روز گذشته در مصاحبه کوتاهی با خبرگزاری مهر، ضمن تایید این مطلب اعلام کرد که ایران تنها کشوری است که حقوق پناهندگان و کنوانسیون «1951» سازمان ملل را حتی فراتر از این کنوانسون رعایت می‌کند. وی درباره بیشترین آمار پناهندگان جهان می‌گوید که پاکستان در حال حاضر در راس جدول صدور مهاجران به جهان قرار دارد این در حالی است که وی معتقد است: «با توجه به آشنایی و اشراف کامل به عملکرد کشورها می‌توانم با قاطعیت بگویم که ایران براساس کنوانسیون 1951، حقوق شهروندی پناهندگان را حتی فراتر از کنوانسیون رعایت کرده، بویژه اینکه در قوانین اسلامی ایران نیز به این موضوع نگاه ویژه‌ای شده است». با این حال نظر او درباره کشورهای نقض‌کننده حقوق پناهندگان هم این است: «به دلیل اینکه در کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل هستم نمی‌توانم نام کشوری را ببرم ولی از آن دولت‌ها می‌خواهیم که به پناهندگان نگاه جدید و مثبتی داشته باشند». زاکانی نی درباره وضع بودجه و کمک‌های سازمان ملل برای حمایت از پناهندگان و میزان یکسانی آن در کشورهای مختلف می‌گوید: «یقینا این بودجه نمی‌تواند یکسان باشد و بستگی به برنامه و نیاز پناهندگان در آن کشور دارد و در برخی از موارد اختلاف این حمایت‌ها بسیار متفاوت است». وی همچنین با تایید این مطلب که سازمان ملل برای هر پناهنده افغانی و عراقی به دولت ایران کمک مالی می‌کند، می‌گوید: «جواب این سوال محرمانه است و باید از دولت ایران سؤال کنید، ولی بودجه قابل توجهی پرداخت می‌شود».
ایران از نگاه نماینده سازمان ملل
درامور پناهندگان
«زندگی در ایران چگونه است؟» پاسخ نماینده کشوری کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان به این سوال در حاشیه مصاحبه هم به نوع خود جذاب است: من به همراه همسر و فرزندانم 3 سال است که در تهران زندگی می‌کنیم. شهر یزد را به عنوان زیباترین شهر ایران می‌شناسم و بهترین غذای ایرانی که خورده‌ام، دیزی بوده است. مردم ایران میهمان نوازند و به خارجی‌ها احترام می‌گذارند. ولی ترافیک و آلودگی هوای تهران را به عنوان تلخ‌ترین تجربیات روزهای زندگی‌ام می‌دانم.