نازنین احمدی:
نوشابه‌های انرژی‌زا، نوشیدنی‌هایی ملایم هستند که به عنوان زیادکننده انرژی بدن بیش از بقیه نوشیدنی‌های رایج به فروش می‌رسند. براساس گزارش انستیتو مارین، کافئین تنها مورد یافت شده در این نوع نوشابه‌هاست که به بالابردن فرآیندهای مغزی و جسمی کمک می‌کند.
Jolt Cola به عنوان اولین نوشابه انرژی‌زا از سال 1980 در آمریکای شمالی به بازار آمد. در این نوشابه درصد کافئین و شکر بیشتر از حد معمول بود و خریداران آن اغلب جوانان بودند. هرچند خریداران می‌دانستند این نوشابه صددرصد سالم نیست اما همین که به آنها این امکان را می‌داد تا ساعات بیشتری از روز را کار کنند برایشان کافی بود. در حال حاضر نیز تحقیقات جدید، اثرات منفی این نوشابه‌ها را تأیید کرده و نشان داده که نوجوانان و جوانانی که به مقدار زیاد از نوشابه‌های انرژی‌زا استفاده می‌کنند بیشتر در معرض انجام کارهای خشن و با ریسک بالا هستند. از آنجا که عامل انرژی‌زا در این نوشابه‌ها مقدار زیاد کافئین است، سیستم عصبی بدن در حالت آ‌ماده باش یا به اصطلاح تحرک قرار می‌گیرد و فرد تصور می‌کند انرژی بیشتری دارد. البته میزان کافئین در هر یک از آنها با دیگری متفاوت است و استاندارد خاصی برای این ماده وجود ندارد، ولی مسأله این است که مقدار زیاد کافئین می‌تواند موجب بروز عوارضی در بدن شود بنابراین افرادی که از این نوع نوشابه‌ها استفاده می‌کنند باید مراقب سلامتی خود باشند، چرا که بسیاری از مرگ‌ها ارتباط مستقیمي با مصرف زیاد کافئین دارد. این نوشابه‌ها از 80 تا 360 میلی‌گرم کافئین را در هر قوطی‌داراست که این میزان کافئین بسیار خطرناک است، زیرا مصرف بیش از حد دوز آن می‌تواند عوارضی نظیر عصبی شدن، کج خلقی، اضطراب، دلشوره، افسردگی، گرفتگی عضلات، بی‌خوابی، سردرد و اختلالات تنفسی را به‌وجود بیاورد.
دكتر مسعود کیمیاگر، متخصص تغذیه، بر این باور است که اگر میزان کافئین موجود در نوشابه‌ها متعادل باشد، عوارض خاصی را به دنبال نخواهد داشت و مشکلی را برای فرد به‌وجود نمی‌آورد، اما این نوشابه‌ها از دیدگاه اقتصادی به هیچ‌وجه توصیه نمی‌شوند. وی مي‌افزايد: این نوشابه‌ها تنها حاوی مقداری قند، ویتامین و کافئین هستند که در مقابل قیمتی که دارند به هیچ عنوان مقرون به صرفه نیستند؛ زیرا همین پول و حتی کمتر از آن را می‌توان خرج خرید سبزی و میوه کرد که از لحاظ غذایی پرارزش‌تر هم هستند. وي در ادامه اضافه کرد: بنابراین ارائه این نوشابه‌ها به جامعه، به خصوص جوانان، یک نوع فریب و تبلیغ برای کسب پول بیشتر است و استفاده از آنها به هیچ عنوان توصیه نمی‌شود. علاوه بر آن، اگر کافئین آن بالا باشد عوارض نوشابه‌های گازدار مانند
جذب نشدن کلسیم و آهن در بدن و پوکی استخوان را به همراه خواهد داشت. کیمیاگر همچنین از دیگر مشکلات این نوشابه‌ها را وابستگی جسمی و روانی فرد به آنها عنوان کرد و افزود: مصرف این نوشابه‌ها پس از مدتی فرد را به خصوص از لحاظ روانی به خود وابسته می‌کند. وی گفت: این نکته را نیز نباید نادیده گرفت که نوشابه‌های انرژی‌زا با نوشابه‌های ورزشی تفاوت فراوانی دارند؛ نوشابه‌های ورزشی که خاص ورزشکاران هستند دارای قند و کافئین محاسبه شده بوده و غلظت مواد در آن طبق اصول خاصی وجود دارد. محتویات اکثر نوشابه‌های انرژی‌زا، آب، شکر، کافئین، تورین، ویتامین(به‌خصوص ویتامین‌های گروه B)، مواد معدنی، مواد ترکیبی مصنوعی و مواد رنگی است. مصرف بیش از اندازه و طولانی مدت این نوشابه‌ها به غیر از آنچه گفته شد، می‌تواند باعث اسهال، تهوع، استفراغ، دل درد، افزایش گاز روده و بی‌خوابی شود. همچنين اختلال در الکترولیت‌های بدن، بی‌نظمی ضربان قلب، افزایش فشارخون، افزایش ضربان قلب(حتی تپش قلب)، کم‌آبی بدن و بی‌خوابی می‌تواند اثرات کوتاه مدت آنها باشد. اما اگر باز هم اصرار دارید که از این نوشابه‌ها استفاده کنید رعایت نکات زیر می‌تواند به کاهش مضرات آن کمک کند:
1 - مصرف آنها را به روزی 2 قوطی محدود كنيد .
2- هنگام فعالیت بدنی شدید و ورزش کردن از آنها استفاده نکنید، چرا که خاصیت ادرارآوری کافئین و تعرق حین فعالیت جسمی باعث کم‌آبی بدن می‌شود.
3- از آنجا که مصرف این نوشابه‌ها باعث کم‌آبی می‌شود، همراه با آنها آب بنوشید.
4- مصرف آنها توسط زنان باردار، شیرده و کودکان توصیه نمی‌شود.
مورد دیگری که کارشناسان نسبت به آن هشدار داده‌اند، این است که در برخی از این نوشابه‌ها مقداری کافئین با مقادیری از مواد آرام‌بخش همراه شده تا افراد بعد از مصرف احساس خوبی داشته باشند، اما داروی واقعی در هیچ یک از آنها نیست، با توجه به اینكه عملکرد کافئین دقیقا متضاد داروهاي
آرام بخش است، به عبارتی یکی فعالیت عصبی را تشدید و دیگری آن را سرکوب می‌کند که ممکن است منجر به تغییرات شدید در ضربان قلب و گاه سکته و مرگ شود. به همین دلیل نوجوانان در زمان مصرف به طور کوتاه مدت ممکن است توانایی تصمیم‌گیری صحیح را نداشته باشند و دست به انجام کارهای نادرست، خطرناک و خشن بزنند.