مریم قاضیزاده:
یکی از مسائل جنجالبرانگیزی که این روزها زیاد دربارهاش میشنویم و میخوانیم، میزان دستمزد بازیگران سینما است. موضوعی که اگرچه تاثیر زیادی بر ساختار و اقتصاد سینمای ایران دارد اما جزو خصوصیترین بخش از زندگی یک هنرمند محسوب شده و تا حدود زیادی بر زندگی حرفهای و شخصی او تاثیر میگذارد.هرچند که بررسی این پدیده نه از زاویه شخصی و صنفی بلکه از منظر چگونگی و میزان پرداخت حائز اهمیت است، اما نباید فراموش کرد که در پس هر اتفاقی عواملی هستند که آن را به وجود آورده و به آن دامن میزنند. اگر از نظاممند و استاندارد نبودن قراردادهای پرداخت دستمزد صرفنظر کنیم آنچه که نمود پیدا میکند، توافقهایی است که بین تهیهکننده و بازیگر به وجود آمده و ناظران را دچار این شک و شبهه میکند که دستمزدهای پرداخت شده بسیار بالاتر از حد معمول بوده و سنخیتی با سینمای ما ندارد ، حال آنکه بسیار دیده شده بازیگرانی حتی از دستمزدهای معمول خود گذشته و در برخی از پروژههای سینمایی و تلویزیونی به ایفای نقش پرداختهاند.
جهانگیر الماسی در این باره میگوید: «خیلی وقتها پیش میآید که بازیگر به خاطر عشقی که به بازی و سینما دارد از دستمزد عادی خود میگذرد و نیمهمجانی یا حتی مجانی کار میکند، اتفاقی که بارها برای نسل ما به خاطر هدفی که داشتیم رخ داده است.»
داوود رشیدی که دستمزدهای بالا را محصول توافق تهیهکننده و بازیگر میداند نیز معتقد است: «دستمزد یک بازیگر نشأتگرفته از یک توافق دو نفره و رابطه عرضه و تقاضا است. اگر تهیهکنندهای خواهان حضور بازیگر خاصی است و او دستمزد غیرمنطقی طلب میکند به خود آن بازیگر و تهیهکننده برمیگردد و اجباری نیست به حرف کسی که دستمزد بالا میخواهد گوش کرد و در واقع ضعف تهیهکننده است که به خواسته نامعقول یک بازیگر تن میدهد.»
رئیس انجمن بازیگران سینمای ایران ادامه میدهد: «شهرت یک بازیگر، علاقهاش به کارگردان و فیلم، سطح فیلمنامهای که به او پیشنهاد شده و نقشی که قرار است ایفا کند، در میزان دستمزدی که طلب میکند بسیار موثر است. برخی فیلمها هستند که خیلی خوب بوده و کارگردان شناختهشدهای دارد.
در این موارد حتی دیده شده که بازیگر حاضر است دستمزد پایینی بگیرد تا افتخار حضور در آن پروژه را داشته باشد. ولی نقطه مقابل آن هم وجود دارد، اینکه فیلم آنقدر سطحی است که بازیگر برای حضور در آن دستمزد بالایی طلب میکند؛ در هر دو صورت آنچه که اهمیت دارد، تهیهکننده است. تهیهکننده نقش تعیینکنندهای داشته و براساس توافق او و بازیگر است که دستمزد تعیین میشود.»
اگرچه تعیین سقف و کف دستمزد و نظاممند کردن آن بسیار قابل تامل و مفید است، اما باید توجه داشت این قضیه زمانی مطرح میشود که بازیگر از تمام مزایا و خدمات در نظر گرفته شده برای این صنف بهرهمند بوده تا هنرمند نگران آینده خود نباشد.
پژمان بازغی در این باره میگوید: «اگر قرار است بازیگر دستمزد بالایی نگیرد باید شرایطی فراهم شود که نگران آینده خود نباشد. در سینمای دنیا، بازیگر زمانی دستمزد کم میگیرد که در بخشی از سود نهایی فیلم شریک باشد، حال آنکه این اتفاق در سینمای ایران هیچگاه به وقوع نمیپیوندد و تهیهکننده برای خودش شریک اضافه نمیکند.»
وی با اشاره به این مطلب که احتیاج به بازنگری در قانون کار داریم، ادامه میدهد: «باید همه چیز درست و منظم جلو برود، چرا که بازیگر هم یک انسان است با تمام نیازهای روزمره مثل مسکن، بیمه، امنیت شغلی و غیره. او از طریق بازیگری زندگی خود را میگرداند که اگر بخواهیم یکسری مزایا را قطع کنیم باید به همین میزان، مزایای دیگری اضافه شود.»
در بررسی میزان دستمزد بازیگران سینمای ایران، آنچه که هیچگاه بدان اشاره نشده، این است که آیا میزان دستمزدی که یک بازیگر دریافت میکند به اندازه زحمت و تلاشی هست که برای خلق آن نقش کشیده یا نه؟
به هرحال اگر بتوان از حضور کارشناسان مربوطه برای تعیین میزان واقعی دستمزد یک بازیگر استفاده کرد، گامی بزرگ در جهت نظاممند کردن حقوق بازیگران برداشتهایم. «امید. الف . امیدی»، سرمایهگذار و مجری طرح فیلم «آن سوی پرچین» با ذکر این مطلب که باید به فکر رفاه بازیگران بود، میگوید: «برای بازیگر نمیتوان قیمت تعیین کرد، چون کار بازیگری، کاری فرهنگی است و برای کار فرهنگی نمیتوان ارزش ریالی مشخص کرد. به جای اینکه به فکر بالا یا پایین بردن دستمزد بازیگران باشیم، بهتر است شرایطی برای رفاه بازیگران فراهم شود.» هرچند بررسی این مقوله میتواند راهی برای رسیدن به اهداف بزرگ در راستای سروسامان بخشیدن به موضوع حقوق بازیگران باشد، ولی سوالی که مطرح میشود، این است که دریافت حقوق کدام یک از صنفهای هنری به این اندازه زیر ذرهبین رسانهها قرار گرفته و آیا رسانهای کردن آن میتواند در نظاممند کردن حقوق بازیگران مفید باشد؟