هادي مرزبان*
:دوستان گویا اخیرا تصمیم گرفته‌اند که من، خودم را بازنشسته کنم و مثل آدم‌هایی که وقتشان را روی نیمکت پارک می‌گذرانند، جدول حل می‌کنند و درباره کوپن برنج و روغن و از اضافه حقوق 15هزار تومانی صحبت کنند، وقتم را بگذرانم اما باید بدانند که نمی‌توانند هنرمند را به این سادگی بازنشسته کنند. آن هم در شرایطی که بازنشستگی هنرمند به مثابه مرگ اوست و من اگر بنا باشد بمیرم، برای آخرین بار وصیت و حرف‌های ناگفته‌ای دارم که خواهم زد و آن زمان بازنشسته که نه، می‌میرم. در چندماه اخیر من به چند نفر قول داده بودم تا درباره تئاتر صحبت نکنم. در حالی که اگر کسی بخواهد درباره تئاتر سخن بگوید من حرف‌های زیادی در این حوزه برای گفتن دارم. آن هم به پشتوانه 40سال سابقه و آثاری که در این سال‌ها در کارنامه‌ام انباشته شده و مزید آبروی تئاتری‌ام شده است ولی هنوز هم ترجیح می‌دهم حرف نزنم. شاید به این‌خاطر که فکر می‌کنم برای آخرین کارم یعنی «منطق‌الطیر سلیمانی» که ناکام ماند، نوری کورسو می‌زند و شاید شرایط اجرای این نمایشنامه بالاخره فراهم شود ولی اگر روزی نشود که این اثر به مرحله اجرا دست یابد، حرف‌های خود را خواهم گفت.
درست است که امروز، بازیگران تئاتر و اصولا اهالی این وادی در مضیقه‌های فراوانی هستند، درست است که با سیلی صورت خود را سرخ نگه می‌دارند، درست است که غالبا غم نان دارند، درست است که عده‌ای از آنهایی که قراردادی بوده‌اند ناگهان از کار بیکار می‌شوند اما امروز به جایی رسیده‌ام که می‌بینم اینها دیگر مهم نیست. زیرا اگر برای تئاتری‌ها آب ندارد لااقل برای چهار، پنج نفر نان دارد و اگر خوب دقت کنیم می‌بینیم که این چهار، پنج نفر مرتب نقش عوض می‌کنند ولی همان آدم‌ها هستند و رابطه‌ها به خوبی پابرجاست. هنرمندان تئاتر نیز فقط در سالن‌ها کار می‌کنند که تنها سالن را پرکنند. انگار هر مکانی که خالی باشد باید در آنجا مشغول کار شوند. زمانی سالن به کارگردانی اختصاص داده نمی‌شود و زمانی همان سالن را که خالی می‌شود، برای همان نمایش به زور به کارگردان می‌دهند تا به اجرا بپردازد. روی این اصل متاسفم که می‌بینم به‌تدریج در محیط تئاتر شاهد یک بام و چند هوایی شده‌ایم.
در عین اینکه با دارا بودن 40 سال سابقه کاری در عرصه تئاتر و به گواه تماشاگران، دانشجویان و بازیگران تئاتری‌ام هرگز تئاتر برایم دکان دونبشی نبوده است که خدای ناکرده کیسه‌ای برای آن دوخته باشم. من به‌عنوان یک بازیگر و کارگردان و کسی که بیشترین ساعت‌های عمر خود را در سالن‌های تئاتر و روی صحنه گذرانده است، از تئاتر تصوری جز عبادت و رسیدن به سر‌منزل مقصود نداشته و ندارم. پس تا زنده‌ام در این مسیر حرکت به راه خود ادامه می‌دهم.
هرچند اخیرا متوقف‌شدن تمرین نمایش «منطق‌الطیر سلیمانی» قلب مرا شکست. در ابتدا وقتی اجرای این تئاتر به من پیشنهاد شد (راحت بگویم) به‌عنوان یک کار سفارشی شروع به فراهم‌کردن اجرای آن کردم. اما هر روز که در حین کارگردانی این نمایش به قرآن نزدیک شدم، نقطه‌های کوری برایم روشن شد که تو گویی جز در این جهان مادی به جزئیات و پیچیدگی‌های جهانی معنوی‌تر دست یافته‌ام. یک ماه از تمرین این نمایش را در کنار ایرج راد (بازیگر نقش اول «منطق‌الطیر سلیمانی») و امیر دژاکام (نویسنده و مشاور کارگردان) و 15 نفر بازیگر پیشکسوت و عاشق و 100 دانشجوی مشتاق که به یاری من آمده بودند، در فضایی معنوی به سر کردم. هر روز با صوت قرآن تمرینات را شروع می‌کردیم و انگار نوعی قداست و معنویت در سالن حکمفرما بود که ناگهان همه چیز به هم ریخت و گفتند نمی‌توانید به ادامه تمرینات بپردازید. گرچه هنوز هم نمی‌دانم چرا !! ای کاش کسی پیدا شود و جرم مرا بگوید. باری من پای این کار ایستاده‌ام و اگر بنا باشد این کار زیبای قرآنی روی صحنه نرود آن روز مسلما روز بازنشستگی که نه، روز مرگ من خواهد بود. نکته جالب و تعجب‌برانگیز، این است که سال گذشته که مراسمی با حضور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و اهالی تئاتر در تئاتر شهر برگزار شد، شخص وزیر از من درباره برنامه‌های آتی‌ام پرسید و من پاسخ دادم به زودی کارهایی انجام می‌دهم. پس از آن، ایشان در مراسمی در مشهد به سخنرانی پرداختند و در آن مراسم تاکید کردند اجرای آثار و نمایشنامه‌های دینی و قرآنی برای هر هنرمند ضروری است. حال آنکه در حال حاضر، مدتی است تمرین نمایشنامه «منطق‌الطیر سلیمانی» با وجود داشتن مضمون قرآنی به دلایل نامعلوم در هاله‌ای از ابهام مانده و متوقف شده است. در عین حال، این پرسش در ذهن من همچنان جاری است که آیا وزیر محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی از توقف این اجرا مطلع هستند یا اینکه ...
* نويسنده و كارگردان تئاتر