باید این روزها را به خاطر سپرد. پسر جوان کاخ سفید سال‌ها بعد قطعا خاطرات خوبی از این روزها نقل نمی‌کند. باراک اوباما این روزها 2 باخت همزمان را تجربه می‌کند و ماجرا وقتی جالب می‌شود که ایران بیشترین فایده این باخت‌ها را برده است. اجلاس بازنگری معاهده «ان‌پی‌تی» روز گذشته به پایان رسید. چهارم ماه مه، زمانی که این اجلاس آغاز شد روزنامه لوموند در گزارشی نوشت: این کنفرانس صحنه «زورآزمایی ایران و آمریکاست». اینک در 29 مه، نتیجه این زورآمایی را فقط در یک جمله می‌توان خلاصه کرد: «آمریکا باخت.» چرا؟
1- در سند نهایی کنفرانس بازنگری «ان‌پی‌تی» مهم‌ترین موضوعات محل مناقشه معاهده «ان‌پی‌تی» عنوان شد. موضوع هسته‌ای ایران نه تنها به عنوان هیچکدام از سرفصل‌های این سند قرار نگرفت، بلکه در زیرفصل‌های این سند نیز نامی از ایران دیده نمی‌شود. یعنی در واقع تمام تلاش ایالات متحده برای گنجاندن برخی مفاد ضدایرانی در این سند ناکام ماند. به عنوان مثال موضوع منع کشورها از خروج از «ان‌پی‌تی» و نیز مرتبط ساختن برنامه‌های هسته‌ای به استعداد نظامی کشورها از جمله مواردی است که ایالات متحده درصدد بود با گنجاندن آنها در سند نهایی این اجلاس، فشار هسته‌ای را بر ایران مضاعف کند. به هرحال در این حوزه، آمریکا توفیقی نیافت.
2- عدم توفیق ایالات متحده البته با یک ضربه سهمگین نیز مواجه شد. سند پایانی اجلاس بازنگری «ان‌پی‌تی» در سر فصل «خاورمیانه؛ مهم‌ترین محور مذاکرات مجمع» از اسرائیل خواسته به عضویت این معاهده درآيد. ارزیابی بهتر و دقیق‌تر از تلاش برای عضویت رژیم صهیونیستی در معاهده «ان‌پی‌تی» در حالتی صورت می‌گیرد که بند‌های این سرفصل بخوبی مطالعه شود. کشورهای حاضر در این اجلاس در سند پایانی خود صراحتا بر «عاری‌سازی خاورمیانه از سلاح هسته‌ای و سایر سلاح‌های کشتار جمعی» تاکید کرده‌اند. قطعا عضویت رژیم صهیونیستی می‌تواند به عنوان نخستین گام برای تحقق این مهم ارزیابی شود. البته حمایت برخی اعضای «ان‌پی‌تی» – نظیر آمریکا، فرانسه و انگلیس- از رژیم صهیونیستی دورنمای این موضوع را امیدوارکننده نشان نمي‌دهد.
3- محمود احمدی‌نژاد 4 مه در افتتاحیه اجلاس به سخنرانی پرداخت و 11پیشنهاد را مطرح کرد. پیشنهادات رئیس‌جمهور بر یک محور اساسی استوار بود: «عاری‌سازی دنیا از سلاح هسته‌ای.» برآیند مفاد 11 پیشنهاد احمدی نژاد نیز همین مهم را حاصل می‌کرد. البته هدف نزدیک رئیس‌جمهور قرار دادن اسرائیل در چارچوب الزام‌آور «ان‌پی‌تی» بود. سند پایانی اجلاس نیز تا حدود زیادی از دغدغه‌های مشترک جمهوری اسلامی ایران با دیگر کشورهای دنیا خبر می‌دهد. علاوه بر تاکید مجدد اعضای حاضر در اجلاس بازنگری «ان‌پی‌تی» بر اجرا و پایبندی به ماده 6، اقدام بی‌سابقه دعوت از رژیم اشغالگر قدس برای عضویت در «ان‌پی‌تی» را می‌توان یک پیروزی بسیار بزرگ برای ایران و کشورهای خاورمیانه تلقی کرد. به عبارت ساده‌تر ناکامی ایالات متحده در تحدید قانونی ایران، با فشار قانونی به همپیمان خاورمیانه‌ای این کشور همراه شد.
4- یکی دیگر از دلایل ناکامی ایالات متحده را باید در افزایش گستره فعالیت ایران جست. حضور فعال در مجامع دیپلماتیک در ابتدا حوزه تاثیرگذاری آمریکا را دچار خدشه کرده و در ادامه توانسته دامنه تاثیرگذاری نظرات جمهوری اسلامی را توسعه دهد. به عنوان مثال حضور رئیس‌جمهور در اجلاس بازنگری «ان‌پی‌تی» و ارائه پیشنهادات به اعضا توانسته است یک نگاه منطقی را در مقابل نظرات آمریکا قرار دهد. در چنین شرایطی قطعا آنچه حاصل می‌شود، میل اجلاس به سوی موضع میانه و تحلیل نزدیک‌تر به واقعیات است.
با این حال همه آنچه رفت تنها شرح یکی از شکست‌های باراک اوباما در روزهای اخیر است.
آنان که تحولات هسته‌ای ایران را به صورت دقیق رصد می‌کنند اینک هیچگونه پیش‌بینی قابل اطمینانی از رفتار نهایی آمریکا در قبال بیانیه تهران ارائه نمی‌کنند. ماجرا بسیار جالب شده است. این روزها آنان که اخبار هسته‌ای ایران را دنبال می‌کنند مواضع جمهوری اسلامی را از زبان سران برزیل و ترکیه می‌شنوند. به عبارت دیگر بیانیه تهران باعث شد جبهه جدیدی در فضای مناسبات هسته‌ای گشوده شود. ایالات متحده در برهه زمانی فعلی باید شنوای گوشه‌ای از استدلال‌های هسته‌ای ایران آن هم از بالاترین تریبون‌های رسمی ترکیه و برزیل باشد. اتفاقات روزهای اخیر را باید تا مدت‌ها به تحلیل نشست. به عنوان مثال وقتی رجب طیب اردوغان ترک در ریودوژانیروی برزیل زبان به استهزاء هیلاری کلینتون می‌گشاید و می‌گوید آمریکا صلاحیت اظهارنظر درباره برنامه هسته‌ای ایران را ندارد یا وقتی لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا نامه محرمانه اوباما را فاش می‌کند تا همگان از مواضع دوگانه آقای «تغییر» در قبال ایران باخبر باشند؛ باید این رخداد‌ها را فارغ از هرگونه مناسبات با دولت ايران به ارزیابی نشست.
این تحلیل که ترکیه و برزیل برای دفاع از حیثیت بین‌المللی خود باید پایبندی به مفاد بیانیه تهران را مراعات کنند، تحلیل درستی است اما سازوکار ظریف فضاسازی برای بازیگری ترکیه و برزیل در برنامه هسته‌ای تهران را باید قدر دانست. از سوی دیگر بسیار بدیهی است نگرش این 2 کشور با نحوه نگاه کشورهای خارج از محدوده سلطه به تحولات دنیا بسیار متفاوت است، بنابراین تشکیل یک جبهه جدید در تحولات جهانی تنها می‌تواند قدرت‌های مایل به ثبات بلوک‌بندی‌های دنیا را دچار خدشه کند. ایالات متحده نیز در زمره این کشورهاست. اوباما اینک به جای تهران، چشم به آنکارا و برازیلیا دارد.
رئیس‌جمهور جوان آمریکا روزهای دشواری
در پیش دارد.