رضوانه سیدعلی
زمانی که بچه‌ها به سن مدرسه می‌رسند، اعتماد به نفس در آنها شکل گرفته است. بچه‌هایی با اعتماد به نفس بالا، این توانایی را دارند که چیزهای جدید را تجربه کنند یا اینکه با بچه‌های دیگر دوست بشوند. ولی کودکانی که اعتماد به نفس آنها در سطح پایین‌تری است در موارد ذکر شده به زمان بیشتری احتیاج دارند و گاه باید از والدین خود کمک بگیرند.
در این سنین بسیار مهم است که والدین برای بالا بردن سطح اعتماد به نفس فرزندشان تلاش کنند.
راه‌هایی که به این منظور می‌توان به والدین پیشنهاد کرد به قرا زیر است:
- فرزندتان را باور داشته باشید و آن را در عمل به او نشان دهید. مثلا اجازه بدهید که او بداند برای شما دوست داشتنی و با ارزش است.
- او را تشویق و تحسین کنید. کودک ارزش کارهای خود را با طرز فکرتان درباره خودش و تشویق و تحسین شما محاسبه می‌کند. کلماتی مثل «آفرین» یا «کار سختی بود ولی تو از عهده آن برآمدی»، کلماتی تاثیرگذار در کودکان به شمار می‌آیند. این اطمینان و قوت قلب را به کودکان خود بدهید که اشتباه کردن قسمتی از رشد و تکامل آنها است.
- خوب گوش دادن به فرزندتان را تمرین کنید. مثلا اینکه با دقت به حرف‌های او گوش کنید یا اینکه قسمتی از حرف‌های او را تکرار کنید و در مقابل آنها عکس‌العمل نشان دهید تا کودک مطمئن شود که حواس شما به حرف‌های او است و به ادامه صحبت تشویق شود.
- به احساسات کودکتان احترام بگذارید و اجازه دهید احساسات خود را به زبان بیاورد.
- رفتار کودک را سرزنش کنید نه خود کودک را، در غیر این صورت کودک تصور می‌کند او فرد بدی است و همه این اتفاقات و حرکات نادرست به خاطر شخصیت بد او اتفاق می‌افتند. این حالت اگر برای مدت طولانی ادامه داشته باشد، تاثیر مخربی در شخصیت فرزندتان خواهد داشت. برای کودک روشن کنید چیزی که شما را ناراحت یا عصبانی کرده خود کودک نیست بلکه عمل اشتباه او بوده است.
- به علائق کودکتان احترام بگذارید حتی اگر به نظر شما بسیار کسل‌کننده باشد.
- به ترس یا احساس نبود امنیتی که توسط کودک ابراز می‌شود، اهمیت دهید حتی اگر به نظر شما کم اهمیت باشد و برای برطرف کردن آن تلاش کنید.
- کودک را به استقلال تشویق کنید. به طور مثال او را به استفاده از موقعیت‌ها و امتحان چیزهای جدید ترغیب کنید. موفقیت، کمک زیادی به اعتماد به نفس کودک می‌کند و حتی در صورت شکست، او می‌تواند چیزهای زیادی از آن بیاموزد و تجربه کسب کند.
- همراه کودکتان بخندید اما هیچ وقت او را مورد تمسخر قرار ندهید.
- روی چیزهایی که فرزندتان در آنها موفق است، تمرکز کنید. مثلا ورزش‌ها یا رشته‌های مختلف هنری.
- والدین باید به خاطر داشته باشند از جملاتی مثل «به تو گفته بودم که این کار را نکن!» استفاده نکنند. مثلا شما به فرزندتان هشدار داده‌اید که او نمی‌تواند یک لیوان پر از شیر و ظرف غذا را هم زمان در دست بگیرد و روی فرش راه برود. اما او این کار را می‌کند و غذا یا شیر روی فرش می‌ریزد. در این حالت شما بسیار مایلید از جملاتی مثل«نگاه کن چکار کردی! به توگفته بودم اینکار رانکن!» استفاه کنید، حرف‌هایی از قبیل، باعث می‌شود که کودک به طور مضاعف ناراحت شود و احساس ناتوانی بکند. یکی به خاطر موفق نشدن و دیگری به دلیل سرزنش اطرافیان، به جای اینگونه جملات، سعی کنید با جملاتی او را مورد حمایت خود قرار دهید؛ جملاتی «مثل این کار را امتحان کردی ولی نتیجه‌ای نداد.» و «اشکالی ندارد، دفعه بعد، می‌توانی هر کدام را جداگانه حمل کنی.»
باید به خاطر داشته باشیم که تنها سرزنش کودک به طور مستقیم باعث نبودن اعتماد به نفس در کودک نمی‌شود، بلکه اگر کودک به طور تصادفی بشنود که شما هنگام صحبت با دیگری او را مثلا «دست و پاچلفتی» قلمداد می‌کنید، او این را باور کرده و آن را غیر قابل اصلاح تصور می‌کند.
- فراموش نکنید چیزهایی که شما درباره خودتان بیان می‌کنید، می‌تواند به اعتماد به نفس کودکتان صدمه بزند. کودکان چیزهای زیادی را با تقلید از بزرگ‌ترها می‌آموزند. اگر شما در مقابل شرایط بد و یا فشارهای زندگی بیش از حد واکنش نشان دهید، فرزند شما نگران خواهد شد که شما واقعا نمی‌توانید با چالش‌های زندگی مواجه شوید و از عهده آنها برآیید. مطمئنا شما در این حالت الگوی خوبی برای کودک نخواهید بود. والدین برای کودک باید الگویی از مثبت‌اندیشی و مثبت نگری به زندگی باشند و به کودکان بیاموزند که چگونه با مشکلات زندگی مواجه شوند و از عهده آنها برآیند.
هیچ وقت از جملات زیر استفاده نکنید:
تو را دوست ندارم، ای کاش هرگز به دنیا نمی‌آمدی، کلمات توهین‌آمیز یا غیر محبت‌آمیز، تمسخر کردن عمدی کارها یا احساسات کودک، گوشه و کنایه‌زدن، سرزنش مداوم، فریاد کشیدن و فحش دادن .فراموش نکنیم که هیچ کدام از ما کامل نیستیم و برای همه ما ممکن است اتفاق بیفتد کلمه‌ای به کار ببریم و بلافاصله از گفتن آن پشیمان شویم. اگر چنین حالتی پیش آمد، بهترین کار این است که پشیمانی خودتان را به کودک ابراز کنید. مثلا بگویید «نباید چنین حرفی می‌زدم، این کلمه بدی بود و من نمی‌خواستم این کلمه را استفاده کنم. فقط کمی خسته هستم.» سپس او را در آغوش بگیرید و سعی کنید کودک پشیمانی شما را بپذیرد.