شهرزاد عبديه
تغییر، تحول، تفاوت و ... واژه‌هایی هستند که این روزها شده ورد زبان همه، استثنا هم ندارد. در همه حوزه‌ها و مقوله‌ها می‌توان از چاشنی تغییر و تحول استفاده کرد و خوب و بد آن را انداخت به گردن قرن بیستم و تکنولوژی و مدرنیته، و ازدواج یکی از همین مقوله‌هاست.
تغییر، تحول، تفاوت و ... واژه‌هایی هستند که این روزها شده ورد زبان همه، استثنا هم ندارد. در همه حوزه‌ها و مقوله‌ها می‌توان از چاشنی تغییر و تحول استفاده کرد و خوب و بد آن را انداخت به گردن قرن بیستم و تکنولوژی و مدرنیته، و ازدواج یکی از همین مقوله‌هاست.تا امروز در ازدواج‌ها، حداقل در پیوندهای این مرز و بوم، رسم بر این بود که مرد چند سالی از زن بزرگ‌تر باشد اما این روزها ازدواج مردها با زنان بزرگ‌تر از خود کم‌کم از استثنا خارج و آمار آنها آرام آرام بیشتر و بیشتر مي‌شود. البته هنوز جای نگرانی نیست و به عقیده برخی از کارشناسان باز هم این ازدواج‌ها در اقلیت هستند، اما مگر همین چند سال پیش نبود که تعداد طلاق‌های ما هم بسیار کم و جدایی در بسیاری از خانواده‌ها مطرود بود و امروز به جایی رسیده‌ایم که کم‌کم طلاق و جدایی در بین خانواده‌ها راحت‌تر پذیرفته می‌شود.
براساس گزارش سازمان ثبت احوال، در یک‌سال اخیر میزان ثبت ازدواج‌هایی که در آن زوجه، 20 سال از زوج بزرگ‌تر است، 57 درصد افزایش یافته. در سه ماهه اول سال گذشته 132 مورد ازدواج در کشور ثبت شد که سن زوجه بیش از 20 سال بیشتر از زوج بوده که این نوع ازدواج در مدت مشابه امسال به میزان 208 فقره ثبت شد و حاکی از 57/57 درصد افزایش نسبت به مدت مشابه سال قبل است. البته تعداد ازدواج‌هایی که سن زوج 20 سال بیشتر از زوجه است نیز در حال افزایش است به‌طوری که در بهار سال گذشته 2هزار و 943 فقره ازدواج از این نوع در کشور ثبت شده که این رقم در
سه‌ماهه اول امسال به سه هزار و 19 فقره رسیده است. در این گزارش آمده است میزان ازدواج‌هایی که در سه ماهه اول سال 86 ثبت شده‌اند و در آن سن زوج یک سال بزرگ‌تر از زوجه بوده است، 8/25 درصد است، در حالی که این میزان در مدت مشابه سال جاری به 8/40 درصد رسیده است. از سوی دیگر میزان طلاق همین گروه در سه ماهه اول سال 87 ، 7/2 درصد بوده که در سه ماهه دوم سال جاری به 8/40 درصد رسیده است. همه این آمارها در یک جمله به افزایش ازدواج‌هایی که در آن زن‌ها بزرگ‌تر از همسرانشان هستند، اشاره می‌کند.
حاکم کیست؟
امان‌الله قرایی‌مقدم، محقق و استاد دانشگاه، با منفی ارزیابی کردن ازدواج مردها با زن‌های بزرگ‌تر از خود می‌گوید: با تحقیقاتی که روی 2 هزار و 167 پرونده طلاق انجام دادیم به این نتیجه رسیدیم که یکی از مهم‌ترین دلایل طلاق بین زوج‌ها، بروز همین تفاوت سنی است، چون این پدیده از نظر فرهنگی و اجتماعی در جامعه ما پذیرفته شده نیست.
وی می‌افزاید: بر اساس فرهنگ سنتی ما، بزرگ‌تر بودن مرد در ازدواج یک ارزش است تا جایی که در برخی از مناطق روستایی در این مورد شعرهایی نیز سروده شده است. این جامعه‌شناس در ادامه ناپختگی و تصمیم‌گیری احساسی را از جمله علل زمینه‌ساز چنین ازدواج‌هایی عنوان می‌کند و می‌گوید: علاوه بر احساسات، عوامل اقتصادی هم در این زمینه موثر است. گاهی دارا بودن تمکن مالی زن باعث گرایش مردها به این ازدواج‌ها می‌شود.طیبه آرتیدار، محقق امور حقوقی و خانوادگی، در مورد انگیزه‌های مالی در این ازدواج‌ها می‌گوید: در این ازدواج زن‌ها آسیب بیشتری متحمل می‌شوند چون بعد از مدتی که بچه‌ها بزرگ می‌شوند و زن هم جوانی خود را از دست می‌دهد، مرد تمایل به ازدواج مجدد پیدا می‌کند.
در ازدواج‌هایی که مرد به دلیل مسائل اقتصادی با زنی بزرگ‌تر از خود ازدواج می‌کند، احتمال دارد زن اداره تمام امور زندگی را در دست بگیرد و مرد به یک فرمانبردار صرف تبدیل شود و هرقدر این تفاوت سنی بیشتر باشد تسلط زن بر مرد بیشتر خواهد شد که این امر مانند آفتی، زندگی آنها را تهدید خواهد کرد. نباید فراموش کرد که زن‌ها نه‌تنها از نظر جسمی بلکه از نظر روانی و عقلی نیز زودتر از مردها به بلوغ می‌رسند. این در حالی است که در زندگی مشترک، زن انتظار دارد مرد هم از بلوغی مانند او برخوردار باشد و بتواند به‌صورت یک تکیه‌گاه از زن حمایت کند که در صورتی که مرد از زن کوچک‌تر باشد این خواسته‌ها برآورده نخواهد شد. در چنین حالتی ممکن است این تصور برای زن تداعی شود که همسرش فردی بی‌خیال و بی‌مسوولیت است و حتی به‌رغم تلاش‌های مرد، رفتار و تصمیم‌گیری‌های او از دیدگاه همسرش بچگانه و غیرمنطقی به نظر برسد. در این حالت ممکن است فضای خانه به محل تنش و ستیز تبدیل شود یا اینکه زن به جای همسر در قالب نقش مادر دلسوز یا خواهری فداکار برای همسرش
فرو رود که مانند کودکی او را تحت حمایت و تکلف خود قرار می‌دهد. این امر به‌ویژه در ازدواج‌هایی با تفاوت سنی زیاد، مشاهده می‌شود.اما زن فقط یک سوی محور زندگی مشترک است، اینکه مرد بتواند جایگزینی رفتارهای مادرانه یا خواهرانه همسرش را بپذیرد و حتی در صورت پذیرش، جای دیگری به دنبال یافتن زنی در نقش همسر برنیاید، مقوله‌ای است که نیازمند تامل است. این امر در کنار فرسوده شدن جسم زن، فکر جدایی و ازدواج مجدد را در مرد تقویت می‌کند. کارشناسان خانواده در سوئد در این زمینه اعلام کرده‌اند، زنانی که مایل به داشتن بچه بیشتری هستند باید با مردی ازدواج کنند که حداقل چند سال از آنها بزرگ‌تر است. تحلیل میزان زاد‌و ولد در سوئد حاکی است، بیشترین تعداد کودکان در خانواده‌هایی متولد می‌شوند که در آنها مرد شش سال از زن بزرگ‌تر است. براساس این تحقیقات بارورترین ازدواج‌ها، ازدواج‌هایی است که زوج چهار سال از زوجه بزرگ‌تر باشد. در این تحقیق آمده است، مردان به‌طور ناخودآگاه زنان کوچک‌تر از خود را ترجیح می‌دهند چون پتانسیل زمانی بیشتری برای بارداری دارند و زنان هم مردهای بزرگ‌تر از خود را انتخاب می‌کنند چون امکان بیشتری برای تأمین مالی خانواده دارند.