سارا شکری: توزیع و پخش در سینمای ایران یکی از چرخه‌های مهم درعرصه سینما به شمار می‌آید تا زحمات ماه‌ها کار و تلاش یک گروه فیلمسازی در شرایط سخت و طاقت‌فرسا به ثمر بنشیند و دیده شود. دفاتر پخش باید دارای توانایی‌ها و قابلیت‌های فراوانی باشند و بتوانند برای عرضه مناسب و درست یک فیلم بسته‌ها و برنامه‌های متفاوتی را برای آن ارائه کنند. باید با توجه به قابلیت هر اثر برای اکران آن برنامه‌ریزی و طراحی خاصی داشته باشند و شیوه و سبک‌های نوینی را به فراخور موضوع و محتوای فیلم برای آن طراحی کنند و با توجه به نیرو‌های متخصصی که در اختیار دارند تبلیغات، جذب اسپانسر، اکران فیلم در داخل و خارج از کشور، ارائه به جشنواره‌هایی که فیلم می‌تواند در آن موفق شود و... را به صاحبان آثار پیشنهاد دهند. اما سوال اینجاست کدامیک از شرکت‌های پخش و توزیع ما این قابلیت‌ها و پتانسیل را در اختیار دارند و با چه برنامه‌ریزی‌ای فیلم‌ها را توزیع می‌کنند؟ متاسفانه در کشور ما دفاتر پخش محدودی فعال هستند و بهگونهای عمل می‌کنند که هیچ یک از دفاتر پخش نتوانند فعالیت کنند و فعالیت دیگران محدودتر می‌شود. این درحالی است که دفاتر پخش تنها در ایران امکان توزیع دارند و توانایی اکران فیلم در خارج از کشور را ندارند. با توجه به تعداد محدود فعالان این عرصه تمام امید فیلمسازان به دفاتر پخش نحیفی است که بتوانند فیلم‌های آنها را اکران کنند. در حال حاضر تنها دو شرکت پخش قدرتمند (از نظر مالی) وجود دارد که یکی از آنها دولتی و دیگری خصوصی است و با محدود شدن دفاتر متقاضی این دفاتر بیش از پیش شد و اکثر فیلم‌های پرفروش به سراغ این دفاتر می‌روند، دفاتری هم هستند که تنها تمایل به پخش فیلم‌های تولیدی خود دارند و نه فیلم‌های دیگر فیلمسازان.دفاتر پخش ضعیف‌تر (البته در رقابت با این دو شرکت پخش) به دلیل نداشتن منابع مالی، توانایی در اختیار گرفتن اکران فیلم‌های پرفروش را نخواهند داشت و اکران فیلم‌های متوسط و ضعیف هم برای آنها جذاب نیست. پخش حداکثر 8 فیلم برای هر دفتر پخش، تمهیدی بود که اندیشیده شد اما این قانون نه تنها اجرا نشد بلکه دفتری که به وضوح از آنها تخطی کرد، دچار کوچک‌ترین جریمه یا حتی توبیخی هم نشد. اجرا نشدن درست قوانین ظرف چند سال گذشته پخش در سینما را تقریباً انحصاری کرد و با توجه به توان مالی یکی از شرکت‌های پخش، فیلم‌هایی که پیش‌بینی فروش بالایی برای آنها می‌شود فوراً حق پخش‌شان توسط همین دفتر گرفته می‌شود و سینماها که منتظر اکران این فیلم‌ها هستند تابع نظرات همان شرکت شده‌اند. پخش انحصاری فیلم‌های پرفروش توسط یک شرکت به فیلم‌های متوسط یا حتی فیلم‌های خوبی که از داشتن بعضی از المان‌های فروش بی‌بهره هستند، ضربه می‌زند. حال باید دید در دوره جدید چه تمهیدی برای پخش فیلم‌ها اندیشیده خواهد شد. آیا باز هم قانون محدودیت نمایش فیلم‌ها اعمال می‌شود یا تمهید دیگری اندیشیده می‌شود تا اگر قرار است محدودیتی برای نمایش فیلم‌ها توسط دفاتر اعمال شود، ضمانت اجرایی هم داشته باشد.
گلایه‌های سیدمحمد قاضی از شرایط نابرابر پخش
توزیع فیلم‌های سینمایی پس از تولید یکی از ارکان مهم چرخه یک فیلم سینمایی به شمار می‌آید که متاسفانه سینمای ایران در هر دوره‌ای با مشکل توزیع مناسب مواجه بوده است. ما بیش از 30 دفتر پخش داریم که اکثر آنها تهیه‌کننده هم هستند اما تعداد فعالان این عرصه شاید به انگشتان یک دست هم نرسد. در 2 سال گذشته وزارت ارشاد برای فعال شدن دفاتر پخش و توزیع مناسب فیلم‌ها تصمیم گرفت هر دفتر پخش حداکثر 8 فیلم را توزیع کند اما این امر به درستی محقق نشد. سیدمحمد قاضی، مدیر پخش دفتر گویا فیلم در گفت‌وگو با «وطن امروز» درباره شرایط توزیع و پخش فیلم‌ها گفت: متاسفانه تنها چند دفتر پخش فیلم فعال داریم و بقیه دفاتر که بیش از 20 دفتر هستند بیکارند. تنها دفاتری فعال هستند که روسای آنها در شورای مرکزی دفاتر پخش حضور دارند و با هم کار می‌کنند. وی ادامه داد: سینمای ایران در سال مگر چند فیلم پرفروش دارد؟ باید تصمیمی اتخاذ شود که فیلم‌های پرفروش در دفاتر مختلف توزیع شود تا دفاتر فعال شوند اما متاسفانه پخش فیلم‌های پرفروش تنها به چند دفتر می‌رسد و بقیه دفاتر از پخش فیلم‌های پرفروش بی‌نصیب هستند. سیدمحمد قاضی که قبل و بعد از انقلاب در حوزه سینما فعال بوده است، گفت: به صورت اسمی دفاتر پخش فقط 8 فیلم توزیع می‌کنند اما به صورت واقعی بیش از 8 فیلم را توزیع می‌کنند. سال گذشته بنیاد سینمایی فارابی دو فیلم پرفروش «دربند» و «هیس...» را تهیه کرد و همه می‌دانستند این دو فیلم جزو فیلم‌های پرفروش هستند اما هر دو فیلم به دفتر پخشی ارائه شد که اکثر فیلم‌های پرفروش را توزیع می‌کند. توزیع ناعادلانه فیلم‌ها و عدم حمایت دولت از دفاتر پخش باعث می‌شود اکثر دفاتر پخش زمین بخورند و نتوانند روی پای خود بایستند. وی در ادامه تاکید کرد: اکثر فیلم‌های تولید شده در سال‌های اخیر فیلم‌های خوب و پرفروش نیستند و مخاطب کمتر برای این فیلم‌ها به سینما می‌رود. توزیع و پخش فیلم پرفروش کار سختی نیست. هر کسی می‌تواند پخش کند. از سوی دیگر دفاتر پخش برای جلب نظر تهیه‌کنندگان ودیعه 100 تا 150 میلیون تومانی می‌دهند که از عهده دفاتر پخش کوچک خارج است. من به همراه مدیر پخش دفتر (منوچهر زبردست) در جشنواره فجر امسال با چند تهیه‌کننده برای پخش صحبت کردیم اما بعد از یکی، دو روز متوجه شدیم پخش فیلم را به دفاتر دیگر سپرده‌اند. زیرا دفاتر پخش به تهیه‌کنندگان پیشنهاد ودیعه می‌دهند و همین امر رقابت را سخت می‌کند. قاضی در ادامه به مافیای اکران اشاره کرد و گفت: برخی از دفاتر پخش یک سالن سینما در تهران دارند اما بهگونهای وانمود می‌کنند که صاحب سالن در شهرستان‌ها هم هستند در حالی که برخی از دفاتر تنها یک سینما دارند. رقابت در این شرایط نابرابر سخت و طاقت‌فرسا است به همین دلیل دفاتر پخش کمتر می‌توانند فعالیت کنند و توزیع فیلم‌ها به صورت برابر و مساوی نیست. مافیای پخش اجازه فعالیت را از ما گرفته است و تنها چند نفر در سینما هستند که برای کل فیلم‌ها تصمیم می‌گیرند و سود سینما را صاحب می‌شوند. او که پخش فیلم‌های عملیات مهد کودک، اکباتان، سه نفر روی خط و چهارسو را در سال‌های اخیر برعهده داشته است، گفت: بسیاری از این دفاتر پخش فیلم‌هایشان هم آنگونه که شایسته است نمی‌فروشد به طور مثال فیلم سینمایی فرزند چهارم یا گناهکاران که به دفاتر پخش بزرگ هم داده شد چرا نفروخت. این دفاتر کار خاصی انجام نمی‌دهند و برای فروش فیلم تلاش خاصی نمی‌کنند، تنها فیلم‌های خوب و پرفروش را انتخاب می‌کنند و متاسفانه دفاتر پخش انحصاری برای یک گروه خاص است و مسؤولان هم در اتاق‌های دربسته با آنها همکاری و از آنها حمایت می‌کنند.
انتقاد «سیدضیاء هاشمی» از عدم ارسال نامه ارشاد به جامعه صنفی تهیه‌کنندگان
باتوجه به تغییر آیین‌نامه شورای صنفی نمایش، وضعیت دفاتر پخش و چگونگی نمایش آنها در دولت جدید تغییر خواهد کرد، این درحالی است که طبق دستور رئیس سازمان سینمایی مبنی بر پایان فعالیت شورای صنفی نمایش پس از جشنواره فیلم فجر، «محمدرضا فرجی» دبیر کارگروه تدوین آیین‌نامه شورای صنفی نمایش در گفت‌وگو با یکی از خبرگزاری‌ها گفت: «از سوی صنف تهیه‌کنندگان دو نماینده می‌توانند در جلسات شورای صنفی حضور داشته باشند و برای ما هیچ فرقی ندارد که چه کسانی معرفی می‌شوند.» اما سیدضیاء هاشمی، رئیس جامعه صنفی تهیه‌کنندگان در همین زمینه به سینماپرس گفت: در صحبت‌های آقای فرجی تناقض وجود دارد، نامه‌ای برای معرفی نماینده شورای صنفی نمایش به کانون پخش‌کنندگان که تشکلی وابسته به جامعه صنفی تهیه‌کنندگان است ارسال شده اما هنوز نامه‌ای به جامعه صنفی تهیه‌کنندگان برای معرفی دو تهیه‌کننده ارسال نشده و این سلسله‌مراتب از سوی ارشاد رعایت نشده است. سیدضیاء هاشمی، رئیس جامعه صنفی تهیه‌کنندگان درباره عدم ارسال نامه ارشاد به جامعه صنفی تهیه‌کنندگان برای معرفی نماینده به شورای صنفی نمایش گفت: آقای احسانی اگر می‌خواهد رفتار صحیحی در دولت اعتدال داشته باشد باید نامه جامعه صنفی را سریعا ارسال کنند. مرتضی شایسته هنوز به‌طور رسمی از سوی پخش‌کنندگان معرفی نشده است چرا که اول باید نماینده جامعه صنفی تهیه‌کنندگان و بعد نماینده کانون پخش‌کنندگان معرفی شود. هاشمی افزود: شورایعالی تهیه‌کنندگان هیچ جایگاه قانونی ندارد و به نظر می‌رسد دوستان قصد ندارند طبق قانون پیش بروند، اگر اوضاع به این شکل ادامه پیدا کند قطعا ما مسائل را پیگیری خواهیم کرد. آقای احسانی اگر می‌خواهد رفتار صحیحی در دولت اعتدال داشته باشد باید نامه جامعه صنفی را سریعا ارسال کنند.
اکران «معراجی‌ها» آخرین تصمیم شورای صنفی قانونی
سخنگوی شورای صنفی نمایش از اکران فیلم سینمایی «معراجی‌ها» در گروه سینمایی قدس از ۳۰ بهمن ماه خبر داد. حبیب کاوش، سخنگوی شورای صنفی نمایش در گفت‌وگو با تسنیم، گفت: در جلسه امروز(دوشنبه) مقرر شد فیلم سینمایی «شرق» از ۳۰ بهمن ماه در گروه آزاد اکران شود. فیلم سینمایی «معراجی‌ها» ساخته مسعود ده‌نمکی هم پس از آماده‌شدن نسخه نهایی پخش آن از ۳۰ بهمن ماه در گروه سینمایی قدس اکران خود را آغاز می‌کند. سخنگوی شورای صنفی گفت: به‌رغم اینکه شورای صنفی نمایش متعلق به بخش خصوصی است دولت به‌طور مستقیم وارد عمل شد و با تغییراتی در آیین‌نامه، اعضای شورای صنفی را تعیین خواهد کرد اما نامه‌ای جهت معرفی نماینده تهیه‌کنندگان جهت حضور در این شورا تا به امروز برای ما ارسال نشده است و تنها نمایندگان پخش و کارگردان انتخاب شده‌اند که منتظر نامه آنها هستیم.