هادی چاوشی
پس از میشل عون و امیل لحود، روسای‌جمهور پیشین لبنان که در کمتر از یک‌ماه گذشته به ایران سفر کردند، اكنون نوبت به میشل سلیمان، رئیس‌جمهور فعلی این کشور رسیده تا برای مذاکره با مقامات ارشد جمهوری اسلامی راه تهران را در پیش گیرد. همزمان خبرهایی از سفر احتمالی سعد حریری، رهبر جریان المستقبل لبنان به ایران نیز به گوش می‌رسد که ترافیک دیپلماتیک را در مسیر تهران- بیروت بیش از پیش سنگین می‌کند.
خبرگزاری شینهوا روز گذشته در خبری به نقل از وزیر اطلاع‌رسانی لبنان نوشت که میشل سلیمان به دعوت رئیس‌جمهور ایران، چهارم آذرماه به تهران سفر می‌کند. بدین‌ترتیب سلیمان سومین مقام موثر و البته رسمی‌ترین آنها در میان رهبران گروه‌های سیاسی فعال در لبنان است که ظرف کمتر از 50 روز برای رایزنی با مقامات ارشد نظام جمهوری اسلامی به تهران سفر می‌کند.
سفر سلیمان به تهران در شرایطی اتفاق خواهد افتاد که تنها سه‌ماه و نیم از پایان بحران سیاسی لبنان می‌گذرد؛ بحرانی که این کشور خوش آب‌و‌هوای مدیترانه‌ای را تا آستانه جنگ داخلی پیش برد و اگر نقش فعال کشورهای وساطت‌کننده از جمله ایران و چشم‌پوشی برخی طرف‌های ذی‌نفع از جمله حزب‌الله از حقوق خود نبود، می‌توانست التهاب 49 روزه تشکیل کابینه بیروت را باز هم تداوم بخشد.
این التهاب که ششم خردادماه امسال با انتخاب میشل سلیمان به ریاست‌جمهوری لبنان وارد مرحله تازه‌ای شده بود، به‌دلیل پیشنهاد شدن فواد سینیوره به‌عنوان نخست‌وزیر لبنان از سوی جناح حاکم بر پارلمان لبنان اوج گرفت و تشکیل کابینه وی را به دلیل اختلافات سیاسی جناح حاکم و گروه‌های مخالف در پارلمان با چالش جدی مواجه کرد. در این زمان بود که تلاش‌های مکرر احزاب مختلف نتوانست به تشکیل دولت بینجامد و سرانجام، تنها پس از وساطت قطر که با کمک غیرمستقیم جمهوری اسلامی صورت گرفت، طرفین در روز پانزدهم خرداد در دوحه گرد هم آمدند و برای تشکیل دولت وحدت ملی توافق کردند. این وساطت، تنها مورد از مجموعه تلاش‌های دیپلماتیک کشورهای مختلف از جمله فرانسه به‌عنوان رئیس دوره‌ای اتحادیه اروپایی بود که به نتیجه رسید و به تشکیل دولت وحدت ملی لبنان در روز 21 تیرماه امسال انجامید. پس از تشکیل دولت وحدت ملی و بازگشت آرامش به بیروت، سفرهای دیپلماتیک مقامات این کشور شروع شد و مقامات و سران گروه‌های لبنانی پای بر پله هواپیماها گذاشتند.
سفرهای لبنانی‌ها به تهران را ابتدا میشل‌عون، رهبر جریان آزاد ملی لبنان آغاز کرد که به عنوان یکی از مهم‌ترین هم‌پیمانان حزب‌الله، نزدیکی زیادی با مواضع جمهوری اسلامی داشت. او 21مهرماه و همزمان با سفر میشل سلیمان به عربستان سعودی راهی تهران شد و در سفری نسبتاً طولانی با اغلب مقامات ارشد ایران دیدار و گفت‌وگو کرد. رئیس‌جمهور اسبق لبنان که همچون خلف کنونی خویش یعنی میشل سلیمان، سابقه فرماندهی ارتش این کشور را نیز در کارنامه خود می‌بیند، بعد از رایزنی‌های طولانی‌اش در تهران، به بیروت بازگشت تا راه برای سفر امیل لحود، رئیس‌جمهور پیشین لبنان به تهران باز شده باشد.
در روزهایی که عون در تهران بسرمی‌برد، یک اتفاق تعیین‌کننده دیگر نیز در روابط منطقه‌ای ایران با لبنان و یکی دیگر از شرکای استراتژیک تهران، یعنی سوریه رخ داد. 24 مهرماه، وزرای خارجه سوریه و لبنان در کاخ ریاست‌جمهوری دمشق توافقنامه ازسرگیری روابط کامل دیپلماتیک را امضا کردند؛ بلافاصله وزارت خارجه ایران با استقبال از امضای این توافقنامه، رضایت خود از نزدیکی مجدد سوریه و لبنان را اعلام کرد.
کمتر از دو هفته بعد و در روز ششم آبان‌ماه امیل لحود راهی تهران شد تا آخرین تحولات لبنان را در گفت‌وگو با مقامات تهران مورد بحث و بررسی قرار دهد. سفر لحود نیز همچون عون به درازا کشید و او نیز با بیشتر مقامات ارشد جمهوری اسلامی دیدار کرد. جالب اینکه همزمان با سفر لحود به تهران هم یک واقعه پراهمیت در صحنه سیاسی لبنان به وقوع پیوست. این بار سعد حریری، رهبر فراکسیون اکثریت پارلمان و فرزند نخست‌وزیر فقید لبنان، به دیدار سیدحسن نصرالله، دبیرکل حزب‌الله رفت تا نشانه‌های نزدیک‌تر شدن هرچه بیشتر گروه‌های مختلف لبنانی به چشم آید. این دیدار آن قدر برای آرامش فضای سیاسی لبنان اهمیت داشت که نبیه بری، رئیس مجلس این کشور آن را «بهار‌سیاسی» لبنان خواند.
با ملاحظه مجموعه این شرایط، شاید بتوان سفر آتی حریری به ایران را نیز تا حدود زیادی متاثر از دیدار اخیر او با نصرالله دانست. چراکه سفر حریری به تهران، به‌عنوان رهبر جناح حاکم پارلمان لبنان که نزدیکی زیادی با غرب دارد و همزمان از مخالفان سوریه به حساب می‌آید، می‌تواند به معنای فهمیده شدن نقش تاثیرگذار ایران در تحولات لبنان باشد. زیرا به اعتقاد اغلب کارشناسان، سرنوشت سیاست داخلی لبنان در گرو نوع تعامل قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی است که هر کدام تا حدودی در این کشور صاحب نفوذ هستند و برجسته شدن نقش حزب‌الله در تحولات داخلی را می‌توان به پررنگ‌تر شدن تاثیر دیپلماسی تهران در بیروت تعبیر کرد. آنچه این تحلیل را بیشتر به واقعیت نزدیک می‌کند، دیدار 2روز قبل محمدرضا شیبانی، سفیر ایران در بیروت با حریری است که با دستور کار بررسی تحولات منطقه و مذاکره درباره روابط دوجانبه تهران و بیروت صورت گرفت و به‌گفته منابع آگاه، حریری در همین دیدار نیز وعده کرده در نخستین زمان مناسب، برنامه سفر خود به ایران را عملی کند. همچنین شاید به دلیل پررنگ‌تر شدن نقش تهران در معادلات منطقه‌ای و جهانی باشد که میشل سلیمان تصمیم گرفته است هرچه زودتر دعوت محمود احمدی‌نژاد را لبیک بگوید و برنامه‌های کاری خود در روزهای چهارم و پنج آذرماه را برای سفر به تهران جابه‌جا کند. هرچند شنیده شده است که سلیمان برای تامین نیازهای ارتش کشورش نیز چشم‌انتظار یاری جمهوری اسلامی است و علاقه‌مند است برای تقویت بنیه نظامی لبنان روی توانمندی‌های کم‌نظیر ایران در منطقه حساب کند.