حمید حسین‌زاده
به جرات می‌توان گفت که از میان هنرهای هفتگانه، مناسب‌ترین هنر برای بیان و عرضه مفاهیم و اندیشه‌های بزرگ، تئاتر است. اندیشه‌هایی که همواره در طول تاریخ ذهن انسان‌ها را به خود معطوف کرده و عالمان و فیلسوفان زیادی درباره آن نظرات و آرای مختلفی بیان کرده‌اند اما تعدد عقاید و نرسیدن به یک نتیجه واحد نشان‌دهنده راز‌آلودگی و پیچیدگی معانی هستی برای بشر است. «مرگ» ، «زندگی» ، «جهان پس از مرگ» و «عشق» از جمله راز و رمزهایی‌اند که فکر و ذهن آدمی را مشغول کرده است و «اریک امانوئل اشمیت» هم در نمایشنامه «مهمانسرای دو دنیا»، سعی در رمزگشایی آنان دارد. نمایشی که این روزها به‌وسیله «سهراب سلیمی» در حال اجراست. اشمیت فارغ‌التحصیل دکترای فلسفه است و طبعا از زاویه دید فلسفی به عناصر و اجزای جهان و پیرامونش می‌نگرد و در نمایشنامه «مهمانسرای دو دنیا» نگاه فلسفی او که بعضا نگاهی جهانشمول و فراگیر برای همه انسانهاست دیده می‌شود. وی برای بیان افکارش از ابزارهای ساده استفاده می‌کند. پرهیز از کلی‌گویی و شعارزدگی و آوردن آدم‌هایی معمولی مانند یک زن سیاهپوست (کلفت)، شعبده‌باز ، سردبیر نشریه ورزشی، رئیس دلبک و دختری بیمار، از این جمله است. «مکان» نیز جایی برزخ‌گونه میان زندگی و مرگ است. هیچ کدام از آنان نمی‌دانند آیا با آسانسور به پایین برده می‌شوند، یعنی به زمین برمی‌گردند و زندگی را از سر می‌گیرند؛ یا به وسیله آسانسور بالا رفته و به جهان پس از مرگ وارد خواهند شد. نمایش به لحاظ کنش‌مندی، حوادث چندان زیاد و مهمی ندارد. آدم‌های «مهمانسرای دو دنیا» از پیشینه و آمال و آرزوهای خود می‌گویند و پس از ارائه تصویر مختصری از خویش مباحث فلسفی و گزاره‌های عرفانی بین آنها در می‌گیرد که در ادامه عنصر «عشق» محور و پیش برنده نمایش می‌شود.
به جرات می‌توان گفت که از میان هنرهای هفتگانه، مناسب‌ترین هنر برای بیان و عرضه مفاهیم و اندیشه‌های بزرگ، تئاتر است. اندیشه‌هایی که همواره در طول تاریخ ذهن انسان‌ها را به خود معطوف کرده و عالمان و فیلسوفان زیادی درباره آن نظرات و آرای مختلفی بیان کرده‌اند اما تعدد عقاید و نرسیدن به یک نتیجه واحد نشان‌دهنده راز‌آلودگی و پیچیدگی معانی هستی برای بشر است. «مرگ» ، «زندگی» ، «جهان پس از مرگ» و «عشق» از جمله راز و رمزهایی‌اند که فکر و ذهن آدمی را مشغول کرده است و «اریک امانوئل اشمیت» هم در نمایشنامه «مهمانسرای دو دنیا»، سعی در رمزگشایی آنان دارد. نمایشی که این روزها به‌وسیله «سهراب سلیمی» در حال اجراست. اشمیت فارغ‌التحصیل دکترای فلسفه است و طبعا از زاویه دید فلسفی به عناصر و اجزای جهان و پیرامونش می‌نگرد و در نمایشنامه «مهمانسرای دو دنیا» نگاه فلسفی او که بعضا نگاهی جهانشمول و فراگیر برای همه انسانهاست دیده می‌شود. وی برای بیان افکارش از ابزارهای ساده استفاده می‌کند. پرهیز از کلی‌گویی و شعارزدگی و آوردن آدم‌هایی معمولی مانند یک زن سیاهپوست (کلفت)، شعبده‌باز ، سردبیر نشریه ورزشی، رئیس دلبک و دختری بیمار، از این جمله است. «مکان» نیز جایی برزخ‌گونه میان زندگی و مرگ است. هیچ کدام از آنان نمی‌دانند آیا با آسانسور به پایین برده می‌شوند، یعنی به زمین برمی‌گردند و زندگی را از سر می‌گیرند؛ یا به وسیله آسانسور بالا رفته و به جهان پس از مرگ وارد خواهند شد. نمایش به لحاظ کنش‌مندی، حوادث چندان زیاد و مهمی ندارد. آدم‌های «مهمانسرای دو دنیا» از پیشینه و آمال و آرزوهای خود می‌گویند و پس از ارائه تصویر مختصری از خویش مباحث فلسفی و گزاره‌های عرفانی بین آنها در می‌گیرد که در ادامه عنصر «عشق» محور و پیش برنده نمایش می‌شود.جالب‌ترین نکته نمایش، ارائه تصویری لطیف از معانی و مفاهیم دینی و عرفانی در عین دوری از شعارزدگی و مستقیم‌گویی است، از این جهت تلنگری به مخاطب دارد و آن اینکه در روزمرگی زندگی، عناصر مهم هستی را فراموش نکنید زیرا در هر جایگاه، سن و طبقه اجتماعی که هستیم روزی ما در موقعیت قهرمانان «مهمانسرای دو دنیا» قرار خواهیم گرفت. با نگاهی به کارنامه سهراب سلیمی (کارگردان نمایش) درمی‌یابیم که او علاقه بی‌حدی برای اجرای نمایشنامه‌های خارجی دارد، گویی به‌زعم «سلیمی» این متون از قابلیت دراماتیک بیشتری برخوردارند هرچند نمونه آخر انتخابش بی‌شک یکی از بهترین نمایشنامه‌هایی بود که وی برای اجرا برگزید. در زمینه کارگردانی، سلیمی بیش از حد در خدمت نمایشنامه قرار گرفته و شیفته مضامین آن شده است و تمام تلاش خویش را برای باوراندن مفاهیم مطروحه نمایشنامه به کار می‌بندد و در نهایت در انتقال اندیشه و باورهای نویسنده موفق است. از طرفي طراحی صحنه «منوچهر شجاع» در حین سادگی تصویری قابل باور و همخوان با فضای انتزاعی نمایش دارد. البته در زمینه طراحی لباس به نظر می‌رسد «نگار نعمتی» می‌توانست خلاقیت و نوآوری بیشتری به خرج دهد. همان اندازه که طراحی صحنه کوشید تا فضایی جدید و نو از عالم «برزخ‌گونه» به تماشاگر ارائه کند، طراحی لباس دم‌دست‌ترین لباس‌ها را بویژه برای دکتر و دو دستیارش انتخاب کرد. همچنين تمامی بازیگران تقریبا ارتباط خوبی با نقش و شخصیت‌ها برقرار کرده‌اند. «مینو زاهدی» در نقش «ماری» بازی زیبایی ارائه می‌کند؛ کلفت زجر‌کشیده‌ای که تمام عمر کارکرده و دلش می‌خواهد اگر به دنیا (زندگی) برگشت فیلسوف شود و اگر او را به دنیای مردگان هدایت کردند آنجا فقط یک باغ وجود داشته باشد و نخواهد همه‌چیز را تمیز کند. «مینا خسروانی» در نقش «لورا» با وجود حضور کوتاه اما پرتحرکش به خوبی از پس نقش برمی‌آید؛ دختر همواره مریضی که دوست دارد در عالم برزخ‌گونه نمایش که ناتوانی و ضعف جسمی در آن جایی ندارد کسی به او عشق بورزد. اما زیباترین صحنه نمایش حرکات «کرئوگرافی» (حرکت‌نگاری) «محسن حسینی» است. عمده مشکل بازیگری مربوط به بیان برخی بازیگران است. با توجه به اجرای نمایش در سالن بزرگ و اصلی تئاتر شهر، در پاره‌ای از اوقات دیالوگ‌ها به‌طور واضح به گوش تماشاگر نمی‌رسد و این یکی از ایرادات عمده در زمینه اجراست. موسیقی نمایش که توسط «حسین علیزاده» ساخته شده، کم و بجا در نمایش استفاده می‌شود و در ایجاد فضای دلهره و تعلیق، زمانی که هر یک از شخصیت‌ها می‌خواهند سوار آسانسور شوند بسیار موفق است. در بیشتر زمان اجرا، با نوری تخت و یکدست مواجهیم. نمایش «مهمانسرای دو دنیا» چون زندگی در بسیاری مواقع ما را می‌خنداند و گاهی به ساحت سکوت و فکر می‌برد. تحول شخصیت‌ها به تدریج و نرم صورت می‌گیرد و این تقریبا در تمامی آنها اتفاق می‌افتد. و اما یکی از جذاب‌ترین صحنه‌های نمایش وجود تعلیق در صحنه رفتن «ژولین» به سمت آسانسور است. اینکه آیا او به زندگی بازگشته و با «لورا» که به او عشق ورزیده زندگی تازه‌ای را آغاز می‌کند؟ یا می‌میرد و هرگز عشق آن دو سرانجامی نخواهد داشت و نمایش پایانی باز را به تماشاگر نشان می‌دهد؟
یعنی وقتی در آسانسور بسته می‌شود برعکس موارد قبل که فلش آسانسور یا به طرف بالا می‌رفت یا پایین با نور گرد و خورشید‌گونه‌ای مواجهیم که نمی‌دانیم کدام‌یک از وضعیت‌ها برای او پیش می‌آید.
در مجموع «مهمانسرای دو دنیا» نمایش اندیشه‌ورزی است، چیزی که تئاتر و مردم ما به اینگونه نمایش‌ها نیاز دارند. نمایش درباره رازهای ابدی انسانهاست؛ رازهایی که شاید آدمی هیچگاه به‌طور کامل معنی و مفهوم آنها را در نیابد. رازهایی چون «عشق»، «زندگی» و «مرگ».