زمزمه‌های ورود قریب‌الوقوع باراک اوباما، نامزد حزب دموکرات به کاخ سفید، این سوال را به طور جدی مطرح کرده است که ریاست جمهوری یک دموکرات سیاه پوست که پدر بزرگی مسلمان دارد، چه تاثیری بر روابط آمریکا و جهان خواهد گذاشت؟ آیا آمریکا در 4 سال آینده به سمت ارتقای روابط صلح‌طلبانه با دیگر کشورها پیش خواهد رفت؟ در پاسخ به این سوالات نباید این نکته را فراموش کنیم که در واقع وضعیت جمهوریخواه‌ها آنقدر بد است که به نظر می‌رسد اوباما را می‌شود از الان پیروز میدان انتخابات دانست. جمهوریخواهان وضعیت خوبی را از لحاظ تعداد در کنگره و سنا نخواهند داشت. این وضعیت در سنا به حدی است که تعداد آنها ممکن است به زیر 40 نفر برسد، گرچه این احتمال پایین است. اگر این اتفاق بیفتد آنها اختیاراتی کمتر از اختیارات معمول اقلیت را خواهند داشت. علاوه بر اینکه وضعیت اقتصادی آمریکا به حدی وخیم است که مردم مقصران اصلی آن را جمهوریخواه‌ها می‌دانند و به طور خود به خود افکار عمومی به سمت اوباما گرایش دارد، گرچه دموکرات‌ها هم در جنگ پر هزینه عراق و حذف مقررات اقتصادی شریک بوده‌اند. البته باید توجه داشته باشیم که اوباما به شخصه فردی محبوب است، اما سیاه بودن اوباما کمکی به بالا آوردن رأیش نکرده است. نکته قابل توجه درباره اوباما، مخالفت وی با جنگ عراق است. گرچه وی در آن زمان عضو سنا نبود و نقشی در حاکمیت ایالات متحده بازی نمی‌کرد، اما رفته رفته با پدیدار شدن اثرات منفی جنگ عراق، اوباما محبوبیت یافت. هر چند بیشتر دموکرات‌ها از موافقان جنگ عراق بودند، اما افکار عمومی جمهوریخواهان را مقصر در جنگ عراق می‌داند. از این روی حزب دموکرات از اوباما به عنوان چهره دموکرات مخالف جنگ استفاده کرده است.
«لکسی دو توکویل» در نقد خود بر جامعه آمریکا، بر این عقیده است که این جامعه براساس دموکراسی بنا نهاده شده و می‌توان به آینده روابط نژادی در آن امید بست. یعنی می‌توان روزی را دید که این نژاد‌ها براساس همین اصل دموکراسی به سازش برسند. به همین دلیل ما نباید اوباما را فقط به عنوان یک سیاه پوست ارزیابی کنیم هرچند این مساله صحیح است که اگر او سفیدپوست بود رای بیشتری می‌آورد. اوباما در شرایطی رئیس‌جمهور آمریکا می‌شود که این کشور با بحران اقتصادی روز افزونی دست و پنجه نرم می‌کند و فردگرایی افراطی، خودخواهی و اعتقاد به سرمایه‌داری فاکتور‌هایی هستند که بر جامعه آمریکا تا حدودی حاکمند و این مولفه‌های جامعه‌ای ایده‌آل را به وجود نمی‌آورند. گذشته از این بعید است که انتخاب اوباما پایان نژادپرستی در آمریکا باشد. فراموش هم نکنیم که اوباما دورگه است و از مادری سفید متولد شده است. باید مطمئن باشیم که اگر پوستش تیره‌تر بود، مشکلاتی به مراتب بیشتر داشت.
به هر حال، در صورتی که اوباما پیروز شود موفقیت او بر جامعه آمریکا و روابط این کشور با جهان از 2 منظر قابل بررسی است؛ یک، مساله نژادی و دوم، بحث موضع گیری جهان نسبت به این اتفاق. در مورد اول رنگین پوست بودن اوباما، می‌تواند یک نقطه مثبت در ارتباط با دنیا باشد، از این جهت که برای نخستین بار فردی متفاوت از لحاظ نژادی که طعم ناعدالتی را هم چشیده، بر سر کار آمده، اما این در مراحل اولیه است که مهم تلقی می‌شود.
در مراحل بعدی در دنیا و حتی در داخل آمریکا اوباما بر اساس عملکردش مورد قضاوت قرار می‌گیرد و اگر این عملکرد بد باشد، همین رنگین پوست بودنش، نه تنها مشکلی را حل نمی‌کند که می‌تواند ابزاری باشد برای توجیه سیاست‌های ظالمانه آمریکا. در واقع به وسیله رنگ پوست، عملکرد منفی آمریکا را به ظاهر می‌تواند تطهیر کند. نکته دیگر اینکه اوباما ممکن است برای جواب دادن به ضد تبلیغاتی که علیه او صورت گرفته مبنی بر ضعیف بودن او، متوسل به زور شود و یا تندروی‌های دیگری بکند تا ثابت کند مردی قدرتمند است. در حالی که درباره مک کین می‌توانست این نگرانی وجود نداشته باشد. دنیا مک کین را به عنوان کسی که مواضع سختگیرانه‌ای دارد، پذیرفته است. بنابراین مک‌کین برای اثبات خود احتیاجی نداشت لزوما از ابزارهای فشار استفاده کند، لذا اگر اعتدال را هم پیشه می‌کرد، حمل بر درایت او می‌شد.
در کل نباید از نظر دور داشت که چامسکی انتقاد خوبی به احزاب آمریکا دارد و آن اینکه جامعه آمریکا یک جامعه تک حزبی است با دو شاخه و سرمایه داری است که در آن حرف اول را می‌زند. در این سیستم هر برنامه‌ای که برای سیستم حاکم بر آمریکا منافع داشته باشد، اجرا می‌شود و دلش هم برای کسی نمی‌سوزد. شاید روی کار آمدن اوباما به نفع روابط دو جانبه تهران- واشنگتن باشد، چون به هر حال اوباما سیاستش سیاست تغییر است. اما نباید اين را هم از نظر دور داشت که او ممکن است برای عکس‌العمل به ضد تبلیغ‌هایی که عليه‌اش وجود دارد، دست به استفاده از فشار هم بزند. همچنین نباید فراموش کنیم که اوباما درباره حملات آمریکا به خاک پاکستان، در مقام حامی برآمد. به‌این‌ترتیب قضاوت درباره بهبود روابط با آمدن اوباما بر سر کار، کمی زود است.
*مدير گروه رشته مطالعات آمريكا- دانشگاه تهران