باراک اوباما بالاخره در طولانی‌ترین انتخابات دنیا پیروز شد و توانست رقیب جمهوریخواه خود را با درایت پشت‌سر بگذارد. رئیس‌جمهور سیاه‌پوست ایالات متحده 76 روز دیگر به کاخ‌سفید خواهد رفت و زمام امور این کشور را در دست می‌گیرد. از هم‌اکنون مشخص است که ورود رئیس‌جمهور جدید به کاخ سفید، تغییراتی هرچند محدود را در سیاست خاورمیانه‌ای ایالات متحده سبب خواهد شد. بواقع یکی از مهم‌ترین دلایل پیروزی باراک اوباما در انتخابات ریاست‌جمهوری نارضایتی مردم آمریکا از سیاست خاورمیانه‌ای بوش و جمهوریخواهان بود و اکنون اوبامایی که با شعار «تغییر» پیروز انتخابات آمریکا شده، چاره‌ای جز ایجاد تغییر در سیاست خاورمیانه‌ای ایالات متحده نخواهد داشت. لذا از هم‌اکنون باید در انتظار تحول سیاست‌های آمریکا در لبنان، عراق، افغانستان و جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان کشورهای مهم منطقه خاورمیانه باشیم. به نظر می‌رسد تغییراتی که با روی کارآمدن سارکوزی به جای شیراک در سیاست فرانسه در قبال لبنان روی‌داد، مجددا تکرار شود و واشنگتن همانند پاریس از میزان حمایت خود از ائتلاف14 مارس بکاهد.
پیش از این و در زمان بوش، سیاست آمریکا در لبنان مبتنی بر حمایت عریان و همه‌جانبه از ائتلاف 14 مارس و حامیان غرب بود اما با روی کارآمدن اوباما هرچند که وی نیز مانند اسلاف خود حزب‌الله را گروهی تروریستی می‌داند و به تعامل با مقاومت روی نخواهد آورد اما برخلاف بوش که معتقد بود با فشار بیش از حد به سوریه باید حمایت دمشق را از مقاومت قطع کرد، وی به مذاکره با سوریه می‌اندیشد و این مساله به هیچ‌وجه خبر خوشایندی برای سران 14 مارس محسوب نمی‌شود. در قبال عراق و افغانستان هم رئیس‌جمهور جدید ایالات متحده بر این باور است که بوش در استراتژی جنگ بر ضد تروریسم، راه را اشتباه رفته و به غلط تمرکز خود را بر عراق قرار داده، در حالی که مأمن اصلی تروریست‌ها افغانستان است و آمریکا باید قسمت اعظم نیروهای خود را از عراق به افغانستان منتقل کند. حمایت اوباما از ادامه حملات به پاکستان هم در همین راستا قابل ارزیابی است. اما جمهوری اسلامی ایران در سیاست‌های باراک اوباما از جایگاهی ویژه برخوردار است. درباره ایران مهم‌ترین نکته‌ای که اوباما چه در مبارزات انتخاباتی خود با هیلاری کلینتون و چه در مبارزه با مک‌کین بر آن تاکید کرده است، تعقیب یک استراتژی
سه ستونی در قبال ایران است که ستون اول آن را ارائه مشوق‌های قابل اجرا به جمهوری اسلامی
تشکیل می‌دهد.
ستون دوم این استراتژی مبتنی بر ایجاد یک سیستم تنبیه فراگیر بر ضد ایران و ستون سوم ارائه پیشنهاد گفت‌وگوی مستقیم و همه‌جانبه با تهران است. هرچند که به نظر می‌رسد استراتژی مذکور تغییر چندانی نداشته باشد اما این نکته که از چه ابزاری برای اعمال آن استفاده می‌شود، بسیار حائز اهمیت است.
مهم‌ترین مساله درباره استراتژی سه‌ستونی اوباما به تاکتیکی یا استراتژیک بودن هر کدام از این سه ستون بازمی‌گردد.
به نظر می‌رسد 2 ستون اول (ارائه مشوق قابل اجرا و تنبیه فراگیر) یک سیاست استراتژیک باشد که اوباما آن را دنبال خواهد کرد. البته این استراتژی چیز جدیدی نیست و پیش از این هم در قالب سیاست چماق و هویج، از سوی گروه 6 و غرب در قبال برنامه هسته‌ای ایران دنبال می‌شد. این برنامه به واسطه نگاه غلطی که به استراتژی تهران درباره برنامه هسته‌ای دارد به شکست خواهد انجامید. چرا که برنامه مذکور با این رویکرد تدوین شده که هدف ایران از اصرار بر برنامه هسته‌ای خود، تنها دستیابی به امتیازات بیشتر است. اما نگاه اوباما درباره مذاکره با تهران (ستون سوم استراتژی) کاملا تاکتیکی است و وی پیش از آنکه به دنبال گفت‌وگوی اساسی و یافتن راه‌حل برای پایان دادن به اختلافات باشد، تلاش دارد که از پاسخ منفی ایران به این پیشنهاد برای تحکیم اجماع جهانی علیه تهران استفاده کند. چرا که در شرایط کنونی اختلافات وسیع بین گروه 6 امکان ایجاد تفاهم بر سر نحوه مقابله با ایران را سلب کرده است و در حال حاضر جامعه جهانی متقاعد شده که ایران تحت فشار، رفتارش را تغییر نخواهد داد.
بواقع در شرایط کنونی اوباما می‌اندیشد که اگر پیشنهاد مذاکره مستقیم به ایران با مخالفت تهران روبه‌رو شود، ایالات متحده در تعامل خود با چین و روسیه درباره برنامه هسته‌ای ایران، دست برتر را خواهد داشت. حال آنکه نگاه اوباما درباره مذاکره مستقیم با تهران هم از اساس غلط است، چرا که اختلافات دو کشور بسیار عمیق‌تر از آن است که با مذاکره مستقیم حل و فصل شود. لذا ایده مذاکره مستقیم واشنگتن و تهران کاملا عقیم و از نظر جمهوری اسلامی غیرقابل اعتناست.
*كارشناس امور بين‌الملل