فاطمه اروجلو
یادگیری الکترونیکی محصول چرخه تحولات سریع و رو به گسترش فناوری‌های نو به مفهوم واقعی آن است. این نوع یادگیری که به استفاده از تکنولوژی آموزشی اشاره دارد به این نکته تاکید می‌کند که در فضای مسقف کلاس درس، معلمان از رسانه‌های سنگین آموزشی اعم از رایانه‌های عمومی، شخصی، سی‌دی‌ها، دیسکت‌ها، سایت‌های اینترنت، ایمیل و حتی نانوفناوری در فرآیند یاددهی استفاده کنند تا یادگیری را تسهیل کنند. چند سالی است که مس‍ؤولان نظام تعلیم و تربیت تصمیم گرفته‌اند همگام با پیشرفت سریع علم در دنیا، از کتاب‌های الکترونیکی استفاده کنند. این روش یادگیری برای شاگردان از آن جهت کارآمد و اثربخش است که بازدهی تحصیلی و فعالیت آموزشی آنان را بهبود می‌بخشد.
حجت‌الاسلام والمسلمین محمدیان، معاون پژوهشی وزیر آموزش و پرورش با بیان اینکه در برنامه توسعه پنج‌ساله پنجم به دنبال جامع کردن بسته آموزشی برای دانشآموزان شامل فیلم، نوار، سی‌دی و جزوات آموزشی، علاوه بر کتاب درسی و توزیع این بسته‌ها در بین دانشآموزان هستیم، گفت: متأسفانه در گذشته کمتر به نقش آموزش بصری در مدارس توجه کرده‌ایم، اما در حال حاضر به طور جدی پیگیر توسعه آموزش بصری در مدارس هستیم.
وی آموزش‌های بصری و وسایل ارتباط‌جمعی را در انتقال مفاهیم، موثر و به نوعی یک راه میانبر برای انتقال دانش و فرآیند یاددهی – یادگیری و همچنین عینی کردن مفاهیم انتزاعی برای دانشآموزان برشمرد و افزود: از طریق آموزش بصری زمان آموزش بصری، زمان فرآیند یاددهی و یادگیری دانشآموزان را به میزان مطلوب کوتاه می‌کنیم. به گفته محمدیان، رویکرد وزارتخانه بصری کردن آموزش برای تسهیل یادگیری دانشآموزان است و آموزش و پرورش از طریق تولید محتوای الکترونیکی این رویکرد را دنبال می‌کند.
وی در ادامه، کمبود اعتبارات را یکی از علل توسعه نیافتن آموزش بصری در آموزش و پرورش خواند و با بیان اینکه در نظر داریم از تعداد کتاب‌های کاغذی درسی کشور کم کنیم، اظهار امیدواری کرد که سلطنت کتاب درسی در کشور محدود شود و آموزش و پرورش از تک‌رسانه بودن به سمت سیستم‌های مجموعه‌ای حرکت کند. محمدیان ادامه داد: در عین گسترش وسایل ارتباط جمعی و سخت‌افزارهای توسعه محتوای الکترونیکی در آموزش و پرورش، آموزش‌های لازم کاربران نیز باید مورد توجه قرار گیرد تا ارتباطات بین معلم و دانش‌آموز راحت‌تر صورت گیرد و همه این اقدامات نیز باید با برنامه انجام شود.
در این زمینه قدمیاری، مشاور وزیر آموزش و پرورش در حوزه فناوری اطلاعات نيز با بیان اینکه توسعه محتوای الکترونیکی کتاب درسی یکی از پیشنهادهای سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی است، گفت: روی نسخه‌های الکترونیکی
(e-book) کتاب‌های درسی قفلی برای تکثیر گذاشته نمی‌شود، در نتیجه مناطق آموزش و پرورش و مدارس می‌توانند این سی‌دی‌ها را برای دانشآموزان تکثیر کنند و هزینه‌ای که دانشآموزان برای دریافت نسخه
«e-book» کتاب‌های درسی باید پرداخت کنند، بین 100 تا 150 تومان به ازای تکثیر هر نسخه توسط مدرسه است.
وی درباره اعتبار امسال معاونت فناوری ارتباطات و اطلاعات سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش کشور تصریح کرد: اعتبارات مربوط به فناوری اطلاعات در سال تحصیلی جدید هنوز توزیع نشده است که امیدواریم این اقدام برای افزایش سرعت برنامه‌ها هرچه سریع‌تر انجام شود. با اجرای این طرح، همه کتاب‌های نظام آموزشی به صورت الکترونیکی تهیه می‌شود و در اختیار دانشآموزان داخل و خارج از کشور قرار می‌گیرد. امکان استفاده از کتاب‌های الکترونیکی درسی، سال گذشته تنها دانشآموزان مقطع ابتدایی را شامل می‌شد اما در سال تحصیلی 88-87، همه کتاب‌های مقاطع اعم از ابتدایی، راهنمایی، متوسطه و پیش‌دانشگاهی در سایت آموزش و پرورش قابل دسترسی است. همچنین در این زمینه 29 عنوان نرم‌افزار آموزشی با همکاری دفتر کمک‌آموزشی وزارت آموزش و پرورش تهیه و منتشر شده و کتاب جدید تالیف ریاضی مقطع اول متوسطه برای اولین بار همراه با لوح فشرده آن برای دانشآموزان سراسر کشور تهیه شده است.
یک سال پیش علیرضا علی‌احمدی، وزیر آموزش و پرورش با بیان اینکه برای سال تحصیلی آینده محتوای برخی از کتاب‌های درسی به صورت الکترونیکی به دانشآموزان ارائه می‌شود، گفت: کتاب‌های الکترونیکی از طریق شبکه رشد یا به صورت لوح فشرده در اختیار دانشآموزان قرار می‌گیرد.
وی در ادامه افزود: با تجربه‌ای که از ورود لوح فشرده در برنامه آموزشی دانشجویان پیام نور داریم، از سال آینده محتوای آموزشی با ابزار الکترونیکی، صوتی و مولتی‌مدیا و حتی تلکس در اختیار دانشآموزان قرار می‌گیرد.
یکی از بزرگ‌ترین موضوعاتی که آموزش‌وپرورش کشور می‌تواند به آن بپردازد، ایجاد سیستم آموزش فعال در کلاس‌های درس است تا دانش‌آموز فکر کند، کار کند و معلم افکار دانشآموزان را هدایت کند. به عبارتی لازم است آموزش و پرورش از حالت حافظه‌محوری خارج شود. همچنین لازم است حداقل آموزش‌ها و مهارت‌هایی که دانشآموزان برای ورود به عرصه کار و زندگی نیاز دارند به آنها داده شود. این آموزش فقط سواد خواندن و نوشتن نیست، به این دلیل که در دنیای امروز مفهوم سواد تغییر کرده است. آموزش باید جزو ذات دانش‌آموز شود تا او بتواند تحلیل کند و مساله حل کند و گلیم خودش را از آب بیرون بکشد و نیز توانایی کار با رایانه را برای کسب و تحلیل اطلاعات داشته باشد.
با ورود به قرن 21 میلادی و گذر از جامعه صنعتی به جامعه اطلاعاتی، داشتن سواد به معنی توانایی خواندن و نوشتن نیست، بلکه به کسی باسواد گفته می‌شود که توانایی استفاده از رسانه‌های الکترونیکی را داشته باشد. سطح سواد الکترونیکی و به روز شدن سطح اطلاعات فارغ‌التحصیلان یکی از مهم‌ترین چالش‌های کشورهای در حال توسعه از جمله ایران به شمار می‌آید، تا جایی که باعث تغییر بنیادین در نظام آموزشی می‌شود. ماهرخ مرتضوی، کارشناس تکنولوژی آموزشی گفت: رایانه و عصر اطلاعات نحوه تدریس و ارزشیابی و برنامه‌های درسی مدارس را تغییر داده و می‌دهد. ضمن اینکه در مدارس جدید دانشآموزان می‌آموزند تا انبوهی از اطلاعاتی را که از اینترنت می‌گیرند پردازش کنند و از این اطلاعات برای یادگیری بیشتر استفاده کنند. همچنین آنها می‌توانند با منابع علمی جهان ارتباط برقرار کنند.
در این شرایط در صورتی که دانشآموزان سواد الکترونیکی نداشته باشند، نمی‌توانیم انتظار داشته باشیم که در آینده همگام با تحولات جدید پیش بروند.