زهرا تقی‌زاده
خب، چطور با آقای مجیدی آشنا شدید؟
خب، چطور با آقای مجیدی آشنا شدید؟سال 75 بود که آقای «مجیدی» برای فیلم «بچه‌های آسمان» به دنبال بازیگر آذری‌زبان می‌گشت که حدود 45-40 ساله باشد. در تهران از 2500 نفر تست گرفته بود. درآن زمان من عضو انجمن سینمای جوان تبریز بودم که ریاستش را آقای حسن نجفی به عهده داشت. آقای مجیدی ازایشان خواسته بود که بازیگر معرفی کند. نجفی نهایتا 10 نفر را برای بازی انتخاب کرد که من هم جزو آنها بودم. یک روز جمعه‌ای بود که آقای مجیدی به تبریز آمد، من هفت بازی در هفت دقیقه برای آقای «مجیدی» انجام دادم. ایشان به تهران برگشتند و فردای آن روز با من تماس گرفتند و گفتند که پذیرفته شده‌ام. تهیه‌کننده فیلم هم آقای «حبیب‌الله کاسه‌ساز» بود. این دومین فیلم سینمایی من بود و اولین کارم با آقای مجیدی که منجر شد از آن زمان به بعد در اکثر کارهایشان باشم.
تا اینکه برای نقش «کریم»،«آواز گنجشک‌ها» هم انتخاب شدید.
بله، می‌دانید من 65 سال سن دارم.برای فیلم آواز گنجشک‌ها مجیدی دنبال بازیگر 45-40 ساله می‌گشت. می‌گفت، می‌ترسم تو از پسش برنیایی، چون این کار دوندگی و زحمت دارد. اما من قبول کردم و گفتم که می‌توانم این کار را انجام دهم.
برای رسیدن به شخصیت «کریم» و آشنا شدن با کارگر مزرعه شترمرغ چه کار کردید؟
بعد از توافق همراه آقای مجیدی به یک مرغداری در صفادشت رفتیم. اولین بار بود که شترمرغ را از نزدیک می‌دیدم. دو پسر جوان آنجا کار می‌کردند، اطلاعات بسیاری درباره شترمرغ‌ها از آنها پرسیدم. زمان و نحوه غذا دادن به شترمرغ‌ها را از آنها آموختم. 9 روز با آقای مجیدی بودم و در این زمان هر روز به آنجا می‌آمدیم و می‌رفتیم. من ارتباط خوب ونزدیکی با بچه‌های مسوول شترمرغ‌ها برقرار کردم. در مورد بیوگرافی شترمرغ‌ها پرسیدم، درباره جمع‌آ‌وری تخم‌هایشان، اینکه چه زمانی می‌توانم به آنها نزدیک شوم، چون می‌دانید شترمرغ حیوان احمق و خطرناکی است. به هر حال این 9 روز برای من آموزش بود.می‌رفتم، می‌آمدم، با آنها صحبت می‌کردم و چیزها یاد می‌گرفتم و مثل همان کارگرها شده بودم.
شخصیت «کریم» برای خودتان ملموس است، به عبارتی مصداق این آدمی که ساده‌دل است و تحت شرایطی تغییر می‌کند را دیده‌اید؟
بله. شرایط آدم‌ها را عوض می‌کند و تأثیر می‌گذارد.
قبول دارم، ولی کریم با آن همه صداقت وساده‌دلی، خیلی سریع تغییر کرد.
کریم دو شخصیت داشت. شخصیت اولش مربوط به زمانی است که هنوز به تهران نیامده بود، زمانی که حتی یک تخم مرغ را نمی‌خواست تنها بخورد. زمانی که ساده، صمیمی، پاک و بی‌ریا بود. شخصیت دوم از زمانی آغاز شد که به دنبال سمعک برای دخترش به تهران آمد. در تهران به آدم‌های کلاش، دروغگو و شارلاتان برخورد کرد و شخصیتش رو به زوال و سیاهی رفت. تا اینکه در اواخر فیلم در ماجراهایی، پایش شکسته می‌شود و باز همان همسایه‌های ساده‌دل، بکر، صاف و صادق هستند که او را به بیمارستان می‌برند و به او دلداری می‌دهند. اینجا کریم به خودش می‌آید و به شخصیت اولش در فیلم بازمی‌گردد. جامعه ما پر از کریم‌هاست. من در زندگی با «کریم»های زیادی
برخورد کرده‌ام.
مشابه همین آدم صاف و ساده‌دل را در فیلم «باد در علفزار می‌پیچد»(خسرو معصومی) در قالب یک «خیاط روستایی» بازی کرده‌اید؟
بله، آقای معصومی سه سال پیش به من گفتند که یک فیلمنامه دارند که من باید آن را کار کنم. من واقعا آقای معصومی را دوست دارم. گفتم، هر موقع شما امر کنید! قبل از فیلمبرداری صحبت‌هایی شد و به توافق رسیدیم که من این نقش را بازی کنم. من یک ماه با خیاط‌ها در تماس بودم. دوستان خیاط زیادی دارم. با آنها صحبت کردم، کارهایشان را دیدم، ولی آموزش رسمی ندیدم. خداوند متعال به من استعدادی داده است که اگر چیزی را یکبار ببینم، یاد می‌گیرم. وقتی خسرو معصومی چرخ خیاطی را مقابل من گذاشت، من دیگر خیاط بودم! هرچه می‌گفت، کامل می‌دوختم. این فیلم داستان مفصل و قشنگی دارد.
گمان نمی‌کنید بازی در نقش‌های مشابه شما را تبدیل به یک تیپ کرده است؟ مثلا همین دو شخصیت «کریم» و «خیاط»؛ اصلا چه تفاوتی بین این دو است؟
نه، این طور نیست. همه کارهای من با هم متفاوتند. من بعد از انقلاب 15 فیلم سینمایی کار کرده‌ام که هر کدام شخصیت متفاوتی داشته‌اند. «باران» ،«بید مجنون»، «بچه‌های آسمان»،«باغ‌های کندلوس»،«تولد یک پروانه»،«یک قدم تا خدا» و... در هر کدام شخصیتی متمایزاز دیگری داشته‌ام. یا همین دو فیلم «آواز گنجشک‌ها» و «باد در علفزار می‌پیچد» موضوعشان کاملا با هم متفاوت است. شما حساب کنید، پرورش شترمرغ چه ربطی به خیاطی دارد. شخصیت‌های درونی‌شان هم با هم متفاوت است.
در فیلم «پای پیاده» (فریدون حسن‌پور) چطور، آیا نقشی متفاوت از شما خواهیم دید؟
«پای پیاده» یک فیلم زیباست که سه نسل را نشان می‌دهد. نسل پدر من (95 ساله)، نسل من(65 ساله) و نسل فرزند من (35 ساله) که نقش پدر را «مش قاسم شبگرد» و پسر را محمدرضا فروتن بازی می‌کند. جعفر پسر من است که در 35 سالگی عاشق زن غریبه‌ای می‌شود که به تازگی وارد روستا شده است. داستان جالبی دارد.
آقای ناجی، شما در جشنواره برلین، جایزه بهترین بازیگر را بردید، ولی همزمان در جشنواره فجر به این عنوان نمی‌رسید. جایزه فجر را هنوز هم حق خود می‌دانید؟
خوب، اینها صلاح ندانستند به من جایزه بدهند. می‌خواهند من همچنان در سکوی نابازیگر بایستم!
راستی بعد از برلین از کارگردانان خارجی هم پیشنهاد بازی داشتید؟
بله، پیشنهاد بازی از یک کارگردان روسی داشتم. بعد از مشورت با آقای مجیدی، ایشان صلاح دانستند که من این کار را نپذیرم.
حالا که در برلین هم جایزه گرفتید و باتوجه به جایگاهی که الان دارید، در انتخاب نقش‌های‌تان چقدر وسواس به خرج می‌دهید؟
من از همان ابتدا در انتخاب نقش‌هایم وسواس داشتم و دوست ندارم نقش‌های اکشن بازی کنم. نقش‌های تاریخی و هنری را خیلی دوست دارم. من همیشه سعی کرده‌ام، حرف کارگردان را خوب دریافت کنم تا بتوانم نقشم را خوب بازی کنم.
گمان نمی‌کنید حق شما بود که پیش‌تر از اینها به جایگاه کنونی خود می‌رسیدید؟
مشکل ما شهرستانی‌ها دوری از مرکز است. ما بهترین بازیگرها را در تبریز داریم. نه تنها تبریز، بلکه اکثر شهرستان‌ها. ولی کسی نیست که اینها را بالا بکشد. همه چیز ایران، در تهران خلاصه می‌شود. در شهرستان کار نیست، تولید نیست. متاسفانه همه چیز به تهران منحصر شده است. من همیشه می‌گویم آقای «مجیدی» مرا کشف کرد وگرنه من هنوز همان آدم معمولی با همان جایگاه در تبریز بودم و بعد از آن هم خوشبختانه کارگردان‌ها به من لطف داشتند و کارهای دیگری را پیشنهاد دادند.
در حال حاضر مشغول کار تازه‌ای هستید؟
شش پیشنهاد کاری جدید دارم که چهارتایش
«تله فیلم» است. دوست ندارم فیلم‌های تلویزیونی کار کنم، چون اکثرا ضعیف‌اند. اگر کار خوبی پیشنهاد شود، می‌پذیرم.