۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۱۰:۲۱
نگاهی به فیلم زندگی جای دیگری است

شبه قهرمانی کم‌گو اما پرادعا

خشایار  سنجری: منوچهر هادی در آخرین فیلمش به مضامین و معضلات متعدد و متنوعی می‌پردازد. طلاق، تنهایی، مرگ و... از جمله دغدغه‌های او در فیلم سومش است که در قالب ساختاری خطی و داستانی سرراست به آنها می‌پردازد. زندگی جای دیگری است، سرگذشت بهیار جوانی است که تومور مغزی دارد و همین مواجهه با مرگ انسانیت را در وجودش بیدار می‌کند که دست‌آخر گناهِ نکرده شوهر همسر سابقش را گردن بگیرد و روانه زندان شود. داستان خیلی دیر شروع می‌شود و در سرازیری می‌افتد. دقایق زیادی از فیلم به تصویر‌کردن زندگی عادی شخصیت‌ها اختصاص داده شده که البته معرفی کاملی از آنها به دست می‌دهد اما هیچ جاذبه‌ای برای دنبال‌کردنش وجود ندارد و تماشاگر را خسته می‌کند. تدوین در زندگی جای دیگری است، به‌گونه‌ای است که نماها به سرعت تغییر می‌کند و تدوینگر مکث چندانی بر پلان‌ها نمی‌کند تا همچون زندگی واقعی، تاکیدی بر اتفاقی خاص نکرده باشد و تنها به نمایش جزئیات 2 زندگی از هم پاشیده و تلخ بپردازد. منوچهر هادی که با فیلم قبلی‌‌اش «یکی می‌خواد باهات حرف بزنه» نشان داده بود توانایی تبدیل یک پروژه سفارشی به فیلمی غیرسفارشی را دارد، در این فیلم، از پروژه‌ای غیرسفارشی فیلمی شعاری ساخته است. فیلم حرفش را در قالب دیالوگ‌های مستقیم می‌زند و جایی برای اندیشیدن مخاطب باقی نمی‌گذارد. پس‌زمینه‌های اضافه شده از تلویزیون و رادیو خارج از داستان است و حذف آنها لطمه‌ای به فیلم نمی‌زند. تغییر تدریجی در رفتار و مشی داوود در زندگی خصوصی‌‌اش به خوبی مقدمه‌چینی و پردازش شده و مولفه‌های تغییر و تحول چه در ظاهر و چه در متن کنش‌هایش دیده می‌شود که نشانگر موفقیت هادی در شخصیت‌پردازی باظرافت و موشکافانه تغییر خلقی داوود است اما علت رفتارهای غریب او در ابتدای فیلم و خشونت فزاینده‌ای که در قبال عزیزترین افراد حاضر در زندگی‌‌اش بروز می‌دهد، قابل درک نبوده و هیچ نشانه‌گذاری در بافت فیلمنامه یا تعبیه موقعیت‌های فرعی برای رسیدن به این منش دیده نمی‌شود. فیلمساز به جای گستراندن ابعاد شخصیتی شخصیت اصلی و پروراندن شناسه‌های شخصیتی مرتبط با او، داستانک‌ها و شخصیت‌هایی را وارد و بر آنها تمرکز می‌کند که نه‌تنها کمکی به شکل گرفتن ملموس شخصیت اصلی نمی‌کند که روایت را دچار چندپارگی و کسالتی ناخواسته می‌کند.
اما هادی در پرداخت شخصیت‌های فرعی‌‌اش (شهرزاد و همسرش) محتاطانه عمل کرده و اطلاعات مهم و اثرگذاری از آنها در اختیار مخاطب خود قرار نمی‌دهد. همچنین رابطه بین داوود و شهرزاد نیز الکن و مبهم بوده و نمی‌تواند رفتار نهایی داوود را توجیه کند. این تصمیم داوود که در نمای پایانی فیلم از آن رونمایی می‌شود از میانه‌های فیلم لو رفته و فاقد تاثیرگذاری غافلگیر‌کننده مدنظر هادی است که به‌طرز گل‌درشتی بر آن تاکید می‌شود. مشکل دیگر فیلم حذف ناگهانی شهرزاد از قصه به مدتی طولانی در اواسط فیلم و ظهور ناگهانی او در نیمه پایانی است که سبب می‌شود مخاطب رشته ارتباطاتش را با کاراکتر شهرزاد و مشکل اساسی او (که پایه قصه است) از دست بدهد. دقت کنید به ماجرای پسرِ نوجوانِ داوود که در آستانه بلوغ است و عاشق ماشین‌سواری و البته عاشق زنِ همسایه پایینی! این معضل نه‌تنها عمقی پیدا نمی‌کند بلکه بسیار ساده از کنارش عبور می‌کنیم و ماجرا با یک کتک‌خوردن پسر از داوود ختم به خیر می‌شود. این موضوع ناخودآگاه بیننده را به یاد مالنا می‌اندازد. تورناتوره وقتی دغدغه‌ای را مطرح می‌کند تا انتها پایش می‌ایستد و آن را به سرمنزل مقصود می‌رساند اما زندگی جای دیگری است پرحرف است ولی حرف‌هایش عمق ندارد و تنها تیترهایی را عنوان می‌کند که در صفحه حوادث نیز می‌توان آنها را مطالعه کرد و از کنارشان گذشت. این معضل نوجوانان در فیلم 13 هومن سیدی نیز دیده می‌شود ولی سیدی در فیلم دومش نگرشی کاملا اجتماعی و ساختارشکنانه به این مساله حساس و ملتهب داشته است. هر وقت یکتا ناصر در صحنه حاضر می‌شود، انرژی خاصی به این فیلم می‌بخشد. لحن حرف زدن او، «آقا، آقا» گفتن او به داوود که خاستگاه فرهنگی و اجتماعی او را مشخص می‌کند، ترسیدن‌هایش از عصبانیت‌های داوود و پناه‌بردن‌هایش به تراس، ناراحتی او وقت جدایی از بچه‌ها و بعد لبخندش وقتی که داوود به او پیشنهاد ازدواج دائمی می‌دهد و بعد بلافاصله ناراحتی و جاری‌شدن اشکش بعد از اینکه می‌فهمد داوود یکی دو ماهی بیشتر زنده نیست، همه و همه، موجب می‌شود، سکانس‌های حضور یکتا ناصر، شاخص باشد. پرسشی که با دیدن این فیلم در ذهن بیننده ایجاد می‌شود این است: راه‌حلی که فیلم هادی در انتها برای محکومان به اعدام ارائه می‌دهد تا چه حد اخلاقی است؟ آیا می‌توان این گونه برای مساله‌ای که سال‌هاست ذهن بشر را درگیر کرده، حکم صادر کرد و راه فرار ایجاد کرد؟! مکافات عمل و تاوان دادن، موضوع خطیری است که به راحتی و با غمزه‌ای غیر دراماتیک نمی‌توان برایش گریزی قائل شد.
 

ارسال نظر
captcha
پربیننده