طناز احدی‌مقدم
«راز فوتبال توپ است.» این جمله را اسطوره آلمانی اووه سیلر صراحتا بیان می‌کرد و اگر قرار باشد راز بازی‌های زیبای دهه 70 تا 90 را کالبد شکافی کنیم به این سوال برخورد می‌کنیم که «اعجوبه‌هایی مانند پله، مارادونا، گارینشا، زیکو، باجو، ماتیوس و... چگونه با آن توپ‌های چرمی قدیمی همگان را مجذوب می‌کردند؟ یا اینکه چرا دروازه‌بان‌هایی مانند دینوزوف، لویاشین، داسایوف و بودو ایلگنر توپ در دستکش‌هایشان طوری آرام می‌گرفت که گویی دستانشان چسبنده است؟» جواب این 2 سوال در
3 كلمه خلاصه می‌شود: «توپ» یا راز فوتبال. به نظر می‌رسد با وجود تکنولوژی جدید باید شرایط توپ در مسابقات هر ساله رو به بهبود باشد ولی انگار همه چیز وارونه رخ می‌دهد. درست مثل جابولاني، توپ جام جهانی 2010 که با انتقاد بازیکنان مواجه شده؛ توپی که به گفته ستاره‌های حاضر در جام‌جهانی به درد بازی‌های ساحلی می‌خورد تا بازی فوتبال! در همین‌باره بازیکنان تیم‌های حاضر این توپ را با آنچه در سوپرمارکت‌ها فروخته می‌شود، مقایسه کرده‌اند. از زمانی که این توپ در اختیار تیم‌های حاضر در جام جهانی قرار داده شده است، به ندرت بازیکنی پیدا می‌شود که از آن راضی باشد.
لوئیس فابیانو: این توپ خیلی عجیب و غریبه، ناگهان مسیرش را عوض می‌کند، مثل اینکه دوست ندارد کسی به آن لگد بزند. باورنکردنی است، وقتی می‌خواهید به آن ضربه بزنید، انگار کسی دیگر آن را هدایت می‌کند. امیدوارم هر چه زودتر به آن عادت کنم.
ژولیو سزار، دروازه‌بان برزیل هم نخستین بازیکنی بود که این توپ را با توپ‌های پلاستیکی سوپرمارکت‌ها مقایسه و آن را وحشتناک توصیف کرد.
جیامپائولو پازیانی، مهاجم تیم ملی فوتبال ایتالیا نیز با فاجعه نامیدن این توپ با سزار هم‌نظر است: حرکت این توپ خیلی سریع است و همین کنترل آن را دشوار می‌کند، چرا که وقتی برای سر زدن به بالا می‌پرید، ناگهان توپ با سرعت عبور می‌کند و بازیکن آن را از دست می‌دهد. این مساله بویژه برای دروازه‌بان‌ها بد است، چون نمی‌توانند مسیر آن را تشخیص بدهند و گل می‌خورند. شرکت آدیداس از گذشته اقدام به طراحی توپ‌های جدیدی برای هر دوره از مسابقات جام جهانی کرده و معمولا در این مسیر به دلیل استفاده از فنا‌وری‌های جدید و تغییر توپ‌ها، مشکل‌ساز بوده است. در اکثر مواقع سرعت توپ‌های جام جهانی زیاد شده و دروازه‌بانان تنها افرادی بوده‌اند که بیشترین صدمه را از این بابت دیده‌اند، اما این بار توپ مسابقات برای همه بازیکنان دردسرساز شده است. خولیو باپتیستا، هافبک تیم برزیل نیز معتقد است، نمی‌توان پنهانکاری کرد، چرا که این توپ‌ها هم برای دروازه‌بان‌ها و هم برای بازیکنان خوب نیستند. وی گفت: بازیکنان سعی می‌کنند آن را پاس بدهند اما توپ به مسیر مخالف می‌رود.
ایکر کاسیاس: شرایط این توپ‌ها به عنوان عامل مهمی در مسابقات بااهمیتی مثل جام جهانی ناراحت‌کننده است. شرکت آدیداس پس از معرفی این توپ در ماه دسامبر اعلام کرد، جابولانی توپ کاملا جدیدی است که به دلیل وجود برآمدگی‌هایی کوچکی روی سطح آن، حرکت قابل اعتمادتری در هوا دارد و تحت هر شرایطی از ثبات استثنایی در پرواز برخوردار است. از سوی دیگر برخی بازیکنان تحت حمایت مالی این شرکت مثل کاکا، میشائیل بالاک، پیتر چک و فرانک لمپارد به تعریف و تمجید از توپ جام‌جهانی 2010 پرداخته‌اند. بالاک آن را فوق‌العاده می‌داند و آلوارو آربلوآ، مدافع اسپانیا که لباس آدیداس می‌پوشد، پاسخ ساده‌ای در این‌باره دارد. او می‌گوید: توپ جام جهانی مثل همیشه گرد است. توستائو از بازیکنان صاحبنام تیم برزیل نیز می‌گوید: همیشه بازیکنانی هستند که از توپ‌ها شکایت کنند. پیش از این همواره دروازه‌بانان گله می‌کردند اما اکنون دیگر بازیکنان هم ناراضی هستند. بازیکنان قبلا پیش‌بینی کرده بودند که ارتفاع شهر ژوهانسبورگ و چند شهر دیگر میزبان جام جهانی روی توپ مسابقات تاثیر بگذارد.
آخرین نفری که زبان به انتقاد از توپ جام جهانی گشوده، جی‌جی بوفون نام دارد. جیانلوئیجی بوفون، سنگربان تیم ملی ایتالیا نیز به جمع منتقدان توپ رسمی رقابت‌های جام جهانی 2010 اضافه شده است. او در صحبت‌هایی اعلام کرده این توپ غیرقابل پیش‌بینی است. جام جهانی بزرگ‌ترین بازیکنان دنیا را گردهم می‌آورد. این قهرمانان باید تجهیزاتی درخور و شایسته دریافت کنند. توپ طراحی شده برای این جام اصلا درخور و مناسب نیست، نه‌تنها برای دروازه‌بانان بلکه دیگران نیز همین نظر را دارند؛ این توپ غیرقابل پیش‌بینی است.
دونگا هم به جمع منتقدان پیوست
دونگا با زیر سوال بردن اظهارات والك، يكي از مسؤولان فيفا، به این نکته اشاره کرده که برای قضاوت درباره فوتبال حرفه‌ای باید بازیکن فوتبال بود. دونگا در این باره می‌گوید: «او باید فوتبال بازی کند. اگر والک با توپ به بازی می‌پرداخت، شاید نظر متفاوتی داشت. والك فردی است که هرگز وارد زمین مسابقه نشده. من از او می‌خواهم تا اینجا و در تمرینات تیم ما شرکت کند و ما توپ را در اختیار او قرار می‌دهیم و خواهیم دید که آیا می‌تواند توپ را کنترل کند یا خیر. این تنها بازیکنان برزیلی نیستند که به انتقاد از توپ می‌پردازند. بازیکنان موفق دیگری هم از این توپ انتقاد کرده‌اند».
مراحل تولید
این توپ «Jabulani» نام دارد که در زبان محلی آفریقای جنوبی به معنای جشن است. آدیداس مدعی است کیفیت این توپ حتی نسبت به توپ «Teamgeist» سال ۲۰۰۶ نیز به مراتب بهتر است و دقیق‌ترین توپی است که تاکنون تولید و عرضه شده است. شرکت آدیداس برای آنکه حرکت توپ در هوا قابل پیش‌بینی شود، تعداد قطعه‌های اصلی سازنده توپ را از ۳۲ به ۱۲ کاهش داد. همچنین از فرآیندی استفاده می‌کند که این تکه‌ها را با فرآیندهای حرارتی به یکدیگر متصل می‌سازد. در روش‌های قدیمی این تکه‌ها را به هم می‌دوختند که موجب می‌شد مکان دوخت تکه‌ها چندان هموار نباشد. علاوه بر این تکه‌های بیرونی توپ‌ها را از همان ابتدا با طراحی ویژه، 3 بعدی و خمیده تولید می‌کنند در حالی که توپ‌های قدیمی را از صفحه‌های مسطح تولید می‌کردند و سپس با پرس به شکل خمیده درمی‌آوردند. در ادامه همین فرآیند بود که آدیداس تعداد تکه‌های توپ را باز هم کاهش داد و به 8 عدد رساند که با این کار از تعداد درزها و محل پیوندها کاسته شد.
استانداردهاي فیفا برای پذیرش یک توپ
- محیط؛ ۵/۶۸ تا ۵/۶۹ سانتیمتر (جابولانی؛۰/۶۹ سانتیمتر)
- گردی؛ قطرهای مختلف توپ حداکثر ۵/۱ درصد اختلاف داشته باشد. (جابولانی؛ حداکثر یک درصد)
- جذب آب؛ توپ تحت فشار ۲۵۰ مرتبه زیر آب چرخانده می‌شود. حداکثر ۱۰ درصد افزایش وزن (جابولانی؛ صفر درصد)
- وزن؛ ۴۲۰ تا ۴۲۵ گرم (جابولانی؛ ۴۴۰ گرم)
- یکنواختی جهش توپ؛ توپ را از ارتفاع 2 متری روی یک سطح فولادی رها می‌کنند. اختلاف بین حداکثر و حداقل ارتفاع جهش نباید از ۱0۰ سانتیمتر بیشتر باشد. (جابولانی؛ ۱۴۳ تا ۱۴۹ سانتیمتر)
- کاهش فشار؛ کاهش فشار 3 روز پس از باد شدن نباید بیش از ۲۰ درصد باشد. (جابولانی؛ حداکثر ۱۰ درصد).