محمدمهدی بندرچی*: کنفرانس مشترک خبری جان کری و کاترین اشتون که در آستانه «مذاکرات جامع» ایران و 1+5 برگزار شد، حاوی سخنان شایان توجهی از سوی جان کری و البته لحن ملایم کاترین اشتون از موضع اتحادیه اروپایی بود.
می‌توان با کنار هم چیدن سخنان و مواضع کری به این نکته رسید که منظور وی از «تصمیمات بسیار دشوار» پیش روی ایران در مذاکرات جامع چیست. مذاکراتی که باید تا انتهای تیرماه به نتیجه برسد و برنامه حرکت هسته‌ای ایران و کشورهای متخاصم را تا سال‌های آینده بر مدار خویش مشخص کند.
سخن کری در این نشست مبنی بر اینکه ایران باید اطمینان بدهد که قصد ندارد به سلاح هسته‌ای دست یابد، در حالی مطرح می‌شود که حرکت‌های هسته‌ای اخیر عربستان به صورت یک مصرف‌کننده سلاح هسته‌ای بدون داشتن توان تولید، نشان از برنامه منطقه‌ای آمریکا و متحدانش در «ایجاد موازنه هسته‌ای» در منطقه دارد. موازنه‌ای که این بار با برنامه‌های مذاکرات هسته‌ای ایران، نه بین جمهوری اسلامی و اسرائیل که میان متحدان نزدیک غرب و نیروهای اتحاد شرق چون چین، روسیه و هند برقرار خواهد شد.
پس فشار کری بر ایران جهت اجرای سربه‌راه‌تر مذاکرات جامع به چه منظور طراحی شده و تاکید مجدد بر مساله اطمینان‌بخشی ایران به دنیا برای دست نیافتن به سلاح هسته‌ای برای چیست؟
آمریکا می‌خواهد تفاوت خویش با اروپایی‌های دخیل در مذاکرات را به دنیا تلقین کند و بی‌رحمانه مذاکرات را برای تخریب توان استقلال ایرانی به سمت دلخواه سلطه‌جویانه خویش به هدف برساند. سکوت اروپایی‌ها و لحن ملایم آنها در آستانه این مذاکرات بدان خاطر است که می‌دانند ایران با روشی که در پیش گرفته قطعاً از مسیری باید عبور کند که آمریکایی‌ها ریل‌گذاری می‌کنند و در این مسیر، جایی برای توقف در ایستگاه‌های اروپایی وجود نخواهد داشت. پس بهتر است آمریکایی‌ها همچنان برای تقویت هویت هژمونیک خود به رفتار کدخدامآبانه ادامه دهند و اروپایی‌ها با نمایش مهربانی و لطافت از مردان سیاست خارجی ایران دلبری کنند.
در این میانه، قطعه بعدی پازل سیاست آمریکا در ریختن آتش تهیه بر سر مذاکرات جامع، اشاره کری در جمله قصار
No Deal is better than a bad Deal است یعنی نرسیدن به توافق بهتر از رسیدن به یک توافق بد است. مفهومی که معمولا در سیاست خارجی چندان درست نیست و به کار نمی‌آید. چون دیپلمات‌ها معمولا در هر مذاکره‌ای برای گرفتن یک امتیاز و برداشتن یک قدم به سمت توافق، بسیار بیشتر از غرور و توان و برنامه خویش ارزش قائلند. پس کسی که به عنوان سلطه‌گر و چیره‌مند در سیاست خارجی دنیا می‌خواهد عرض اندام کند، چرا از استراتژی عجیب «همه یا هیچ» پیروی می‌کند؟
جواب این سوال واضح است. آمریکایی‌ها می‌دانند که ایران در دولت فعلی برای دستیابی به هدف توافق با قدرت‌های دنیا، حاضر است از هر حربه‌ای استفاده کند و هدف عملیاتی آن هم کاملا هویداست و آن دریافت پول حاصل از فروش نفت است. در چنین وضعیتی، نه آمریکا که هر سیاستمداری بلکه هر فردی به صرافت‌طبع آگاه است که فرصت تاختن اسب هوس‌ها و خواست‌های خویش را به دست آورده و باید تا جایی که می‌تواند با نشان دادن مترسک «به توافق نرسیدن»، مردان آن سوی میز را به کرنش وادار کند.
اصل سخن و جان کلام درباره موضوع بحث، یعنی «تصمیمات بسیار دشوار ایران» که باید آمریکایی‌ها روی میز ایرانی‌ها بگذارند از حاصل این سخنان به دست می‌آید. تصمیمات دشواری که کری از آنها سخن می‌گوید، آنجا خود را نشان می‌دهد که سخن از نتیجه نهایی کنترل برنامه هسته‌ای ایران و بلکه کنترل کلی ایران به میان می‌آید. نتیجه‌ای که در قالب مفهوم «امنیت بیشتر متحدان ما در منطقه» به جهان نمایش
داده می‌شود.
با اتکا به این سخن می‌توان به سیاست‌های منطقه‌ای آمریکا به عنوان هژمون بین‌المللی پی برد و مساله خاورمیانه و پدیده در حال بغرنج شدن جنوب‌شرق آسیا و هند را در چارچوب برنامه‌های موازنه امنیتی این کشور سلطه‌جو به تحلیل نشست.
آمریکا از آنجا که در سیاست‌های نئوکان‌های جمهوریخواه نتوانست مطلوبیت زیادی عاید امنیت و اقتصاد خود کند و قدرت ایران و روسیه را در منطقه افزایش داد، این بار می‌کوشد با بهره‌گیری از مفاهیمی چون offshore balancing یا همان موازنه دور از کرانه، قدرت‌های منطقه‌ای را به نفع خویش برساخته سازد. تأمین امنیت متحدانی که کری از آن به عنوان نتیجه کنترل برنامه هسته‌ای ایران یاد کرد، نه فقط یک نوع خدمت به اسرائیل است بلکه قدرت‌افزایی آمریکا و نظام سرمایه‌داری در منطقه خاورمیانه را به عنوان هدف خویش تعریف می‌کند. پس اکنون باید سوال کرد تصمیمات بسیار دشوار ایران در این میانه کجاست؟
اگر اطلاعات غیررسمی حاصله درست باشد که امیدواریم درست نباشد، آنچه
offshore balancing یا موازنه‌سازی دور از کرانه آمریکا را در منطقه حاصل می‌کند و امنیت متحدان را میسر می‌کند و می‌تواند برنامه‌های هسته‌ای یاران حلقه‌به‌گوش غرب را به عامل موازنه تهدید مبدل کند و وحشت لازم را در سایر کشورهای مطرح پدید آورد، مساله تصمیم ایران درباره قدرت راهبردی این کشور در منطقه یعنی «حزب‌الله لبنان» است.
آمریکایی‌ها خوب می‌دانند بیش از این نیازی به باج‌گیری هسته‌ای از ایران ندارند و با گام‌هایی که برداشته‌اند اندک اندک به همه خواست‌های خود خواهند رسید و عن‌قریب توان ایران در R&D یا همان تحقیق و توسعه هسته‌ای را نیز به حد مطلوب خود محدود خواهند کرد. آنچه آنان را برای در آغوش کشیدن شاهد امنیت ناب در منطقه برای متحدانشان یاری می‌کند، مساله حزب‌الله است که تا نفس می‌کشد نه عربستان با کلاهک‌های هسته‌ای به عاریت گرفته از غرب قادر به عرض اندام در نقشه امنیتی منطقه است و نه قمار سوریه به نفع غرب تمام خواهد شد و نه از همه مهم‌تر دکترین امنیتی اسرائیل با آن نتیجه طراحی شده به ثمر خواهد نشست.
اگر ایران قرار باشد از میان تصمیمات دشواری که پیش روی خود خواهد دید یکی را از همه پررنگ‌تر بیابد، قطعا مساله نیروهای راهبردی حزب‌الله، دشوارترین معادله خواهد بود. قاعده نیز بر این است که دشوارترین انتخاب‌ها پرثمر‌ترین فایده‌ها را دارند و اگر از دست بروند فاجعه‌بار‌ترین خواهند بود.
*کارشناس ارشد مطالعات منطقه‌ای